II SA/Ol 120/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Ewa Wyszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2009 roku sprawy ze skargi A.i.C.A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza M. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. odmówiono A. i C. A. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów podróży do O. w związku z badaniem – rezonans magnetyczny C. A., pokrycie kosztów podróży do E. do poradni hepatologicznej oraz opłat medialnych. W uzasadnieniu wskazano, że z w dniu "[...]" wnioskodawcy zwrócili się o przyznanie pomocy finansowej. Podano, iż w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu "[...]" ustalono, iż A. i C. A. pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci, a łączny dochód rodziny w postaci zasiłków rodzinnych, zasiłku pielęgnacyjnego i zasiłku stałego pomniejszonego o bieżące świadczenia alimentacyjne w listopadzie 2008r. wyniósł 372,17 zł. Dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł zatem 93,04 zł. Wskazano, iż pomimo spełnienia kryteriów do przyznania bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej nie znaleziono podstaw do przyznania pomocy na wskazane przez wnioskodawców cele. Podniesiono, iż z uwagi na sytuację rodziny w grudniu została już skierowana do wnioskodawców pomoc w łącznej kwocie 1732,18 zł. Zaznaczono, że A.A. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 22 lipca 2002r., a zatrudnienia nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad dwojgiem dzieci w wieku 3 lat oraz 5 miesięcy. C. A. zaś zarejestrowany jest od dnia 1 kwietnia 2008r. jako osoba niepełnosprawna poszukująca pracy, zaliczona przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Podniesiono, iż kwota przekazanych w grudniu 2008r. świadczeń dla rodziny w znacznym stopniu odbiega od wysokości świadczeń pomocy społecznej dla petentów Ośrodka, a także przewyższa kryterium dochodowe dla rodziny, tj. 1404 zł. Wskazano, iż zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, potrzeb osób i rodzin korzystających z pomocy oraz odpowiadać celom i mieścić się w możliwościach pomocy społecznej. Podano, iż w związku z kończącym się rokiem budżetowym rozdysponowano środki finansowe na pomoc społeczną w całości, również dla osób dotychczas nie objętych pomocą. W związku z powyższym odmówiono przyznania wnioskowanej pomocy. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli A. i C. A. Powołali się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006r., w którym stwierdzono, że organy administracji publicznej orzekające w sprawach przyznania bądź odmowy przyznania pomocy społecznej winny w uzasadnieniu podać konkretnie wysokość kwoty, jaką dysponowały na udzielenie tego rodzaju pomocy, jaka kwota została już rozdysponowana i na jakiego rodzaju potrzeby oraz w jakiej wysokości były przyznawane przeciętne specjalne zasiłki celowe. Ponadto odwołujący zarzucili wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji obrazę art. 18, art. 67 oraz art. 71 Konstytucji RP. Przyznali, że otrzymali znaczącą pomoc finansową, jednak każdy zasiłek dotyczył innego rodzaju zabezpieczeń dla rodziny. Podnieśli, iż odmowa pokrycia kosztów przejazdów na badanie oraz zwrot kosztów podróży, tudzież pomocy w opłacie mediów w postaci energii elektrycznej, wody i gazu stoi w sprzeczności ze wszystkimi dotychczasowymi decyzjami MOPS w M. W ocenie odwołujących wydanie takiego rozstrzygnięcia podyktowane jest zmianą stancji, a także z powodu skargi na pracownika socjalnego MOPS w M. Odwołujący się wskazali ponadto na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2008r., zgodnie z którym, aby odmówić udzielenia pomocy z powodu ograniczoności środków przeznaczonych na pomoc społeczną, organ zobowiązany jest do ustalenia wysokości posiadanych środków i przeprowadzenia analizy, w wyniku której wykaże ich całkowity brak bądź niemożność przeznaczenia ich na pomoc tego rodzaju. W przeciwnym razie powinien udzielić pomocy w takim zakresie, na jaki posiadane środki pozwalają. Odwołujący się zaznaczyli również, że na ich prośbę zmieniono opiekującego się nimi pracownika socjalnego, jednak obecny pracownik socjalny pracuje w jednym pokoju z osobą, na którą wnieśli skargę. Decyzją z dnia "[...]" nr Rep. "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż A. i C. A. złożyli kilkanaście wniosków o pomoc finansową, zaś organ pomocy udzielił rodzinie wsparcia znacznie przewyższającego kryterium dochodowe rodziny. Podano, iż nie ulega wątpliwości, iż odwołujący się pozostają w trudnych warunkach materialnych i bytowych, co spowodowane jest przede wszystkim brakiem pracy i niepełnosprawnością C.A., a także brakiem własnego mieszkania i koniecznością utrzymania dwojga małych dzieci. Kwestia, czy odwołujący są w stanie sami poprawić swoją sytuację materialną wymaga ciągłego monitorowania ze strony pracowników Miejskiego Ośrodku Pomocy Społecznej w M. Podniesiono, iż mimo odmowy udzielenia pomocy w niniejszej sprawie organ nie pozostawił wnioskodawców bez wsparcia finansowego, bowiem jak wynika z akt sprawy w grudniu 2008r. A. i C. A. została przyznana pomoc finansową na łączną kwotę 1.732,18 zł, w tym w formie zasiłków celowych - 970 zł. Podniesiono, iż wprawdzie w decyzji organ pierwszej instancji nie wskazał jakimi środkami na zasiłki celowe dysponował w grudniu 2008r., lecz w uzupełnieniu materiału dowodowego podał, iż w grudniu 2008r. MOPS w M. dysponował kwotą 35.111,00 zł z przeznaczeniem na realizację pomocy w formie zasiłków celowych, a pomoc w tej formie została udzielona 228 osobom i rodzinom, przy czym średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła 154 zł. Z powyższych danych wynika jednoznacznie, iż rodzina odwołujących otrzymała łączną pomoc w formie zasiłków celowych sześciokrotnie wyższą niż średnia wysokość przyznanych zasiłków celowych. Ponadto wskazano, iż w okresie całego 2008r. rodzina A. otrzymała pomoc w różnych formach na łączną kwotę 17.052,79 zł. Stosownie do art. 39 ust.1 ustawy o pomocy społecznej należy zaznaczyć, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, co oznacza, iż decyzja organu przyznająca zasiłek celowy podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Wskazano, iż sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza "automatycznego" przyznania tego rodzaju świadczenia osobie zainteresowanej. Działając w ramach uznania administracyjnego organ winien oceniać nie tylko sytuację finansową i bytową wnioskodawców, lecz także uwzględniać własne możliwości i zasoby finansowe przeznaczone na tego rodzaju formę wsparcia. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podniesiono, iż w sytuacji, kiedy środki finansowe są ograniczone, a jest wielu potrzebujących naturalne jest, iż gmina w pierwszej kolejności zaspokaja potrzeby osób o najniższych dochodach lub osób bez żadnego dochodu. Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższe rozstrzygnięcie skargę wnieśli A. i C.A., wnosząc o uchylenie decyzji obydwu instancji. Skarżący podnieśli, iż w kompetencji organu odwoławczego nie leży ocenianie podopiecznych opieki społecznej i wkraczanie przez to w ich dobra osobiste. Podali, iż w sposób nader oczywisty i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości starają się "odciąć" od pomocy społecznej, co wynika również z akt środowiskowych rodziny. Zarzucili, iż organ odwoławczy przekroczył swoje kompetencje, zarzucając rodzinie ciągłość w korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej, co w odbiorze skarżących jest jednoznaczne – organ zarzuca skarżącym, iż zrobili sobie swoiste źródło dochodu w postaci różnorakich świadczeń z pomocy społecznej. Jest to niezgodne ze stanem faktycznym ze względu na stan zdrowia skarżącego i obecny rynek pracy. Pomoc społeczna ma na celu zagwarantowanie osobom i rodzinom pomoc w sytuacji, gdy same nie mogą przezwyciężyć trudności, wykorzystując m.in. swoje uprawnienia i umożliwić egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Skarżący zarzucili także organowi pierwszej instancji "konfabulację" odnośnie przyznawania i odmowy świadczeń z zakresu pomocy celowej. Podali, iż wniosek o pomoc w realizacji recepty, złożony przez skarżącego w dniu 29 grudnia 2008r., która zgodnie ze zleceniem miała być opłacona przelewem z konta opieki społecznej, ostatecznie została przeprowadzona gotówkowo, bowiem znalazł się anonimowy sponsor, którym okazała się kierowniczka MOPS w M. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniesiono, iż zarzuty skarżących stanowią swoistego rodzaju subiektywną ocenę i nadinterpretację uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które stanowi obiektywną ocenę działania organu pierwszej instancji w stosunku do rodziny skarżących. Z oceny tej bezspornie wynika, iż rodzina skarżących traktowana była w sposób priorytetowy w stosunku do innych osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Tym samym ustalenia poczynione w toku postępowania przez organ w żadnym razie nie zawierały sformułowań dających podstawę do stawiania zarzutów zawartych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa. Art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) stanowi, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Użycie sformułowania "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie wydawana jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Wydanie decyzji winno być zatem poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a motywy podjętego orzeczenia winny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. W niniejszej sprawie wymogi te zostały zachowane. Organ pomocy sporządził bowiem aktualizację wywiadu środowiskowego ustalając, iż dochód rodziny skarżących nie przekracza kryterium dochodowego. Odmówiono jednak przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, iż rodzina w miesiącu grudniu 2008r. (miesiącu, w którym była podejmowana decyzja) otrzymała już pomoc w różnych formach, a środki finansowe organu pomocy z uwagi na kończący się rok budżetowy zostały już rozdysponowane w całości, w tym także dla osób dotychczas nie objętych pomocą. Wprawdzie w decyzji organu pierwszej instancji nie przytoczono konkretnych danych liczbowych dotyczących środków finansowych, lecz dane te zostały przedstawione w trakcie postępowania odwoławczego i były przedmiotem analizy dokonanej przez Kolegium. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu pomocy zapadłe w niniejszej sprawie mieści się w ramach uznania administracyjnego. Podkreślić należy, iż organ pomocy winien uwzględniać fakt, iż ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje winne trafić do jak największej liczy osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej rodziny, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. Porównując zaś kwotę świadczeń w formie zasiłków celowych przyznaną rodzinie tylko w miesiącu grudniu 2008r. (970 zł) w stosunku do średniej kwoty świadczenia przyznawanej w tej formie innym świadczeniobiorcom (154 zł) stwierdzić należy, iż rodzina skarżących została objęta pomocą w zakresie odpowiadającym celom i środkom pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, iż wbrew twierdzeniom skarżących organ ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej skarżących, ale także ilości i rodzaju skierowanych do rodziny form pomocy. Jak bowiem wskazano wyżej środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczną są ograniczone i nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb. W związku z tym organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków, tak aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast podnoszona w skardze sprawa dotycząca realizacji recepty w ogóle pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy, gdyż wniosek skarżących w przedmiotowej sprawie nie dotyczył tego rodzaju świadczenia. Sąd dokonuje zaś wyłącznie kontroli zaskarżonej decyzji i tylko w zakresie wyznaczonym przez rozstrzygnięcie podjęte przez organ pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, a skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).