II SA/Ol 120/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. Postanowieniem z dnia 25 marca 2016 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego – D. P. o ustanowienie adwokata, odmówił ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika. Referendarz sądowy uznał, że w warunkach niniejszej sprawy sytuacja procesowa, w jakiej znalazł się skarżący, nie powoduje konieczności ustanowienia dla niego zawodowego pełnomocnika, lecz mając na uwadze jego sytuację materialną dodał, że o ile poczynione przez niego przy rozsądnym gospodarowaniu oszczędności nie będą wystarczające na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, a zajdzie potrzeba sporządzenia skargi kasacyjnej, będzie mógł ponownie ubiegać się o ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę skarżącego. We wniosku z dnia 13 czerwca 2016 r. skarżący wniósł o ustanowienie adwokata. Pomimo wezwania, przedmiotowy wniosek nie został złożony w wyznaczonym terminie na urzędowym formularzu PPF, dlatego też zarządzeniem z dnia 22 lipca 2016 r., Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania. Na skutek sprzeciwu skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r., utrzymał w mocy to zarządzenie. W kolejnym wniosku z dnia 14 lipca 2016 r., skarżący wniósł ponownie o ustanowienie adwokata, a w odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, przedłożył formularz PPF z dnia 5 sierpnia 2016 r., w którym - rozszerzając zakres dotychczasowego żądania - wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Zajmuje mieszkanie socjalne. W rubryce nr 10 wykazał dochód z tytułu zasiłku stałego w kwocie 604 zł, natomiast w rubrykach nr 5 i 11 dodał, że jest osobą o "[...]" stopniu niepełnosprawności oraz wskazał wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków (lekarstwa - 350 zł, opłaty za mieszkanie - 35 zł, "pranie, środki czystości" - 27 zł, "przejazdy, dojazdy" - 38 zł, "komputer, drukowanie" - 30 zł). Stwierdził również, że "adwokat jest potrzebny, ponieważ zna reguły postępowania procesowego i posiada wiedzę z bieżącego orzecznictwa i doktryn". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, pismem z dnia 7 października 2016 r. skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym: pobieranych przez niego w poszczególnych miesiącach 2016 r. świadczeń z pomocy społecznej; ewentualnego korzystania w 2015 r. i/lub w 2016 r. z pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, inne niż ośrodki pomocy społecznej, a także z pomocy udzielanej przez osoby trzecie i/lub członków rodziny; podjętych działań w celu uzyskania świadczenia emerytalnego; wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez niego wydatków, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu od dnia 1 października 2015 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył dwa pisma procesowe - z dnia 31 października 2016 r. i z dnia 3 listopada 2016 r. W pierwszym z nich oświadczył, że ośrodek pomocy społecznej, pod którego opieką się znajduje, w każdej decyzji o przyznaniu pomocy podaje rodzaje otrzymywanych przez niego świadczeń, w tym w poszczególnych miesiącach 2016 r. Wskazał, że w latach 2015-2016 nie korzystał z pomocy innych instytucji niż ośrodek pomocy społecznej. W latach tych korzystał natomiast z pomocy osoby trzeciej, która udziela mu pożyczek na wykupienie niezbędnych lekarstw z powodu przewlekania w każdym miesiącu przez ośrodek pomocy społecznej załatwienia sprawy w przedmiocie przyznania i wypłacenia pomocy finansowej na ten cel. Całość pożyczonych środków, zwracanych częściowo ze środków wypłacanych przez ośrodek pomocy społecznej, będzie musiał oddać. Skarżący dodał, że na pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania nie może już liczyć. W zakresie działań podjętych w celu uzyskania świadczenia emerytalnego oświadczył, że obecnie prowadzi sprawę sądową przeciwko "[...]" i ta sprawa jest najważniejsza – "[o] wiele ważniejsza niż pozbieranie zaświadczeń z zakładów pracy (...), by wystąpić o świadczenie emerytalne do ZUS". Co do ponoszonych wydatków wskazał, że koszty jego utrzymania wynoszą: wyżywienie - 677 zł, lekarstwa - 320 zł, opłaty za mieszkanie - 35 zł. Dodał, że zaciągnięte pożyczki i kredyty spłacił w "[...]", a obecnie nie zaciągnął nowych. Skarżący wskazał, że posiada konta bankowe (złotówkowe) w dwóch bankach i stwierdził "[w]yciągów nie będzie, ponieważ kosztują 9 zł od strony". Do przedmiotowego pisma skarżący załączył zaświadczenie o posiadaniu rachunku w jednym ze wskazanych w piśmie banków, zgodnie z którym saldo na tym rachunku na dzień 31 października 2016 r. wynosi "[...]". W piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2016 r. skarżący, wskazując, że przedkłada będące w jego posiadaniu wyciągi z rachunku w drugim banku za trzy ostatnie miesiące, poinformował, że "wsteczne wyciągi są za opłatą 9 zł od strony, których nie będzie do wglądu z uwagi na koszt." Saldo na tym rachunku na dzień 31 października 2016 r. wynosi "[...]". Mając na uwadze powyższe zważyć należy, co następuje: Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa zatem ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść przedmiotowych kosztów. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w całości do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym w pełni przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez niego oświadczeń i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie - bez uszczerbku koniecznego utrzymania - ponieść kosztów związanych z ustanowieniem adwokata na obecnym etapie postępowania. Zauważyć należy, że skarżący zastosował się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżący nie złożył dokumentów odnoszących się do jego aktualnej sytuacji finansowej - zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej o rodzaju pobieranych przez niego świadczeń z pomocy społecznej (i ich wysokości) w poszczególnych miesiącach 2016 r. oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych wydatków w wykazanej wysokości. Skarżący oświadczył wprawdzie, że ośrodek pomocy społecznej, pod którego opieką się znajduje, w każdej decyzji o przyznaniu pomocy podaje rodzaje otrzymywanych przez niego świadczeń, w tym w poszczególnych miesiącach 2016 r., lecz nie załączał jednocześnie kopii aktualnej decyzji w tym przedmiocie, a w aktach niniejszej sprawy nie znajdują się decyzje w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej zawierające aktualne informacje w tym zakresie. Powyższe uniemożliwia zatem zweryfikowanie oświadczeń skarżącego w przedmiocie aktualnej sytuacji finansowej oraz pełną ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W dalszej kolejności stwierdzić należy, że skarżący nie przedłożył również żądanych wyciągów z rachunków bankowych z okresu od dnia 1 października 2015 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na wezwanie. Do dodatkowych oświadczeń skarżący załączył jedynie zaświadczenie o posiadaniu rachunku w jednym banku oraz wyciągi z rachunku w drugim banku za trzy ostatnie miesiące, a to nie pozwala ocenić jaki jest rzeczywisty przepływ środków pieniężnych na tych rachunkach w okresie wskazanym w wezwaniu, w tym także jakie są źródła wszystkich wpływów oraz sposób rozporządzania otrzymywanymi środkami. Wyjaśnić jednocześnie należy, że wyznaczony okres, za jaki pochodzić miały wyciągi bankowe, podyktowany został faktem konsekwentnego nieprzedkładania przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych w toku postępowań w przedmiocie prawa pomocy w innych prowadzonych przez niego sprawach sądowych (np. sprawy o sygn. akt "[...]"). Wprawdzie obecnie skarżący wskazał, że "wsteczne wyciągi są za opłatą 9 zł od strony, których nie będzie do wglądu z uwagi na koszt", lecz zauważyć należy, że oświadczenie to dotyczy jak przyjąć należy tylko jednego z banków, z którego wyciągi zostały notabene wygenerowane elektronicznie. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżący nie powoływał się wcześniej na tego rodzaju przeszkody w przedłożeniu żądanych wyciągów. Na marginesie dodać również należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym "[s]am fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku [o przyznanie prawa pomocy], jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość" (tak np. w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1025/15, i z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 851/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), fakt zaprzestania przez skarżącego starań o przyznanie świadczenia emerytalnego nie jest również okolicznością przemawiającą na jego korzyść. Rodzi również dodatkowe wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając przy tym w pełni przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.