II SA/Ol 121/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. B. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 4 kwietnia 2011r. sygn. akt II SA/Ol 121/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. R. B. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 grudnia 2010 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty G. z dnia 28 września 2010 r. w sprawie cofnięcia skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi. Jednocześnie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym formularzu PPF R. B. oświadczył, iż mieszka w mieszkaniu spółdzielczym lokatorskim o powierzchni 60,50m², nie posiada innych nieruchomości, a jego jedynym źródłem utrzymania jest renta chorobowa w wysokości 533,50 złotych miesięcznie. Dodał, iż nie posiada żadnych oszczędności, ani wartościowych przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Ponadto podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwie uczące się córki, które również nie posiadają żadnego majątku. Pismem z dnia 21 marca 2011r. skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego formularza oraz przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, w tym również posiadanych lokat, także przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaś w przypadku nieposiadania rachunku bankowego potwierdzenia tego faktu oświadczeniem. Ponadto skarżący został wezwany do przedstawienia dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za luty 2011r., w razie gdy nie zostały one uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego, oświadczenia podającego uśrednioną miesięczną wysokość pozostałych wydatków, a także dowodu ostatniej wypłaty renty, o ile nie została przelana na rachunek bankowy. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2011r. (Sygn. akt II SA/Ol 121/11) Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżący - mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania - pominął milczeniem to, czy jego córki posiadają rachunki bankowe oraz zaniechał wyszczególnienia "pozostałych wydatków", ograniczając się do stwierdzenia, iż wynoszą one 250 złotych. W ocenie Sądu nie sposób jednak byłoby przyjąć, iż kwota ta jest z założenia przeznaczona choćby tylko na wyżywienie trzech osób i pokrycie opłaty eksploatacyjnej za mieszkanie. Zauważono również, iż w ciągu trzech miesięcy suma samych tylko podanych we wstępie obciążeń niemal dwukrotnie przewyższyła wysokość wykazanych wpływów. R. B. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o zwolnienie go od kosztów sądowych. Wskazał, iż obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i zmuszony jest do korzystania z pomocy społecznej. Podniósł, iż nie pracuje z powodu braku pracy, a także "nieodpowiedniego" zdrowia. Źródłem jego utrzymania jest renta chorobowa w wysokości 533,50 złotych brutto miesięcznie, z której Bank "[...]" dokonuje potrąceń na spłatę kredytu oraz inne bankowe zobowiązania, w tym upomnienia o terminie spłat. Nadmienił również, iż nie przysługuje mu dodatek mieszkaniowy, bowiem zajmowane przez niego mieszkanie jest za duże. Natomiast jego zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej wynosi łącznie ponad 2 500 złotych, a dowodu opłaty za luty 2011r. nie przedstawił, bowiem nie uiścił tej opłaty. Podkreślił, iż ani on, ani jego córki nie posiadają żadnego majątku. Jednocześnie dodał, iż córki mieszkają i studiują w W. – jedna na studiach dziennych, druga zaś na zaocznych. Stara się im pomagać na tyle, na ile może, jednakże więcej pomaga im matka. Dodał, iż niczego nie chciał pominąć, a niepodanie wcześniej wskazanych informacji było wynikiem niezrozumienia żądania Sądu. Jednocześnie skarżący dołączył do pisma wydane na jego rzecz decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., a także wyciąg z posiadanego konta w banku oraz inne dokumenty, potwierdzające ponoszone wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 wskazanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przede wszystkim podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Nie pracuje, a jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie ZUS w postaci renty w wysokości 533,50 złotych miesięcznie. Skarżący zamieszkuje w spółdzielczym mieszkaniu lokatorskim. Jak wynika z dołączonych przez skarżącego dokumentów opłaty za użytkowanie mieszkania wynoszą 352, 03 zł miesięcznie. Z kolei opłaty za wodę za okres od 14 stycznia 2011 r. do 11 lutego 2011 r. wyniosły 58,80 zł, za energię elektryczną – 59,23 zł, a za gaz – 52,68 zł. Ponadto jak wynika z zaświadczenia wystawionego przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" w G. skarżący na dzień 28 stycznia 2011r. posiada zadłużenie w kwocie 1691,18 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych za zajmowany lokal mieszkalny. W tej sytuacji Sąd uznał, iż konieczność poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie stanowiłoby dla skarżącego znaczne obciążenie finansowe. O trudnej sytuacji materialnej skarżącego świadczy zresztą także fakt, iż korzysta on z pomocy społecznej. Jak wynika z treści przedłożonych przez skarżącego dokumentów decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 17 marca 2011 r. została mu udzielona pomoc społeczna w formie zasiłku celowego w wysokości 100 złotych z przeznaczeniem na zakup potrzebnych leków. Ponadto decyzją z dnia 25 lutego 2011 r. przyznano wymienionemu bezzwrotny zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 56 zł, a decyzją z dnia 25 lutego 2011 r. udzielono pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wysokości 50 złotych z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb bytowych. Wskazać przy tym należy, iż wprawdzie w swoim wniosku skarżący wskazał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają 2 córki, które de facto mieszkają i studiują w W. i skarżący tylko w niewielkim stopniu partycypuje w ich utrzymaniu, lecz okoliczności te wyjaśnił w swoim sprzeciwie. Nawet jednak uwzględniają fakt, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe to kwota dochodu, jaką uzyskuje oraz wydatki, jakie ponosi na zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych wskazuje, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.