II SA/Ol 122/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. K.Z. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zarządzeniem z 6 marca 2009r. wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Pismem z dnia 7 kwietnia 2009r. rozpatrujący sprawę Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie zobowiązał skarżącą do właściwego wypełnienia formularza oraz do złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy i dowodu ostatniej wypłaty renty. W odpowiedzi na wezwanie złożony został wyłącznie częściowo uzupełniony formularz, z treści którego wynika, że skarżąca zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych, jest wdową, jej majątek stanowi udział 1/3 domu (bez podania wymaganej wielkości w m2), udział w nieruchomości, jak podano: "1/3 z 13% "[...]"", posiada zasoby pieniężne (nie podano w rubryce 7.2.1. ich wysokości nominalnej), utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1.366,- zł oraz osiąga "zysk z 13% 1/3 udziału" (wg. danych wpisanych w rubryce 10), których dochód miesięczny brutto wyniósł 137.000,- zł. Postanowieniem z dnia 5 maja 2009r. sygn. akt II SA/Ol 122/09 Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że mimo niezastosowania się skarżącej do wszystkich wymogów wezwania podane informacje stanowią wystarczającą podstawę do stwierdzenia, iż jest ona w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Na tej podstawie Referendarz stwierdził, że nie zachodzi przesłanka zwolnienia od kosztów sądowych, określona w art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Od tego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Zwróciła się o zmianę postanowienia i zwolnienie jej w całości lub w części od uiszczenia wpisu od skargi. Podniosła, że Referendarz sądowy bezpodstawnie odmówił zwolnienia jej od kosztów sądowych. Powołała się na zestawienie wydatków i stwierdziła, że wydatek 500,- zł naruszy w sposób istotny budżet domowy strony. Zestawienie to zostało wyszczególnione w sprzeciwie jako jego załącznik, jednak do Sądu wpłynął jedynie sam sprzeciw, co odnotowano przy przyjęciu przesyłki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej: ustawą ppsa) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do przepisów wskazanej wyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W sprawie niniejszej K.Z. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też rozpatrując żądanie Sąd rozważa wystąpienie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy ppsa. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. W związku z tym należy przede wszystkim podnieść, iż skarżąca w ogóle nie odpowiedziała na wezwanie z dnia 7 kwietnia 2009r. Referendarza sądowego w zakresie złożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy i dowodu ostatniej wypłaty renty. Nie uzupełniła powyższego również na obecnym etapie postępowania. Skarżąca świadomie nie przedstawia zatem pełnych informacji o swym majątku podczas, gdy to właśnie na niej spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów związanych ze swym uczestnictwem w sprawie. Jednak już tylko w świetle dotychczasowych oświadczeń strony nie sposób zaliczyć skarżącej do grona osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jak wynika z oświadczeń skarżącej prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, a jej głównym źródłem utrzymania jest renta rodzinna w wysokości 1.366,- zł. Ponadto jej dochód powiększa bliżej nieokreślony zysk, który wg. oświadczenia strony wynosi 13% z 1/3 udziału w nieruchomości i stanowi kwotę 137.000,- zł. Kwotę tą wnioskodawczyni wpisała w rubryce 10 formularza wniosku PPF, w której należy wyszczególnić dochód miesięczny brutto. Na tym tle niczego nie zmienia oświadczenie zawarte w sprzeciwie, iż wydatki skarżącej są na tyle duże, iż naruszają w sposób istotny jej budżet domowy. Zestawienie tych wydatków, które nie zostało mimo deklaracji strony załączone do sprzeciwu, nie jest jednak niezbędne dla oceny, że wnioskująca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Nie sposób bowiem przyjąć, że istnieją tak wysokie koszty niezbędne dla jej utrzymania, które nie pozwalają skarżącej uiścić wpisu sądowego w kwocie 500,- zł, czy innych kosztów sądowych, przy jej miesięcznym dochodzie 138.366,- zł brutto. Kwota wpisu stanowi bowiem mniej niż 1% (dokładnie 0,36%) zadeklarowanego dochodu miesięcznego. Stąd na tle przedstawionej sytuacji finansowej nie można przyjąć, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z jednej strony wnioskująca uchyla się bowiem od obowiązku przedstawia pełnych informacji o swym majątku, niemniej jednak podane dotychczas informacje stanowią wystarczającą podstawę do stwierdzenia, że wysokość uzyskiwanego dochodu strony nie pozwala zaliczyć skarżącej do grona osób ubogich. Sąd nie ma zatem możliwości na poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia przez stronę obciążeń związanych z jej udziałem w sprawie i nie ma podstaw do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, czy też jedynie od uiszczenia wpisu. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.