II SA/Ol 1236/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi T.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przedłużenia pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymana nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego T.W. kwotę 29 zł 80 groszy tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia 19 stycznia 2012 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił T.W. przedłużenia pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy w K. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że na podstawie uprzednio wydanych decyzji strona korzystała z usług ŚDS przez okres od 1 marca 2012 r. do 21 grudnia 2011 r. Aktualnie nie było możliwe przedłużenie tego pobytu, gdyż zespół wspierająco – aktywizujący wyraził negatywną, wiążącą organ pierwszej instancji, opinię w tej sprawie. Po rozpoznaniu odwołania T.W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 27 marca 2012 r., uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że opinia zespołu nie zawiera wyjaśnienia odnośnie do stanu zdrowia wnioskodawcy i powodach, dla których podjęto decyzję o nieprzedłużeniu pobytu. Ze znajdujących się zaś w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego i wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca kwalifikuje się do Środowiskowego Domu Samopomocy. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia 9 maja 2012 r. ponownie odmówił T.W. przedłużenia pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy w K., przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu poprzedniej decyzji, dotyczącą negatywnej opinii zespołu wspierająco – aktywizującego, uniemożliwiającą wydanie rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek. W złożonym odwołaniu T.W. wniósł o rozpoznanie i uwzględnienie jego wniosku. Wskazał na konieczność udzielenia mu indywidualnego wsparcia w nabywaniu umiejętności funkcjonowania w życiu społecznym, które nie mogą być zrealizowane w środowisku rodzinnym, lecz przez właściwe relacje uczestnik – terapeuta w ośrodku wsparcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 26 sierpnia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podniósł w uzasadnieniu, że z aktualizacji wywiadu dotyczącego osób lub rodzin korzystających ze świadczeń pomocy społecznej, z dnia 19 kwietnia 2012 r. wynika, że T.W. jest żonaty, mieszka z żoną w mieszkaniu stanowiącym jej własność, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, ze względu na konflikty na tle finansowym. Jego źródłem utrzymania jest emerytura i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 1.482,98 zł miesięcznie. Odwołujący się przebył w 2009 r. udar niedokrwienny mózgu i od tego czasu systematycznie leczy się farmakologicznie, jego stan zdrowia jest stabilny. Orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 7 września 2010 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył go do znacznego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie zostało wydane do dnia 30 września 2012 r.). Odwołujący się jest uzależniony od "[...]", lecz od dłuższego czasu zachowuje abstynencję alkoholową. Otwarcie sygnalizuje swoje potrzeby i opinie, co nie zawsze jest pozytywnie odbierane przez innych. Ustalono ponadto, że zainteresowany pozostaje pod opieką "[...]" i lekarza rodzinnego; wymaga rehabilitacji ruchowej i logopedycznej. Kolegium podniosło, że skierowanie do środowiskowych domów samopomocy wydawane jest na czas określony. Odwołujący się był uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy w K. na podstawie kilku decyzji, wydanych na czas określony, nieprzerwanie od 1 marca 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. Przedłużenie pobytu w środowiskowym domu samopomocy na kolejny okres wymagało dokonania przez zespół wspierająco-aktywizujący oceny możliwości zaproponowania osobie indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego oraz okresu, jaki będzie niezbędny do jego realizacji. W niniejszej sprawie zespół wspierająco-aktywizujący Środowiskowego Domu Samopomocy w K. uznał, że odwołujący się podczas pobytu w tym Domu osiągnął zamierzone cele, tj. poprawę stanu zdrowia i kondycji fizycznej, nastąpiła poprawa utraconych funkcji i polepszyła się kondycja organizmu. Uznano, że uczestnik jest samodzielny, a pobyt w ŚDS pozwolił na poprawę kondycji i stanu zdrowia w sposób zadawalający. W tej sytuacji organ pierwszej instancji nie miał podstaw do wydania decyzji o przedłużeniu pobytu odwołującego się w Środowiskowym Domu Samopomocy w K., o co ubiegał się on we wniosku z dnia 4 stycznia 2012 r. Kolegium uznało za bez znaczenia w sprawie wyjaśnienia odwołującego się zawarte w piśmie z dnia 25 kwietnia 2012 r. Stwierdziło ponadto, że z materiału dowodowego nie wynika potrzeba indywidualnego wsparcia odwołującego się w nabyciu umiejętności funkcjonowania w życiu społecznym. Załączone do akt sprawy zaświadczenia lekarskie wskazują zaś wyłącznie na brak przeciwwskazań do umieszczenia strony w Środowiskowym Domu Samopomocy. W złożonej skardze T.W. zakwestionował zasadność odmowy przedłużenia jego pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy w K. Podał, że w przez cały okres pobytu w tej placówce nie przedstawiono mu programu terapii, ani celów, które miała ona osiągnąć. Podniósł, że w początkowym okresie, terapię prowadziły osoby zaangażowane w pracę i dbające o prawidłowe relacje z pacjentami. Po kilku miesiącach nastąpiły zmiany kadrowe w placówce, której działania znacznie pogorszyły się. Pacjenci pozostawiani byli często bez opieki, pogorszyła się jakość posiłków, które były przygotowywane przez osoby upośledzone bez nadzoru terapeuty, osobom z niedowładem nie udzielano pomocy przy spożywaniu posiłków, a nadto sprzęt służący do rehabilitacji nie był utrzymywany w czystości i nie był dezynfekowany, o ile tego nie zażądano. Skarżący przyznał, że często wyrażał opinie o wadze systematycznego ćwiczenia dla utrzymania przez niego sprawności ruchowej i na tej formie terapii skupiał swoją uwagę. Skarżący dodał, że wielokrotnie interweniował u kierownika tej placówki, co spowodowało jedynie uznanie go za "niewygodnego uczestnika". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, która odmówiono skarżącemu przedłużenia prawa pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy w K. W ośrodku tym skarżący przebywał w okresie od 1 marca 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. Wnioskiem z dnia 2 stycznia 2012 r. skarżący zwrócił się o skierowanie go do tego ośrodka, podając, że pobyt w nim umożliwia mu pracę nad poprawą zdrowia. Stosownie do art. 51a ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy lub klub samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zwanych dalej "uczestnikami", które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu lub zdolności adaptacyjnych wymagają pomocy do życia w środowisku rodzinnym i społecznym, w szczególności w celu zwiększania zaradności i samodzielności życiowej, a także ich integracji społecznej. Środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym (ust. 2). Ponadto ustawodawca przewidział w ust. 3 cytowanego przepisu, że okres korzystania z miejsca całodobowego pobytu w środowiskowym domu samopomocy nie może być jednorazowo dłuższy niż 3 miesiące, z możliwością przedłużenia do 6 miesięcy w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z § 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz. U. 238, poz. 1586), w przypadku osób, które po raz pierwszy wystąpiły o skierowanie do domu, decyzję o skierowaniu do domu wydaje się na czas określony, nie dłuższy niż 3 miesiące, konieczny do dokonania przez zespół wspierająco-aktywizujący oceny możliwości zaproponowania osobie indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego oraz okresu, jaki będzie niezbędny do jego realizacji. Po dokonaniu tej oceny oraz przygotowaniu indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego osobę kieruje się do domu na czas określony, uzgodniony z kierownikiem domu, niezbędny do realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego (ust. 7). W myśl § 7 ust. 8 tego rozporządzenia okres, na jaki osoba została skierowana do domu, może być przedłużony, w szczególności w sytuacji braku postępów w realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego, okresowego braku możliwości skierowania osoby do innego ośrodka wsparcia, domu pomocy społecznej lub warsztatu terapii zajęciowej albo braku możliwości zatrudnienia, w tym w warunkach pracy chronionej na przystosowanym stanowisku pracy (ust. 6-8). Indywidualny plan postępowania wspierająco-aktywizującego to ustalony, odpowiednio do potrzeb i możliwości psychofizycznych każdego uczestnika, rodzaj i zakres usług świadczonych w domu, co zastało zdefiniowane w § 2 pkt 1 cytowanego rozporządzenia. Z treści cytowanych przepisów wynika, że przedłużenie pobytu w środowiskowym domu samopomocy jest możliwe m.in. w sytuacji braku postępów w realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego. Plan ten przygotowuje zespół wspierająco-aktywizujący, czyli kierownik domu i pracownicy świadczący usługi w domu (§ 2 pkt 7 rozporządzenia). W niniejszej sprawie nie wiadomo, jakie założenia zawarto w planie postępowania wspierająco-aktywizującego przygotowanym dla skarżącego przez kierownika i pracowników Środowiskowego Domu Samopomocy w K. Z treści opinii tego zespołu z dnia 4 stycznia 2012 r. i z pisma z dnia 18 kwietnia 2012 r., można wywnioskować, że prawdopodobnie obejmował on zajęcia socjoterapeutyczne, poradnictwo psychologiczne i socjalne, treningi mające na celu współdziałanie w środowisku i w grupie uczestników, treningi kulinarne i w innych pracowniach (sali komputerowo- filmowej, teatralno – literackiej, konserwatorsko – technicznej z elementami ogrodnictwa i plastyczno – muzycznej). W piśmie z 18 kwietnia 2012 r. stwierdzono, że skarżący odmawiał uczestnictwa w proponowanych zajęciach, jednocześnie zaś oceniono, że przez prowadzoną tam terapię uzyskał samodzielność i zrealizował cele założone w indywidualnym planie postępowania wspierająco-aktywizującego. Przeczy temu ocena zespołu wspierająco-aktywizującego wyrażona w opinii z 4 stycznia 2012 r., w której stwierdzono, że skarżący osiągnął "swój zamierzony cel, realizując indywidualny plan postępowania, który jego zdaniem opierał się tylko na podtrzymaniu kondycji fizycznej". Z tego stwierdzenia należy wywieść, że indywidualny plan postępowania wspierająco-aktywizującego przygotowany i realizowany przez zespół domu nie został jednak zrealizowany. Okoliczność ta, jak wynika z cytowanego wyżej przepisu, może przemawiać za koniecznością przedłużenia pobytu w środowiskowym domu samopomocy. Natomiast zespół wspierająco-aktywizujący Środowiskowego Domu Samopomocy w K. niekonsekwentnie wypowiada się w tej kwestii. W sprawie nie wiadomo więc bezspornie czy rzeczywiście przygotowany dla skarżącego indywidualny plan postępowania wspierająco-aktywizującego został realizowany. Dodać należy, że skarżący przeczy, jakoby unikał wszelkich form współpracy z terapeutami domu. Przyznaje, że wprawdzie korzystał przede wszystkim z zajęć rehabilitacyjnych, lecz uczestniczył także w spotkaniach integracyjnych, okolicznościowych, zawodach i innych rozgrywkach. Ma świadomość konieczności podejmowania działań w celu nabycia umiejętności prawidłowego funkcjonowania w życiu społecznym (zob. pismo z dnia 25 kwietnia 2012 r. – wyjaśnienie do opinii zespołu wspierająco-aktywizującego i odwołanie z dnia 21 maja 2012 r.). Rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji oparto wyłącznie o treść powołanych wyżej opinii i pisma zespołu wspierająco-aktywizującego Środowiskowego Domu Samopomocy w K., nie dokonując w ogóle oceny tych dokumentów. Narusza to art. 77 § 1 K.p.a., który zobowiązywał organ administracji nie tylko do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, ale również do oceny wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Stwierdzić ponadto należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zaznaczono, iż z zaświadczeń lekarskich przedłożonych przez skarżącego wynika "tylko" brak przeciwwskazań do umieszczenia skarżącego w Środowiskowym Domu Samopomocy i to, że kwalifikuje się on do tego ośrodka. Stwierdzenie takie narusza zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Należy bowiem zauważyć, że stosownie do § 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, wniosek o skierowanie do domu na pobyt dzienny lub całodobowy składa się do ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o skierowanie, dołączając zaświadczenie lekarskie, wydane przez lekarza psychiatrę lub lekarza neurologa, o występujących zaburzeniach psychicznych oraz zaświadczenie lekarza rodzinnego o stanie zdrowia i o braku przeciwwskazań do uczestnictwa w zajęciach domu wraz z informacją o sprawności w zakresie lokomocji osób niepełnosprawnych fizycznie, a także orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o ile osoba takie posiada. Skoro w cytowanym przepisie zobowiązano wnioskodawcę wprost do załączenia do wniosku o skierowanie do takiej placówki m.in. zaświadczenia lekarza rodzinnego "o braku przeciwwskazań do uczestnictwa w zajęciach domu", to niedopuszczalna jest odmowa przyznania żądanego świadczenia wywodzona z przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, których treść została określona wprost w przepisach obowiązującego prawa. Stwierdzone wyżej naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w ceku ustalenia treści indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego przygotowanego dla skarżącego i czy rzeczywiście został on realizowany. Po bezspornym ustaleniu powyższych okoliczności organ wyda decyzję w sprawie z wniosku skarżącego, którą uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., wyjaśniając w szczególności przesłanki, którymi kierował się załatwiając tę sprawę, niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy.