II SA/Ol 125/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że 26 sierpnia 2022 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek E.P. (dalej jako: wnioskodawca, strona lub skarżący) o wypłatę dodatku węglowego. Do wniosku została dołączona deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw w budynku nr [...]. W rubryce: "dane osoby wchodzącej w skład gospodarstwa domowego" wnioskodawca wskazał tylko siebie. Decyzją z 24 października 2022 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pieniężnie, działający z upoważnienia Burmistrza Pieniężna (dalej jako: organ I instancji) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w formie dodatku węglowego, ponieważ wnioskodawca występuje w składzie rodziny innego wnioskodawcy, który pobrał dodatek węglowy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym ( Dz.U. z 2022 r. poz. 1692 z późn.zm.), dalej jako: ustawa o dodatku węglowym lub ustawa oraz wyjaśnił, że w toku weryfikacji wniosku ustalono, że wnioskodawca występuje jako członek rodziny innego wnioskodawcy, zamieszkującego w [...], któremu przyznano i wypłacono dodatek węglowy. Organ stwierdził, że niedopuszczalne jest ubieganie się o dodatek węglowy z innego adresu jako osoba prowadząca samodzielne gospodarstwo domowe ponieważ jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego. Ponadto organ wskazał, że pod adresem figurującym w przedmiotowym wniosku nie zgłoszono deklaracji do ustalenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, co oznacza, że nikt tam nie zamieszkuje i nie gospodaruje pod tym adresem. W odwołaniu od opisanej decyzji E. P. zarzucił, że to pracownik MOPS sugerował żonie, aby dopisała go do wniosku. On sam złożył wniosek na inne gospodarstwo domowe na adres [...], którego jest właścicielem, opłaca podatki, ogrzewa mieszkanie i złożył na nie deklarację źródeł ciepła. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z 5 grudnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło argumentację organu I instancji i dodatkowo wskazało, że celem ustawy o dodatku węglowym nie jest przyznawanie tego świadczenia w odniesieniu do mieszkań, które faktycznie pozostają puste, przez nikogo nie zamieszkiwane i użytkowane, a takim jest mieszkanie wskazane we wniosku. W skardze na tę decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący zakwestionował ustalenia organu dotyczące niezamieszkiwania pod adresem wskazanym we wniosku oraz wyjaśnił, że deklaracji za gospodarowanie odpadami nie składał, bo nieczystości wywozi do pojemników w [...], za które opłaca na [...]. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo Kolegium wskazało, że informacje przedstawione zarówno we wniosku E.P. jak i jego żony [...] były składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie zostało poddane rozstrzygnięcie organu administracji, którym odmówiono skarżącemu przyznania dodatku węglowego. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ uzasadnił tym, że E.P. wchodzi w skład rodziny wnioskodawcy, któremu już przyznano i wypłacono dodatek węglowy. Organ I instancji przyjął, że niedopuszczane jest ubieganie się o dodatek węglowy przez osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe pod innym adresem w sytuacji, gdy wnioskodawca wchodzi w skład rodziny zamieszkującej pod innym adresem , której przedmiotowy dodatek został już przyznany. Jedna osoba może bowiem wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego. Ponadto organ wskazał, że przy kwalifikacji wniosku wzięto pod uwagę, że pod adresem wskazanym we wniosku skarżącego nie zgłoszono deklaracji za gospodarowanie odpadami, co oznacza, że nikt nie zamieszkuje i nie gospodaruje pod tym adresem. Co do zasady organ ma rację co do tego, że jedna osoba może wchodzić w skład tyko jednego gospodarstwa domowego, co wynika wprost z art. 2 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym na potrzeby składania wniosków o wypłatę dodatku węglowego przyjmuje się, że jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego. Jak wynika z treści art. 2 ustawy o dodatku węglowym ustawodawca świadczenie to powiązał z gospodarstwem domowym. Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje, przy spełnieniu warunków dotyczących ogrzewania określonymi źródłami ciepła, osobie w gospodarstwie domowym. Przy czym w art. 2 ust. 2 zawarta jest definicja gospodarstwa domowego, przez które rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Z powołanej definicji wynika, że dla ustalenia do jakiego gospodarstwa przynależy dana osoba istotne znaczenie ma miejsce jej faktycznego zamieszkania i gospodarowania. W rozpoznawanej sprawie okoliczności te nie zostały dostatecznie wyjaśnione. Informacje zawarte we wniosku skarżącego są odmienne od tych, które podała jego żona [...] w swoim wniosku z 24 sierpnia 2022 r., na podstawie którego został jej przyznany i wypłacony dodatek węglowy. Dane skarżącego, jako osoby wchodzącej w skład gospodarstwa domowego, są zawarte we wniosku B.P. Natomiast we wniosku skarżącego określa się on jako osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. Samo stwierdzenie zaistnienia tych rozbieżności nie mogło stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ powinien był bowiem wyjaśnić, gdzie faktycznie zamieszkuje i gospodaruje E.P., tym bardziej w sytuacji, gdy zaprzecza on ustaleniom faktycznym dokonanym w sprawie. Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują, jak należy rozumieć pojęcie "zamieszkiwania". Zatem, oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie, należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności – zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danym miejscu. W okolicznościach niniejszej sprawy organy winny zatem ustalić, gdzie znajduje się centrum życiowe skarżącego i dopiero dokładne ustalenie tej okoliczności pozwoli ocenić czy zachodzą przesłanki do odmowy przyznania skarżącemu dodatku węgłowego. Ustawodawca dał odpowiednie instrumenty pozwalające na dokonanie tych ustaleń. Przy weryfikacji wniosków o wypłatę dodatku węglowego organ I instancji może korzystać z informacji wynikających z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (art. 2 ust. 15a pkt 1 u.d.w.), jak również pozyskanych w związku z prowadzonymi postępowaniami w sprawach określonych w art. 2 ust. 15a pkt 2 u.d.w., a także zawartych w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców (art. 2 ust. 15a pkt 3 u.d.w.). Wyjaśnienia wymaga, że wymienione źródła informacji nie stanowią katalogu zamkniętego, zostały wymienione w sposób jedynie przykładowy. W sytuacji, gdy informacje pozyskane z tych źródeł są niewystarczające do rozstrzygnięcia sprawy art. 2 ust. 15a ustawy daje możliwość wyjaśnienia wątpliwości w tym zakresie poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o czym stanowi art. 2 ust. 15b ustawy, zgodnie z którym, jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji oparły swoje ustalenia dotyczące niezamieszkiwania skarżącego w miejscu wskazanym we wniosku w oparciu o to, że był on wymieniony jako osoba wchodząca w skład gospodarstwa domowego B.P. oraz w oparciu o to, że nie złożył on deklaracji dotyczącej ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Ustalenia te nie były wystraczające do wydania przedmiotowej decyzji. Natomiast konstatacja Kolegium, iż dom skarżącego w [...] pozostaje pusty i nie jest przez nikogo zamieszkiwany nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Reasumując, zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dla ustalenia, gdzie znajduje się rzeczywiste miejsce zamieszkania skarżącego, skutkuje tym, że sprawa nie została wyjaśniona w stopniu pozwalającym na rozstrzygnięcie o prawie do dodatku węglowego. Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji w toku postępowania, tak z urzędu, jak i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy nie sprostały obowiązkom nałożonym art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. Decyzje organów obu instancji zostały bowiem wydane pomimo zaistnienia wątpliwości, co do tego pod jakim adresem znajduje się gospodarstwo domowe wnioskodawcy oraz czy prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe czy też jest osobą wchodzącą w skład gospodarstwa domowego B.P. Mając na uwadze powyższe organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę przeprowadzi postępowanie wyjaśniające celem ustalenia miejsca zamieszkania skarżącego czyli gdzie skarżący faktycznie realizuje cele mieszkalne i gdzie koncentruje się jego centrum życiowe. W tym celu organ I instancji winien skorzystać z uprawnienia jakie daje art. 2 ust. 15b ustawy. Wobec powyższego Sąd, nie przesądzając o tym w jaki sposób sprawa zostanie rozstrzygnięta, z przyczyn wyłącznie formalnych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., orzekł jak w sentencji wyroku.