II SA/Ol 1280/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie wraz ze skargą akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2016 r. J. R. (dalej zwana skarżącą) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – I. R. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor MOPS, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta M., powołując art. 4, art. 5, art. 7, art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. poz. 195; dalej jako u.p.w.d.) odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 i 4 u.p.w.d., to jest 800 zł. miesięcznie na osobę lub 1200 zł. jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne. Podał, że rodzina skarżącej składa się z trzech osób, a miesięczny dochód netto rodziny w roku 2014, po pomniejszeniu o dochód utracony skarżącej i jej męża, wyniósł 0 zł. Wskazał jednak, że w związku z rozpoczęciem od dnia 6 lutego 2016 r. przez męża skarżącej prowadzenia działalności gospodarczej, dochód rodziny, z uwzględnieniem art. 7 ust. 3 u.p.w.d., został powiększony o kwotę netto wynagrodzenia za miesiąc marzec 2016 r., która wyniosła 5426,61 zł. Skonstatował, że przy uwzględnieniu tego składnika dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1808,87 zł. przekraczając kryterium dochodowe i dlatego skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie: 1) prawa materialnego, to jest art. 7 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 1 i 2 u.p.w.d., poprzez ich błędną wykładnię skutkującą wadliwym obliczeniem kryterium dochodowego, podczas gdy z prawidłowej interpretacji tych przepisów wynika, że o przyznaniu świadczenia wychowawczego decydować powinien rzeczywisty dochód rodziny; oceniła przy tym, że skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia wychowawczego jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego; 2) przepisów postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 oraz art. 80 k.p.a. poprzez doliczenie do dochodu rodziny skarżącej za 2014 r. miesięcznego dochodu uzyskanego przez męża skarżącej z tytułu podjęcia działalności gospodarczej za miesiąc marzec 2015 r. w wysokości 5426 zł., podczas gdy prawidłowo dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym, a zatem dochód uzyskany z działalności gospodarczej w 2015 r. (w okresie od lutego 2015 r. do grudnia 2015 r.) w wysokości 17.623,20 zł. powinien zostać podzielony na 11 (liczba miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej w 2015 r.) i kwota przeciętnego miesięcznego dochodu w wysokości 1602,11 zł. doliczona powinna stanowić podstawę dochodu męża skarżącej przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z wnioskiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium oceniło, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochód na członka rodziny skarżącej i w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego zasadnie odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Stwierdziło, że skoro mąż skarżącej w lutym 2015 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, to zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.w.d., do dochodu rodziny osiągniętego w 2014 r. (który w całości został uznany za utracony) należało doliczyć dochód osiągnięty przez męża skarżącej w marcu 2015 r. – 5.426,16 zł. (pomniejszony o podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne). Uznało, że w tych okolicznościach dochód na osobę w 3-osobowej rodzinie skarżącej wyniósł 1.808,87 zł. znacznie przekraczając kryterium dochodowe wynoszące 800 zł. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca powtórzyła zarzuty sformułowane uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W oparciu o te zarzuty wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skargę należało uznać za zasadną. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje m.in. w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. W rozpoznawanej sprawie organy powołując się na art. 4 ust. 2 i art. art. 7 ust. 3 u.p.w.d., ustaliły, że dochód rodziny skarżącej w 2014 r., obliczony z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 7 ust. 1 i art. 48 ust. 2 u.p.w.d., wyniósł 0 zł., gdyż w całości został zakwalifikowany jako dochód utracony. Ustaleń tych skarżąca nie kwestionuje. Sporne między stronami pozostaje natomiast powiększenie tego dochodu o kwotę 5.426,61 zł. stanowiącą dochód netto męża skarżącej osiągnięty w marcu 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która była prowadzona także, jak wynika z akt sprawy w maju 2016 r. Uzasadniając taki sposób ustalenia dochodu rodziny skarżącej organy powołały się na przepis art. 7 ust. 3 u.p.w.d., w świetle którego "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". W pierwszej kolejności wskazać należy na niezgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym podawanie przez organy w uzasadnieniach decyzji zarówno okresu, w którym został osiągnięty sporny dochód (w uzasadnieniu decyzji organu I instancji), jak i jego wysokości (w uzasadnieniu decyzji Kolegium). Zauważyć bowiem należy, że w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano nieprawidłową datę rozpoczęcia przez męża skarżącej prowadzenia działalności gospodarczej "od dnia 6 lutego 2016 r.", podczas gdy ze znajdującego się w aktach sprawy wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP (k. 14) wynika, że działalność ta została rozpoczęta od 6 lutego 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji błędnie podano także, że kwota netto 5426,61 zł. stanowi wynagrodzenie męża skarżącej z tytułu prowadzenia tej działalności "za miesiąc marzec 2016 r.", podczas gdy ze znajdującego się w aktach dokumentu księgowego (k. 12) wynika, że jest to kwota za miesiąc marzec 2015 r. W decyzji Kolegium wskazano natomiast nieprawidłowo, że rzeczona kwota wynosi 5.426,16 zł., a nie jak wynika ze wskazanego powyżej dokumentu księgowego 5.426,61 zł. Ocenić jednak należy, że omyłki te mogą zostać sprostowane w trybie art. 113 k.p.a., co oznacza, że pozostają one bez wpływu na wynik sprawy. Skarga podlega jednak uwzględnieniu, gdyż w ocenie Sądu zastosowanie jedynie wykładni językowej (gramatycznej) art. 7 ust. 3 u.p.w.d., a taki rodzaj wykładni tego przepisu zastosowało Kolegium wydając zaskarżoną decyzję, nie jest wystarczające do prawidłowego odkodowania znaczenia tego przepisu w pierwszym okresie, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, który rozpoczął się z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 u.p.w.d.). W świetle art. 48 ust. 2 u.p.w.d. "w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na ten okres rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu". Jak wynika natomiast z uzasadnienia projektu u.p.w.d., "projektowana ustawa przewiduje również regulacje odnoszące się do sytuacji, gdy dana rodzina utraciła lub uzyskała dochód. Rozwiązania w tym zakresie zostały ukształtowane w taki sposób, aby sposób ustalania dochodu odzwierciedlał rzeczywistą sytuację dochodową rodziny" (Sejm RP VIII kadencji, nr druku: 216, dostępne pod adresem http://www.sejm.gov.pl). Uwzględniając zatem cel wprowadzenia regulacji dotyczących utraty lub uzyskania dochodu przez członka rodziny, którym - co należy jeszcze raz podkreślić - jest ustalenie rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny, nie sposób uznać aby w okresie przejściowym osiągnięciu tego celu służyło uwzględnienie dochodu członka tej rodziny uzyskanego w 2015 r. w kwocie obejmującej tylko jeden miesiąc 2015 r. Zauważyć przy tym należy, że w kontrolowanej sprawie uwzględniono kwotę dochodu osiągniętego przez męża skarżącej w marcu 2015 r. a więc ponad rok wcześniej niż nastąpiło złożenie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Nie brano pod uwagę okresu poprzedzającego rozpoznawanie wniosku, a w tym marca 2016 r. mimo, że ten okres wskazywano. Nie bez znaczenia jest także fakt, że jest to dochód osiągnięty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a więc takiego rodzaju zajęcia, który z natury rzeczy przynosi zróżnicowany dochód w poszczególnych okresach rozliczeniowych, także miesięcznych. Dostrzec ponadto należy, że co do zasady ustalanie dochodów osiągniętych na przestrzeni roku poprzedzającego okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, których nie można zakwalifikować jako utracone, na mocy art. 2 pkt 2 u.p.w.d., polega na ustaleniu przeciętnego miesięcznego dochodu członka rodziny. W oczywistej sprzeczności z tą zasadą pozostaje więc ustalanie dochodu uzyskiwanego na przestrzeni przeszło jednego roku, tylko na podstawie dochodu uzyskanego w jednym miesiącu. Rzeczą Samorządowego Kolegium Odwoławczego przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem ustalenie takiego sposobu obliczenia dochodu uzyskanego przez męża skarżącej w związku z rozpoczęciem od 6 lutego 2015 r. prowadzenia działalności gospodarczej aby uwzględnić cel wprowadzenia regulacji art. 7 ust. 3 u.p.w.d., którym jest ustalenie dochodu odzwierciedlającego rzeczywistą sytuację dochodową rodziny. W kontrolowanej sprawie chodzi o rzeczywistą sytuację dochodową rodziny skarżącej w 2016 r. Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w skardze, wyjaśnić należy, że Sąd nie mógł ocenić, czy podawany przez skarżąca sposób obliczenia tego dochodu jest prawidłowy. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem działań organów administracji publicznej, nie jest bowiem uprawniony do zastępowania organów administracji publicznej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych. Prawidłowe ustalenie dochodu rodziny skarżącej warunkuje zaś wydanie decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego, a wydanie decyzji w tym przedmiocie należy do właściwości organów administracji publicznej, a nie sądu administracyjnego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.