II SA/Ol 1283/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zatwierdzenia sklepu spożywczego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, A. D. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniosła, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i bytowej – utraciła płynność finansową jako przedsiębiorca. Obecnie toczy się względem niej postępowanie egzekucyjne. Posiada zadłużenie na kwotę "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. W rubryce nr 7.1. wykazała "½ domu z działką o pow. "[...]"" oraz nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", w rubryce nr 10 – dochód męża z tytułu "rolnik" w kwocie ""[...]"/m-c" oraz stratę z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości "[...]" za "[...]", natomiast w rubryce nr 11 wydatki "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej męża oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jej rodziny oraz pouczona, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym wyjaśniła, iż mini delikatesy "[...]" 1 w "[...]" zostały zlikwidowane "[...]", natomiast mini delikatesy "[...]" 2 w "[...]" zostały zamknięte "[...]". "Jeżeli chodzi o pracownię "[...]" to dochody uprawniona księgowa rozliczała na zasadach ogólnych." Do pisma skarżąca załączyła wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP (stan na "[...]") oraz jak wskazała "kserokopie dochodów za ostatnie 3 m-ce rachunkowe oprócz "[...]"", stanowiące wydruki z księgi (w nagłówku "[...]") za "[...]" 2012 r., z których wynika m.in. "[...]". W dodatkowym oświadczeniu, skarżąca wskazała, iż "straty z tytułu działalności, zobowiązania" pokrywała ze środków własnych – oszczędności i pożyczek bankowych, których obecnie też nie może spłacić z powodu braku środków. Oświadczyła, iż mąż nie posiada "żadnych zasobów ani przedmiotów wartościowych, poza ziemią (ok. "[...]" ha przelicz) ok. "[...]" ha "[...]" ar ½ starego domu będące współwłasnością małżeńską." Dodała, iż "z racji słabego zdrowia" mąż nie jest w stanie prowadzić "typowej działalności jako rolnik. Ziemi nie uprawia gdyż fizycznie nie jest w stanie, nie pobiera też żadnych dotacji z tego tytułu ani dopłat. "[...]" nie jest też w stanie opłacić KRUS. Pozostaje bez ubezpieczenia od ponad "[...]" z braku środków. Środków ruchomych, sprzętu, zwierząt, maszyn nie posiada." Skarżąca stwierdziła ponadto, iż do pisma załącza zaświadczenie (kopię) o "dochodach z 1 ha przeliczeniowego który jest fikcją wirtualną". Oświadczyła, iż jej mąż jako rolnik nie rozlicza się z urzędem skarbowym, natomiast "moje rozliczenie za rok 2011 jeszcze nie otrzymałam z urzędu skarbowego". Oświadczyła ponadto, że zarówno ona, jak i jej mąż, nie posiadają "żadnych kont bankowych". Skarżąca stwierdziła również: "nie płacę rachunków bieżących gdyż nie mam, mężowi kończy się zapas lekarstw, żywność: mąka, cukier, mrożonki, zupy i inne produkty pochodzą ze zlikwidowanego sklepu (...)." Poinformowała, iż kredyty zaciągnęła "na prowadzenie i opłaty związane z działaln. gosp." i załączyła jednocześnie kopie dokumentów (4 szt.) potwierdzających fakt wszczęcia wobec niej postępowania egzekucyjnego. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej i jej męża. W pierwszej kolejności, stwierdzić należy, iż w oparciu o przedłożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe nie można ocenić kondycji finansowej gospodarstwa rolnego jej męża oraz prowadzonych przez nią dwóch mini delikatesów "[...]" 1 i "[...]" 2 oraz Pracowni "[...]". Zauważyć należy, iż w związku z tym, że we wniosku skarżąca wykazała nieruchomość rolną oraz miesięczny dochód męża z tytułu działalności rolniczej ("rolnik") w kwocie "[...]", wezwana została m.in. do złożenia dodatkowego oświadczenia wskazującego rodzaj prowadzonej przez męża działalności rolniczej oraz wysokość rzeczywistego dochodu/straty uzyskanego/poniesionej z tego tytułu w poszczególnych miesiącach 2012 r. (pkt 3 wezwania), a ponadto w przypadku braku złożenia przez męża zeznania podatkowego za 2011 r. – pisemnego oświadczenia skarżącej o wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty jej męża za ten rok (pkt 5 wezwania). W odpowiedzi na wezwanie we wskazanym wyżej zakresie skarżąca załączyła kopię zaświadczenia o dochodzie z gospodarstwa rolnego za 2011 r., który jak oświadczyła "jest fikcją wirtualną", natomiast w odniesieniu do roku 2012 stwierdziła jedynie, że mąż nie jest w stanie prowadzić "typowej działalności jako rolnik" (nie uprawia ziemi, nie pobiera żadnych dotacji ani dopłat, nie posiada zwierząt), nie wskazując jednak w tej sytuacji jakiego rodzaju działalność prowadzi i jaki dochód/stratę uzyskał/poniósł z tego tytułu w poszczególnych miesiącach 2012 r. W oparciu o przekazane przez skarżącą niepełne informacje na temat rodzaju działalności rolniczej prowadzonej przez jej męża oraz wysokości dochodu/straty uzyskiwanego/poniesionej z tego tytułu nie można dokonać tym samym oceny rzeczywistej kondycji finansowej gospodarstwa rolnego jej męża. Odnosząc się do działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą wskazać natomiast należy, iż pomimo wezwania nie przedłożyła ona ani dodatkowego oświadczenia wskazującego składniki majątku wykorzystywanego do prowadzenia tej działalności oraz wartość poszczególnych składników tego majątku (pkt 1 wezwania), ani kopii własnego zeznania podatkowego za 2011 r. (pkt 5 wezwania) oraz dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej za 2012 r. – odrębnie za poszczególne miesiące 2012 r. oraz odrębnie dla każdej z firm (pkt 2 wezwania). Skarżąca oświadczyła wprawdzie: "moje rozliczenie za rok 2011 jeszcze nie otrzymałam z urzędu skarbowego", lecz oświadczenie to nie jest w pełni zrozumiałe. Skarżąca nie podniosła bowiem, aby zwróciła się do urzędu skarbowego o kopię przedmiotowego zeznania, trudno też przyjąć, aby osoba, która prowadzi działalność gospodarczą nie zachowała kopii zeznania podatkowego wraz z dowodem jego złożenia w urzędzie skarbowym. Niezależnie od powyższego, nawet jeśli skarżąca nie dysponowała kopią tego zeznania, to mogła przedłożyć chociażby oświadczenie o wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu/straty za ten rok, czego również nie uczyniła. Odnosząc się do kwestii związanych z działalnością gospodarczą w roku 2012, wskazać natomiast należy, iż skarżąca przedłożyła wydruki z księgi jedynie za trzy miesiące (ostatni za "[...]"), które z uwagi na treść w nagłówku "[...]" (lokalizacja mini delikatesów "[...]" 1), budzą ponadto wątpliwości co do tego, czy stanowią odzwierciedlenie przychodu, kosztów i dochodu/straty z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w pełnym zakresie, czy tylko w zakresie mini delikatesów "[...]" 1, szczególnie że wynikająca z tych wydruków wysokość straty za miesiąc "[...]" (w kwocie "[...]") znacznie odbiega od tej wykazanej we wniosku (w kwocie "[...]"). Dodatkowo nie jest oczywiste, czy i ewentualnie w jakiej wysokości dochody skarżąca uzyskuje z tytułu prowadzenia Pracowni "[...]". W dodatkowym oświadczeniu skarżąca stwierdziła bowiem jedynie: "Jeżeli chodzi o pracownię "[...]" to dochody uprawniona księgowa rozliczała na zasadach ogólnych." W świetle powyższego, stwierdzić zatem należy, iż w oparciu o przekazane przez skarżącą niepełne informacje na temat prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wysokości dochodu/straty uzyskiwanego/poniesionej z tego tytułu oraz składników majątku wykorzystywanego do prowadzenia tej działalności nie można dokonać oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej także w kontekście posiadanego zadłużenia i potencjalnej możliwości jego spłaty, szczególnie że jak podniosła skarżąca kredyty zaciągnęła "na prowadzenie i opłaty związane z działaln. gosp." Na ocenę sytuacji materialnej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość dochodu/straty strony, czy też wysokość jej zadłużenia, ale również będący w jej posiadaniu majątek. W warunkach niniejszej sprawy skarżąca, pomimo wezwania, nie ujawniła natomiast majątku wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć należy również, iż w dodatkowym oświadczeniu, skarżąca wskazała, iż "straty z tytułu działalności, zobowiązania" pokrywała ze środków własnych ("oszczędności i pożyczek bankowych których obecnie też nie mogę spłacić z braku środków"). We wniosku nie wykazała natomiast jakichkolwiek oszczędności ani bieżących pożyczek, poza zadłużeniem z tytułu umowy kredytu z dnia "[...]" (co wynika z dokumentów załączonych do dodatkowego oświadczenia). W dalszej kolejności wskazać należy, iż na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków. Z uwagi na to, że we wniosku skarżąca wykazała wydatki stałe, których wysokość znacznie przekraczała wysokość zadeklarowanego dochodu, wezwano ją do przedłożenia oświadczenia wskazującego m.in. wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków jej i jej męża, dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia wydatków w wykazanej wysokości oraz oświadczenia wskazującego źródła ich pokrycia (pkt 7 wezwania). Pomimo wezwania, skarżąca nie wskazała jednak źródła pokrycia wydatków wykazanych jako ponoszone dotychczas, nie przedłożyła również żadnych dokumentów. Stwierdziła jedynie: "nie płacę rachunków bieżących gdyż nie mam", żywność pochodzi ze zlikwidowanego sklepu, a mężowi kończy się zapas lekarstw. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż wobec nieprzedłożenia przez skarżącą wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w warunkach niniejszej sprawy nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak kształtuje się rzeczywista sytuacja materialna skarżącej i jej męża oraz stwierdzenie z całą pewnością, że nie pozwala ona na poniesienie kosztów postępowania w całości lub w części bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Nieujawnienie przez nią sytuacji materialnej jej 2-osobowej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.