II SA/Ol 1293/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.K. i W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. Równocześnie z zażaleniem M. i W.K. na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi do Sądu wpłynął wniosek W.K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata /k. 31-33 akt/. W uzasadnieniu skarżący podał, iż prowadzi z żoną gospodarstwo rolne o profilu mlecznym. Obecna cena mleka nie wystarcza im na utrzymanie; "Stado jest poniżej kosztów produkcji". Zaciągają kredyty na funkcjonowanie, egzystencję swego gospodarstwa. Według oświadczenia zawartego we wniosku, dwuosobowe gospodarstwo domowe nie osiąga dochodu. Wydatki na prąd, wodę, paliwo, części, paszę dla bydła, opłaty pochłaniają przychody. Majątek to: dom, budynki gospodarcze, 17,8 ha gruntów rolnych i (wpisane w reakcji na wezwanie do uzupełnienia trzeciej pozycji w rubryce nr 7.1. formularza) mieszkanie o pow. 100 m2. Odpowiadając na wezwanie z 7 stycznia 2015 r. /k. 28/, skarżący oświadczył /k. 34/, iż w 2014 r. jego przychód wyniósł 78.973 zł (z tytułu sprzedaży mleka: 59.600 zł, sprzedaży bydła: 3.000 zł, płatności bezpośrednich za 2014 r.: ok. 15.000 zł, zwrotu akcyzy od paliwa: 1.373 zł). W tym czasie wydatki wyniosły 88.600 zł (na paliwo: 7.000 zł, podatek i ubezpieczenia: 4.500 zł, energię: 2.600 zł, gaz: 600 zł, opał: 3.800 zł, leki: 200 zł, zakup ładowacza: 8.300 zł, części do ciągników i maszyn: 5000 zł, nawozy: 6000 zł, wodę 1.500 zł, "prowadzenie produkcji mleka od strony technicznej": 2000 zł, sznurek, folie: 3.800 zł, pasze: 22.000 zł, telefon i Internet: 1.500 zł, naprawę i konserwację budynków: 1.000 zł, utrzymanie dwóch osób: 12.000 zł, spłatę kredytów: 5.000 zł. Skarżący stwierdził, iż w 2014 r. nie uzyskał z żoną dochodu, obecnie są "na minusie". W styczniu kończy się im kwota mleczna. Cena jej zakupu jest zbliżona do tej, którą otrzymują obecnie za mleko. Praktycznie zostaną więc bez środków do życia. W skład inwentarza gospodarstwa wchodzi 17 krów, 1 byk, 8 cieląt, 3 ciągniki z lat 70- -80, podstawowe maszyny rolnicze. Wskazane zostało istnienie zadłużenia na kartach kredytowych na sumę 8.000 zł /wyciągi w kopercie oznaczonej jako karta 35/ oraz zaległości w podatku rolnym za 2014 r. na kwotę 1.132 zł /upomnienie - k. 35/ i zaległości za wodę w kwocie 2.100 zł. Do pisma załączone zostały także /k. 35/ wyciągi z ROR skarżącego za okres od 1 listopada 2014 r. do 19 stycznia 2015 r. i z ROR skarżącej za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2014 r. oraz faktura sprzedaży mleka. Podstawą rozpatrzenia wniosku jest art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.). Stanowi on, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w którejś z określonych w nich sytuacji. Wynika z nich również, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Stąd też, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Zdaniem orzekającego, sytuacja taka nie zachodzi w niniejszej sprawie. Po pierwsze, podkreślenia wymaga, iż przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy uwzględniana jest nie tylko aktualna sytuacja dochodowa wnioskodawcy, lecz całokształt jego sytuacji materialnej, innymi słowy - nie tylko zasób gotówki, lecz również wartość majątku ruchomego i nieruchomego. W tym względzie należy na marginesie zauważyć, iż formalistyczne podejście do wypełnienia przez skarżącego drugiej pozycji w rubryce 7.1 formularza skutkowałoby stwierdzeniem, iż posiada on dwie nieruchomości mieszalne - oprócz domu również mieszkanie o powierzchni 100 m2, co stanowiłoby wystarczający argument przeciwko uwzględnieniu wniosku o przyznanie pomocy. Zważywszy jednak, iż dokonanie wpisu w rubryce "mieszkanie (wielkość m2)" nastąpiło dopiero na skutek wezwania do usunięcia braków formalnych wniosku, przyjęto ewentualność, iż omyłkowo została w niej podana pominięta wyżej powierzchnia mieszkalna domu. Również i w takim razie trudno uznać skarżącego za osobę, względem której należy uczynić wyjątek od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego związanych ze ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Ma on sporej powierzchni grunt, który prócz utrzymania 26 sztuk bydła może - abstrahując od możliwości sprzedaży jego wydzielonych części (o takowych mowa w akcie notarialnym - k. 19-21 akt sądowych) - stanowić źródło pożytków w postaci płodów rolnych, a także czynszu dzierżawy. Stać go na posiadanie trzech ciągników. Po drugie, trzeba mieć na uwadze to, iż "o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody (...), a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą" (tak Naczelny Sąd Administracyjny w m.in. w postanowieniu z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W przeciwnym razie skarżący nie dysponowałby zdolnością kredytową. W kwestii kredytów, o których zaciąganiu jest mowa w uzasadnieniu wniosku, okazało się, iż jest to zadłużenie kart kredytowych na kwotę 8.000 zł. Według dostarczonych wydruków suma minimalnych wymaganych miesięcznych kwot do spłaty za bieżące okresy rozliczeniowe wynosiła 388.90 zł, a dostępny limit wypłat gotówki to jeszcze w sumie 2.427,69 zł. Z odpowiedzi na wezwanie do podania daty wypłaty płatności bezpośrednich za ubiegły rok ["płatne (...) do VI 2015"] należy z kolei wnioskować, iż skarżący dopiero otrzyma kwotę 15.000 zł z tego tytułu. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.