II SA/Ol 13/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 100 zł w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W skardze B. B. wniosła o zwolnienie "z opłaty sądowej w wysokości 100 zł", załączając do niej wniosek o zwolnienie "od ponoszenia kosztów sądowych w całości tj. ponad kwotę 100 zł". W jego uzasadnieniu stwierdziła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Podniosła, że jej obecna sytuacja materialna jest bardzo zła - utrzymuje się sama z niewysokiej emerytury, z której prawie połowa jest potrącana w związku z egzekucją komorniczą. Nie posiada innych źródeł dochodu, dlatego wnosi o zwolnienie "od opłaty w tej sprawie." W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżąca przesłała wniosek z dnia "[...]". W rubryce nr 4 zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, podczas gdy w rubryce nr 5 wskazała, że wnosi o zwolnienie "z opłaty zasądzonych kosztów w wysokości 100 zł." Powtórzyła, że jej sytuacja materialna jest bardzo zła. Wskazała, że od jakiegoś czasu wynajmuje stancję, którą musi opłacać z niewysokiej emerytury obciążonej egzekucją komorniczą. Dodała, że jest osobą "schorowaną, przyjmującą dużo leków, które też kosztują." Oświadczyła: "W związku z powyższym zostaje mi na życie zaledwie kilkaset złotych." Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi sama gospodarstwo domowe. W rubryce nr 7.1. w pozycji "mieszkanie" wpisała: "wynajmowana stancja - "[...]" m2, "[...]" miesięcznie", zaś w rubrykach nr 7.3. i 9 wskazała, że w skład jej majątku wchodzi samochód osobowy marki "[...]", rok prod. "[...]", którego jest współwłaścicielką oraz mienie ruchome (meble, ubrania, inne ruchomości i rzeczy codziennego użytku). W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochód z tytułu emerytury w kwocie "około "[...]" netto", natomiast w rubryce nr 11 wskazała, że od kilku miesięcy nie dostaje większości emerytury. Oświadczyła: "jestem obciążona zajęciem komorniczym, które będę jeszcze długo spłacać, mam jeszcze niespłaconą pożyczkę oraz do tego dochodzą wydatki na lekarstwa (około "[...]"). Na życie zostaje niewiele." Na wstępie, wobec rozbieżności co do zakresu żądania skarżącej, stwierdzić należy, że z uwagi na powtarzające się konsekwentnie żądanie o zwolnienie od opłaty sądowej w kwocie 100 zł (w skardze, w końcowej części załączonego do niej wniosku oraz w rubryce nr 5 formularza) przyjąć należy - bez potrzeby dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie - że w warunkach niniejszej sprawy zakresem żądania skarżącej objęte jest zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od wpisu od skargi w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W warunkach niniejszej sprawy, skarżąca stwierdziła wprawdzie, że nie jest w stanie ponieść wpisu od skargi z uwagi na jej obecnie złą sytuację materialną, lecz okoliczności, które przywołała na potwierdzenie tego stanowiska nie mogą być uznane za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy nie można przyjąć bowiem, że skarżąca wykazała w sposób rzetelny jak kształtuje się jej rzeczywista sytuacja życiowa. Z jednej bowiem strony skarżąca wskazała, że ponosi wydatki (stancja - "[...]" oraz lekarstwa - około "[...]") w łącznej wysokości "[...]", z drugiej zaś - wykazała jedynie dochód z tytułu emerytury w wysokości "około "[...]" netto", czyli niższej od wysokości ponoszonych wydatków, a przy tym oświadczyła w rubryce nr 5: "[w] związku z powyższym zostaje mi na życie zaledwie kilkaset złotych", a w rubryce nr 11: "na życie zostaje niewiele". W tych okolicznościach, mając na uwadze wysokość wykazanego przez skarżącą świadczenia emerytalnego (we wniosku załączonym do skargi oświadczyła, że nie posiada innych źródeł dochodu) oraz brak wykazania jakichkolwiek zasobów pieniężnych - oszczędności oraz innych źródeł utrzymania, a także ewentualnych osób, z którymi prowadziłaby wspólne gospodarstwo domowe, stwierdzić należy, że dysponując wyłącznie dochodem z tego tytułu skarżąca nie byłaby w stanie pokryć nie tylko wykazanych wydatków, ale i innych - związanych z własnym utrzymaniem koniecznym, a nie wykazała jednocześnie zadłużenia w tym zakresie. Sprzeczności we wskazanym przedmiocie czynią oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach niewiarygodnym i nie pozwalają na uwzględnienie wniosku skarżącej w jakimkolwiek zakresie. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody jest obiektywnie niemożliwa, dlatego też w sytuacji tej zasadne jest uznanie, że strona nie wykazała rzeczywistej sytuacji materialnej (zob. np. postanowienie NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II FZ 836/15, i postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1434/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić zatem, że skarżąca wykazała rzetelnie i wiarygodnie, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Podkreślić jednocześnie należy, na co zwrócono uwagę już wyżej, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa - wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, tak aby składane oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stanowiło rzetelną, jasną i logiczną odpowiedź na pytania o jej sytuację rodzinną i majątkową, ponoszone wydatki i źródła jej utrzymania. Prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Obowiązku takiego nie nakłada na rozpoznającego wniosek przepis art. 255 p.p.s.a. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego w oparciu o ten przepis w stosunku do każdego wniosku o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od wiarygodności składanego oświadczenia, stanowiłoby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a., a także nieuprawnione przejęcie tego obowiązku przez rozpoznającego wniosek. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, "[n]ie jest (...) rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 P.p.s.a." (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II FZ 836/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie sytuacja materialna i osobista przedstawiona przez skarżącą podstaw takich nie daje. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.