II SA/Ol 1317/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi D. S. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonania otworów okiennych postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – D. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia wynika, że skarżąca mieszka wspólnie z córką i jej rodziną w "[...]" domu. Skarżąca stwierdziła, że nie prowadzi z 5-osobową rodziną córki wspólnego gospodarstwa domowego, ale wszyscy wspólnie partycypują w kosztach utrzymania domu (skarżąca w 1/6). Podniosła, iż jej emerytura jest niewysoka, a z powodu wymienionych dolegliwości chorobowych zmuszona jest ponosić koszty potrzebnych leków, zięć otrzymuje natomiast rentę inwalidzką ("[...]") - żyją więc skromnie. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jej majątku należy dom o powierzchni ok. "[...]" (rok budowy: "[...]", wartość: "[...]") oraz używany samochód osobowy "[...]", którego jest współwłaścicielką z drugą córką (rok produkcji: "[...]", wartość: "[...]"). W rubryce nr 10 skarżąca wykazała dochód z tytułu emerytury w wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki: opłaty mieszkaniowe - "[...]" (prąd, gaz, woda, ścieki, śmieci i podatek od nieruchomości), media - "[...]", leki - "[...]", raty pożyczek zaciągniętych na zakup samochodu - "[...]" i stołu - "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, wezwana ona została do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do ewentualnej pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie ze strony córki, z którą jest współwłaścicielką samochodu i/lub córki, która mieszka z rodziną w jej domu), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do samochodu wykazanego w rubryce nr 7.3.) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu z tytułu emerytury, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków; pożyczek, wykazanych w rubryce nr 11, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich czterech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym wyjaśniła, iż jej prawo jazdy jest nieaktualne, dlatego też samochód używany jest przez córkę, która ponosi wszelkie koszty związane z jego utrzymaniem i eksploatacją. Wyjaśniła, iż pierwotnie, zaciągniętą pożyczkę planowała przeznaczyć na zakup pieca centralnego ogrzewania i remont domu, ale chcąc pomóc córce zrezygnowała z remontu i przeznaczyła resztę środków z pożyczki na zakup samochodu. Córka posiadała samochód, ale ten uległ zniszczeniu. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej i materialnej córek wskazała, iż córki, z którą mieszka nie stać na żadną pomoc w sfinansowaniu jej udziału w niniejszej sprawie. "[...]". Druga córka prowadzi własne gospodarstwo domowe. "[...]". Skarżąca oświadczyła, iż nie posiada zadłużenia, płaci rachunki na bieżąco. Dodała, iż w załączeniu przesyła kopie dokumentów "płatności", nie posiada jednak ostatnich paragonów za zakup potrzebnych leków, ale średnio wydatki na ten cel wynoszą "[...]". Wskazała, iż na wyżywienie "musi wystarczyć z tego co pozostanie". Na zakończenie oświadczyła: "Nigdy nie posiadałam i nie posiadam kont i lokat dewizowych, jedynie rachunek bankowy (...), na który wpłacana jest (...) emerytura." Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła kopie: umowy, potwierdzającej zakup przez nią samochodu i dowodu rejestracyjnego, z którego wynika, że jego współwłaścicielką jest jej córka; dokumentów, z których wynika wysokość wydatków (woda, ścieki, śmieci, energia, węgiel, TV, podatek od nieruchomości), opłacanych w części - jak przyjąć należy w oparciu o umieszczone na nich adnotacje - za pośrednictwem Internetu; decyzji o waloryzacji emerytury własnej; aneksu do umowy o pracę córki oraz decyzji o waloryzacji renty jej męża. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżąca nie zastosowała się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez nią oświadczeń i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania - ponieść kosztów postępowania w całości lub w części. Zauważyć należy, iż skarżąca zastosowała się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż skarżąca, pomimo wezwania do przedłożenia wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich czterech miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych oraz dacie jego/ich likwidacji, złożyła jedynie oświadczenie o nieposiadaniu kont i lokat dewizowych. Potwierdzając, że posiada "rachunek bankowy (...), na który wpłacana jest (...) emerytura" nie przedłożyła natomiast wyciągów z tego rachunku bankowego z okresu ostatnich czterech miesięcy, nie wyjaśniła też, dlaczego nie zastosowała się do wezwania w tym zakresie. To, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada ani żądanych wyciągów ani nie wyjaśnia przyczyn tego stanu rzeczy, uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej. Brak przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego nie pozwala bowiem na prześledzenie przepływu środków na tym rachunku, nie pozwala również przyjąć w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada na tym rachunku środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Zauważyć jednocześnie należy, iż z adnotacji umieszczonych na dokumentach, których kopie załączone zostały do dodatkowego oświadczenia, a dotyczących ponoszonych wydatków wynika, iż część z nich opłacana jest za pośrednictwem Internetu – najprawdopodobniej przez internetowe konto bankowe. Skarżąca nie przedłożyła jednak wyciągów z tego konta za okres ostatnich dwóch miesięcy, pomimo tego, że wezwana została również do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia wskazanych w oświadczeniu wydatków w wykazanej wysokości za wskazany okres. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżąca nie odniosła się także do kwestii posiadania rachunków bankowych w bankach, w których zaciągnęła pożyczkę wykorzystaną m.in. na zakup samochodu, oraz kredyt na zakup stołu. Na harmonogramie spłat do umowy pożyczki widnieje wprawdzie adnotacja: "likwidacja rachunku", lecz bez podpisu skarżącej i wskazania daty jego likwidacji, do czego zobowiązywało wezwanie. Powyższe nie pozwala tym samym stwierdzić z całą pewnością, że jedynym rachunkiem, jaki posiada skarżąca jest ten, na który wpływa jej emerytura. Dodać również należy, że skarżąca, pomimo wezwania do przedłożenia kopii, wykazanej w rubryce nr 11, umowy pożyczki zaciągniętej na zakup stołu wraz z harmonogramem jej spłaty, przesłała jedynie kopie dwóch blankietów polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej raty kredytu w wysokości "[...]" z płatnościami do 20.12.2015 r. i 20.01.2016 r. Powyższe nie pozwala natomiast ustalić okresu, na jaki zaciągnięty został ten kredyt, a tym samym i okresu, przez jaki skarżąca obciążona jest jego spłatą oraz wysokości obciążających ją przez czas trwania umowy rat kredytu. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. To, że skarżąca odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Niezależnie od powyższego, mając na uwadze rodzaj wykazanych przez skarżącą wydatków, dodać należy, iż co do zasady obciążenie budżetu domowego wydatkami związanymi ze spłatą pożyczek, czy też kredytów, nie może być uznane samo w sobie za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, szczególnie w sytuacji, gdy te pożyczki/kredyty zaciągnięte zostały na zaspokojenie potrzeb nie należących do kategorii własnych, niezbędnych potrzeb strony. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy strona wykonuje inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żąda by na tej podstawie koszty postępowania w jej sprawie pokrywał za nią Skarb Państwa. Nie można tym samym uznać za usprawiedliwiony poglądu, według którego cele, na które zaciągnięte zostały pożyczki/kredyty, są w każdym przypadku ważniejsze od ponoszenia kosztów sprawy sądowoadministracyjnej. Zobowiązania cywilnoprawne nie mają bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami wynikającymi z obowiązku opłacenia kosztów postępowania. W razie problemów finansowych strona, na której ciąży obowiązek spłaty rat zaciągniętych pożyczek/kredytów, może wykorzystać oferowane jej przez instytucje finansowe możliwości w zakresie np. odroczenia spłaty rat pożyczki/kredytu, czy też przedłużenia okresu kredytowania. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.