II SA/Ol 1321/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "[...]" od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1321/16 w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 4 maja 2016 r., nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia 1) zmienić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla "[...]" adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uznał bowiem, że zapłata za usługę adwokacką przez będącego obecnie na utrzymaniu Skarbu Państwa skarżącego musiałaby nastąpić kosztem niezbędnych wydatków jego żony. Natomiast skarżący nie wykazał braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Ze środków pochodzących z wynagrodzenia żony - po pokryciu koniecznych kosztów utrzymania – możliwe jest wygospodarowanie kwoty 200 zł, w celu uiszczenia wpisu od skargi. Ponadto, skarżący ma możliwość pozyskania środków wystarczających również na ewentualne inne koszty przez sprzedaż skutera. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że jest osadzony w Zakładzie Karnym w "[...]" do 15 maja 2017 r. i nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Dodał, że nie ma możliwości wyjścia na przepustkę ani warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania tej kary. Stwierdził, że po wyjściu z zakładu karnego w zasadzie nie ma szansy na zdobycie godziwej pracy. Oświadczył, że rezygnuje z adwokata z urzędu, gdyż nie stać go na poniesienie kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika. Wyjaśnił, że nie ma możliwości sprzedaży skutera, gdyż nie ma popytu na pojazd wyprodukowany w 2002 r., a ponadto nie może tego dokonać przed opuszczeniem zakładu karnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 .p.p.s.a.), zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści cytowanego art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia bowiem wymaga, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Udzielenie prawa pomocy stanowi formę dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Zaznaczenia również wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10; z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, CBOSA). Z przedmiotowego wniosku skarżącego i złożonego sprzeciwu wynika, że do dnia 15 maja 2017 r. przebywa on w zakładzie karnym i nie ma tam możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Nie posiada konta bankowego i zasobów pieniężnych. Przed osadzeniem w zakładzie karnym utrzymywał się z prac dorywczych i prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Jej dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi miesięcznie 2.000 zł brutto i ponosi ona koszty utrzymania mieszkania (o pow. "[...]" m²). Skarżący jest właścicielem skutera o wartości 1.000 zł (rok prod. 2002), którego nie może sprzedać z uwagi na brak popytu oraz motoroweru (rok prod. 1980). Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że skarżący wykazał, iż nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Dochód rodziny to wyłącznie wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości ok. 1.450 zł netto. Skarżący bezspornie nie ma obecnie możliwości podjęcia pracy zarobkowej w celu uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Z posiadanego majątku nie jest również obiektywnie możliwe wygospodarowanie kwoty niezbędnej do pokrycia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyjaśnić ponadto skarżącemu należy, że nie obciążają go koszty ustanowienia adwokata z urzędu, gdyż koszty te ponosi Skarb Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.