II SA/Ol 1331/16

Dnia 18 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U.M. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 1331/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U.M. i A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Po otrzymaniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi U.M. i A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie warunków zabudowy, skarżąca – U.M. złożyła wspólnie ze skarżącym pismo procesowe, w którym stwierdzili, że uiszczenie tego wpisu wiązałoby się z uszczerbkiem majątkowym. Wnieśli również o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia 15 stycznia 2017r., w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada majątku pozwalającego na zapłatę wpisu sądowego, a tym bardziej opłacenie radcy prawnego. Wyjaśniła, że aby skorzystać z fachowej pomocy w celu sporządzenia skargi zmuszona była do zapożyczenia się u rodziny. Dodała, że uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 500 zł nie jest możliwe, bowiem obecnie jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Do ich majątku należą mieszkanie o powierzchni 73 m2 (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), działka rolna o powierzchni 700 m2 oraz samochód osobowy [...], rok prod. 2005. Źródłami dochodu 2-osobowej rodziny są emerytury - skarżącej w kwocie 2918 zł i jej męża w kwocie 3122 zł (łącznie 6040 zł). Skarżąca wykazała wydatki: miesięczne na leki, mieszkanie, media w łącznej kwocie ok. 1680-1880 zł, kwartalne - "ubezpieczenia" w kwocie 210 zł, roczne - samochód w kwocie ok. 1500 zł i dodała - podatki od nieruchomości bez wskazania ich wysokości. Postanowieniem Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 stycznia 2017 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że sytuacja materialna skarżącej i jej męża nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącej prawa pomocy, czy to zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Skarżąca i jej mąż dysponują środkami w łącznej wysokości 6.040 zł, natomiast wysokość ponoszonych wydatków stałych wynosi 1875-2075 zł. Zarówno skarżąca, jak i jej mąż osiągają stałe miesięczne dochody w kwotach przekraczających nie tylko kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, ale również kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw podnosząc, że w formularzu PPF wskazane zostały jedynie stałe wydatki. Nie zostały ujęte koszty zakupu żywności, ubrań, środków czystości, koszty dojazdów. Zdaniem skarżącej, jej sytuacja jest skomplikowana ze względu na koszty leczenia czy niezbędnych opłat związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego. Podała, że pozostają niewielkie kwoty starczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Poza tym domowy budżet został naruszony w związku z koniecznością skorzystania z pomocy prawnej w niniejszej sprawie i w innej toczącej się przed tut. Sądem. Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w postaci: pisemnego oświadczenia wskazującego źródła utrzymania skarżącej w 2016r. oraz 2017r. do momentu złożenia oświadczenia; wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, dotyczących ponoszonych miesięcznie przez skarżącą wydatków poprzez wskazanie ich wysokości i przeznaczenia (wyżywienie, leki, opłaty - ze wskazaniem jakie, itd.) oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia; wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu od 1 października 2016r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia skarżącej o nieposiadaniu takiego rachunku. W wezwaniu zostało zawarte pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 27 marca 2017 r. wyjaśniła, że wydatków na wyżywienie, leki i ubrania nie może podać, gdyż nie posiada paragonów. Przedłożyła kserokopię decyzji ZUS o wysokości emerytury za rok 2016r. - od 1 marca 2016r. w kwocie 2918,77 zł netto, kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszenie opłat za: energię elektryczną - 198,01 zł, czynsz - 758,88 zł miesięcznie, ubezpieczenie [...] - 49,20, składki na ubezpieczenie obojga małżonków - łącznie 408 zł, [...] - 98,42 zł, I ratę podatku za działkę - 140 zł, kserokopię wyciągu z rachunku bankowego za 22 luty - 22 marzec 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, Lex nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r., FZ 478/04 (dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA) podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002r., sygn. OZ 862/04, Lex nr 1405537). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest zatem wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009r., sygn. II FZ 545/09, dostępne w CBOSA). Ponadto zaznaczyć należy, że z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Do ich majątku należą: mieszkanie o powierzchni 73 m2 (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), działka rolna o powierzchni 700 m2 oraz samochód osobowy [...], rok prod. 2005. Źródłami dochodu 2-osobowej rodziny są emerytury - skarżącej w kwocie 2918,77 zł i jej męża w kwocie 3122,15 zł (łącznie 6040,92 zł). Skarżąca wykazała wydatki: miesięczne na leki, mieszkanie, media w łącznej kwocie ok. 1680-1880 zł, kwartalne - "ubezpieczenia" w kwocie 210 zł, roczne - samochód w kwocie ok. 1500 zł. Po wezwaniu skarżącej do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej oraz sytuacji majątkowej i finansowej, wyjaśniła ona, że wydatków na wyżywienie i ubrania nie może podać, gdyż nie posiada paragonów. Przedłożyła kserokopię decyzji ZUS o wysokości emerytury za rok 2016r. - od 1 marca 2016r. w kwocie 2918,77 zł netto, kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszenie opłat za: energię elektryczną - 198,01 zł, czynsz - 758,88 zł miesięcznie, ubezpieczenie [...] - 49,20, składki na ubezpieczenie obojga małżonków- łącznie 408 zł, [...] - 98,42 zł, I ratę podatku za działkę - 140 zł, kserokopię wyciągu z rachunku bankowego za okres 22 luty - 22 marzec 2017r. W ocenie Sądu, sytuacja materialna skarżącej i jej męża nie przemawia za uznaniem, że uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie, a nawet pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika przekraczają ich możliwości finansowe. Do majątku małżonków należy mieszkanie o powierzchni 73 m2, działka rolna oraz samochód osobowy. Łączny stały dochód małżonków z tytułu emerytur stanowi ponad czterokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Fakt ten stawia skarżącą i jej męża ewidentnie poza kręgiem osób najuboższych. Zatem mając na uwadze wysokość środków, którymi dysponuje skarżąca i jej mąż (łącznie 6040,92 zł), oraz wysokość wykazanych wydatków stałych (łącznie około 2100 zł poza wydatkami na jedzenie i ubranie, których skarżąca nie podała), należy uznać, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia jej zaoszczędzenie pieniędzy na opłaty sądowe i pełnomocnika oraz uzasadnia przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.