II SA/Ol 1331/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. M. o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi U. M. i A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi U. M. i A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]", skarżąca – U. M. złożyła wspólnie ze skarżącym pismo procesowe, w którym stwierdzili, że uiszczenie tego wpisu wiązałoby się z uszczerbkiem majątkowym. Dodali, iż proszą również o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, bowiem obawiają się, że brak wiedzy i możliwości finansowych będzie rzutował na ich sytuację oraz uniemożliwi obronę ich praw. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]", w którym - jak przyjąć należy mając na uwadze sposób wypełnienia rubryki nr 4 (nieskreślenie wybranych pozycji) - wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada majątku pozwalającego na zapłatę wpisu sądowego, a tym bardziej opłacenie radcy prawnego. Wyjaśniła, że aby skorzystać z fachowej pomocy w celu sporządzenia skargi zmuszona była do zapożyczenia się u rodziny, a kwestie w niej zawarte są dla niej zupełnie obce. Dodała, że uiszczenie wpisu od skargi, od czego zależy jej rozpoznanie, nie jest możliwe, bowiem obecnie jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Do ich majątku należą mieszkanie o powierzchni "[...]" (spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu), działka rolna o powierzchni "[...]" oraz samochód osobowy "[...]", rok prod. "[...]". Źródłami dochodu 2-osobowej rodziny są emerytury – skarżącej w kwocie "[...]" i jej męża w kwocie "[...]" (łącznie: "[...]"). Skarżąca wykazała wydatki: miesięczne (leki, mieszkanie, media w łącznej kwocie ok. "[...]"), kwartalne ("ubezpieczenia" w kwocie "[...]"), roczne (auto – OC, AC w kwocie ok. "[...]") i dodała - podatki od nieruchomości bez wskazania ich wysokości. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, iż strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728 i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż sytuacja materialna skarżącej i jej męża nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącej prawa pomocy, czy to zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Zauważyć należy, że do majątku małżonków należą mieszkanie, działka rolna oraz samochód osobowy. Zarówno skarżąca, jak i jej mąż osiągają stałe miesięczne dochody w kwotach przekraczających nie tylko kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, ale również kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które w warunkach niniejszej sprawy mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Wskazać należy, że łączny dochód małżonków z tytułu emerytur stanowi ponad "[...]" minimalnego wynagrodzenia za pracę. Mając zatem na uwadze z jednej strony - wysokość środków, którymi dysponują skarżąca i jej mąż (łącznie: "[...]"), z drugiej zaś - wysokość wykazanych w rubryce nr 11 wydatków stałych (łącznie: "[...]"), stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że środki te - po pokryciu koniecznych kosztów utrzymania 2-osobowej rodziny - nie są wystarczające na opłacenie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Skarżąca nie wskazała bowiem żadnych szczególnych wydatków, których ponoszenie w przypadku jej rodziny jest obecnie konieczne, nie powołała się też na wyższą od przeciętnej, a uzasadnioną sytuacją tej rodziny, wysokość określonych wydatków koniecznych. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że mimo dysponowania wskazanym majątkiem oraz stałym dochodem we wskazanej wyżej wysokości nie posiada i nie jest w stanie zdobyć, także z wykorzystaniem np. produktów kredytowych, środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 2-osobowej rodziny. Zauważyć jednocześnie należy, że nie wystarczy wskazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego będzie stanowiło dla rodziny skarżącej uszczerbek majątkowy. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Na zakończenie zauważyć należy, że skarżąca nie wypełniła rubryki nr 7.2.3. urzędowego formularza ("Wierzytelności"). Mając jednak na uwadze sytuację materialną skarżącej i jej męża wykazaną w tym formularzu uznano, że w warunkach niniejszej sprawy względy ekonomiki procesowej uzasadniają merytoryczne rozpoznanie wniosku bez wzywania skarżącej do uzupełnienia przedmiotowego braku. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.