II SA/Ol 134/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca – A. S. wniosła - co wynika ze sposobu zakreślenia żądania w rubryce nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wynika, iż rodzina, która liczy cztery osoby, pozostaje na utrzymaniu męża skarżącej. Skarżąca nie pracuje, zaś dzieci uczą się w szkole "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci. W rubrykach nr 7.1 wykazała mieszkanie o powierzchni "[...]", w rubryce nr 10 - dochód męża z tytułu "stosunku pracy" w wysokości "[...]", natomiast w rubryce nr 11 - jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała: energia - "[...]", podatek - "[...]" (rocznie), woda - "[...]", śmieci - "[...]", telefon - "[...]" i "kredyt" - "[...]". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, wezwana ona została do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji finansowej w zakresie odnoszącym się do dochodu jej męża, jej statusu jako osoby bezrobotnej, ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, wykazanego we wniosku kredytu, a ponadto wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża z okresu ostatnich sześciu miesięcy. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżąca przedłożyła pismo procesowe, w którym wyjaśniła, iż jest osobą bezrobotną od "[...]", lecz nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy (na dowód czego przedłożyła stosowne zaświadczenie), ponieważ jest ubezpieczona "przy mężu w pracy". Wskazała, iż rodzina korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej w postaci obiadów szkolnych oraz otrzymuje świadczenia rodzinne w łącznej kwocie "[...]", na dowód czego przedłożyła stosowne zaświadczenia. Dodała, iż nie otrzymywała i nie otrzymuje od nikogo żadnej pomocy finansowej, zaś wszystkie opłaty związane z utrzymaniem domu opłaca z dochodu męża. Na zakończenie skarżąca wskazała ponoszone wydatki: opał - ok. "[...]"/rocznie, podatek rolny i od nieruchomości - "[...]", światło - "[...]", woda - "[...]", "kosz" - "[...]", Internet - "[...]", rata (sprzęt RTV - AGD) - "[...]", rata ("zakup samochodu i remont mieszkania) - "[...]" (kredyt zaciągnięty na okres: "[...]") i załączyła dokumenty potwierdzające wysokość wykazanych wydatków (podatek, światło, woda, "kosz"), z których wynika, że wykazane wydatki: z tytułu podatku, energii elektrycznej i wody to odpowiednio wydatki za okres roku (średnio "[...]"/miesięcznie), 2 miesięcy (średnio "[...]"/miesięcznie), 1,5 miesiąca (średnio "[...]"/miesięcznie), zaś opłata za gospodarowanie odpadami to wydatek miesięczny. Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła ponadto kopie: umowy "[...]" wykazanego we wniosku mieszkania wraz z powiązanymi działkami, pierwszej strony umowy kredytu gotówkowego, zaciągniętego w dniu "[...]" oraz zaświadczenie o średniej wysokości wynagrodzenia jej męża za okres ostatnich trzech miesięcy ("[...]" brutto/"[...]" netto), a także wydruki: wyciągów z rachunku bankowego męża za okres: 01.07.2014 r. - 31.07.2014 r. oraz 01.08.2015 r. - 31.01.2016 r., historii rachunku kredytowego (płatność rat za okres: "[...]") i potwierdzenie przyjęcia zlecenia stałego dotyczącego spłaty tego kredytu. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżąca nie zastosowała się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez nią oświadczeń i dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej 4-osobowej rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania - ponieść kosztów sądowych w całości lub w części. Zauważyć należy, iż skarżąca zastosowała się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca – wezwana do złożenia wyciągów z posiadanych przez nią i jej męża rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich sześciu miesięcy, a w przypadku nieposiadania przez nią i/lub jej męża rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych, a w przypadku likwidacji rachunku bankowego/rachunków bankowych w tym okresie - zaświadczenia z banku wskazującego datę jego/ich likwidacji i saldo końcowe oraz wyciągów z tego rachunku/tych rachunków ze wskazanego okresu do dnia jego/ich likwidacji – przedłożyła jedynie wyciągi z rachunku bankowego męża. Nie przedłożyła natomiast ani żądanych wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych ani pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez nią jakichkolwiek rachunków bankowych. Nie wskazała również przyczyn niezastosowania się do wezwania w tym zakresie. To, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych wyciągów, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, oraz nie składa wyraźnego oświadczenia o nieposiadaniu przez nią jakichkolwiek rachunków bankowych uniemożliwia natomiast ocenę jej rzeczywistych zdolności płatniczych. Nie pozwala bowiem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek rachunku bankowego, a także, że nie posiada na nim środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla 4-osobowej rodziny. Wątpliwości co do tego, czy rachunek bankowy męża skarżącej jest jedynym rachunkiem bankowym rodziny pogłębia natomiast okoliczność, że na rachunek ten nie wpływają wypłacane rodzinie świadczenia rodzinne, a ponadto za pośrednictwem tego rachunku nie odbywa się również spłata wykazanego w dodatkowym oświadczeniu kredytu (na sprzęt RTV - AGD) w ratach po "[...]". W dalszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca przedłożyła wprawdzie dokumenty potwierdzające wysokość uzyskiwanych przez 4-osobową rodzinę dochodów: łącznie ok. "[...]" netto (wynagrodzenie męża skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy - średnio "[...]" oraz świadczenia rodzinne - "[...]"), lecz nie przedłożyła jednocześnie pełnego wykazu ponoszonych przez nią wydatków. Wskazać natomiast należy, iż na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb. W warunkach niniejszej sprawy, skarżąca wykazała następujące wydatki - w przeliczeniu na miesiąc - w wysokości ustalonej według jej oświadczenia: opał - ok. "[...]", rata (sprzęt RTV - AGD) - "[...]" oraz w wysokości ustalonej w oparciu o przedłożone przez nią dokumenty, w tym wyciągi z rachunku bankowego: podatek "[...]" - ok. "[...]", energia elektryczna - ok. "[...]", woda - ok. "[...]", gospodarowanie odpadami - "[...]", Internet - "[...]", TV - "[...]", telefon ("[...]") - ok. "[...]", rata kredytu - "[...]", co daje łącznie: ok. "[...]". Skarżąca nie wykazała żadnych innych wydatków, nie wskazała też, że pozostałe środki w wysokości ok. "[...]" są w całości wykorzystywane na pokrycie wyżywienia i innych niezbędnych wydatków. Założeniu temu przeczy jednak to, że saldo końcowe rachunku bankowego męża skarżącej od lipca 2015 r. do stycznia 2016 r. było zawsze dodatnie (lipiec - "[...]", sierpień - "[...]", wrzesień - "[...]", październik - "[...]", listopad - "[...]", grudzień - "[...]", styczeń - "[...]"). Powyższe, wobec niepełnego oświadczenia skarżącej, nie pozwala zatem stwierdzić w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie poczynić pewnych oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w całości lub w części. W tych okolicznościach nie można też tym samym ustalić, czy i ewentualnie w jakim zakresie jest ona w stanie poczynić oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie wskazanych kosztów postępowania. Dodatkowo zauważyć należy, iż pomimo wezwania skarżąca nie wskazała również w pełnym zakresie w stosunku do dwóch wykazanych jako spłacane kredytów kiedy zostały one zaciągnięte, ustalonego okresu i warunków ich spłaty, w tym możliwości odroczenia spłaty, oraz aktualnego stanu zadłużenia z tytułu poszczególnych kredytów. Nie przedłożyła również żadnych dokumentów potwierdzających obowiązek spłaty rat kredytu (na sprzęt RTV - AGD). Wskazać natomiast należy, iż obciążenie budżetu domowego wydatkami związanymi ze spłatą pożyczek, czy też kredytów, co do zasady nie może być uznane samo w sobie za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy strona wykonuje inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żąda by na tej podstawie koszty postępowania sądowego w jej sprawie pokrywał za nią Skarb Państwa. Nie można tym samym uznać za usprawiedliwiony poglądu, według którego cele, na które zaciągnięte zostały pożyczki/kredyty, są w każdym przypadku ważniejsze od ponoszenia kosztów sprawy sądowoadministracyjnej. Zobowiązania cywilnoprawne nie mają bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami wynikającymi z obowiązku opłacenia kosztów postępowania. W razie problemów finansowych strona, na której ciąży obowiązek spłaty rat zaciągniętych pożyczek/kredytów, może wykorzystać oferowane jej przez instytucje finansowe możliwości w zakresie np. odroczenia spłaty rat pożyczki/kredytu, czy też przedłużenia okresu kredytowania. Na zakończenie dodać również należy, że w zawartym we wniosku oświadczeniu o majątku skarżąca nie wykazała innych, poza mieszkaniem, nieruchomości. Z załączonych do dodatkowego oświadczenia dokumentów wynika natomiast, że do jej majątku należy również m.in. bliżej nieokreślona nieruchomość ("pozostały budynek", "budynek gospodarczy") o powierzchni "[...]". Skarżąca nie wykazała także samochodu, na którego m.in. kupno zaciągnięty został kredyt. W dodatkowym oświadczeniu nie odniosła się w żaden sposób do tych rozbieżności. Okoliczności te świadczyć mogą natomiast o tym, że skarżąca niezbyt starannie wypełniła wniosek i zawarte w nim oświadczenie, a to może budzić dodatkowe wątpliwości co do poprawności jego wypełnienia. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącą sytuacji materialnej jej 4-osobowej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. To, że skarżąca odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.