II SA/Ol 1350/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi skarżąca – M. P. złożyła wniosek o zwolnienie od tej opłaty sądowej. W uzasadnieniu wskazała, że jest schorowaną emerytką i leki są jej największym wydatkiem. Odpowiadając na wezwania do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie do uzupełnienia jego braków formalnych, skarżąca przedłożyła wniosek, w którym rozszerzając zakres dotychczasowego żądania wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu dodała: "nie jestem prawnikiem i nie stać mnie finansowo na jego wynajęcie, a i zdrowie nie pozwala." Następnie nawiązała do przedmiotu skargi. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. W rubryce nr 7.1. wykazała dom o powierzchni "[...]" ("[...]"), w rubryce nr 8 wpisała: "samochód "[...]"", w rubryce nr 10 wykazała dochody z tytułu emerytury własnej – w kwocie "[...]" i męża – w kwocie "[...]" (łącznie: "[...]"), natomiast w rubryce nr 11 wpisała: "Wydatków nie zestawiam, różne są, muszę się gospodarzyć oszczędnie. Mam "[...]" wnuków, "[...]" prawnuków i jak uciułam jakiś grosz to ich wspieram, żeby nie zostali bezdomnymi. Rodzice ich (...) nie osiągają takich wynagrodzeń, ażeby mogli godnie żyć." W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i ewentualnych członków jej rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia zawartego w pierwotnym formularzu, wraz z wezwaniem do uzupełnienia jego braków formalnych skarżąca wezwana została jednocześnie - co podyktowane zostało względami ekonomiki procesowej - do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do domu, zlokalizowanego pod adresem wskazanym we wniosku jako adres jej zamieszkania oraz działki, na której jest usytuowany) i finansowej (w zakresie odnoszącym się do wysokości i przeznaczenia wydatków ponoszonych przez nią i ewentualne osoby, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a ponadto wyciągów z posiadanych przez nią i wskazane osoby rachunków bankowych z okresu od dnia 1 lipca 2016 r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie lub jej pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez określoną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych). W wezwaniu, w stosunku do wskazanego żądania, zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W wyznaczonym terminie skarżąca przedłożyła wyłącznie uzupełniony formularz wniosku. Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jej rodziny. Wskazać należy, że w uzupełnionym formularzu wniosku skarżąca udzieliła wprawdzie dodatkowych wyjaśnień - na temat domu, wskazała męża jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wykazała jego dochód, lecz nie złożyła jednocześnie dodatkowego oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie wszystkich miesięcznych wydatków jej i jej męża oraz jakichkolwiek kopii dokumentów w tym przedmiocie. Nie wskazała też przyczyn tego stanu rzeczy. Podkreślić natomiast należy, że na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Rodzaj oraz wysokość wydatków koniecznych strony mogą być w każdym przypadku różne - zależnie od wieku strony, stanu jej zdrowia, stanu rodzinnego, stanu posiadania, itd., dlatego też to w interesie strony jest wskazanie wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków oraz wykazanie, że należą one do kategorii wydatków koniecznych, szczególnie gdy uzyskiwany przez nią dochód nie należy do najniższych i przewyższa nie tylko najniższe świadczenia emerytalno-rentowe, ale i minimalne wynagrodzenie za pracę. W warunkach niniejszej sprawy skarżąca tego nie uczyniła, co nie pozwala stwierdzić, czy wszystkie wydatki ponoszone przez nią i jej męża należą do kategorii koniecznych, a tym samym, czy rzeczywiście przy dochodzie 2-osobowej rodziny w łącznej wysokości "[...]" skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub w części. W dalszej kolejności zauważyć należy, że skarżąca nie przedłożyła również ani żądanych wyciągów z rachunków bankowych ani stosownego oświadczenia o ich nieposiadaniu. Nie wskazała również przyczyn niezastosowania się do wezwania w tym zakresie. To, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych wyciągów, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej i jej męża. Nie pozwala też przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że nie dysponują oni środkami pieniężnymi, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w całości lub w części. W świetle powyższego stwierdzić należy, że brak pełnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącej i jej męża uniemożliwia dokonanie oceny ich rzeczywistej sytuacji materialnej, a tym samym również uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie przez skarżącą, pomimo wezwania, sytuacji materialnej jej 2-osobowej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia bowiem stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, czy to w całości, czy też w części, bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.