II SA/Ol 1351/16

Dnia 17 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2017 roku sprawy ze skargi S. H. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich - oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że S. H. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich przewidzianych w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz.U. 2016 poz. 1255) . Decyzją z dnia "[...]" utrzymaną w mocy decyzją z dnia "[...]" organ orzekł o odmowie przyznania przedmiotowych uprawnień. Wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt II SAOI 763/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na decyzję z dnia "[...]" Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 689/12 oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku. W dniu 9 czerwca 2016 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął kolejny wniosek, doprecyzowany jako wniosek o uchylenie decyzji organu w trybie art. 154 kpa. Decyzją z dnia "[...]" Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia "[...]" oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia "[...]" o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniała przesłanka z przepisu art. 154 kpa w postaci ujawnienia się interesu społecznego lub słusznego interesu strony, a co za tym idzie nie było podstaw do uchylenia ostatecznej, kwestionowanej przez stronę decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że jest związany wyrokami WSA w Olsztynie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, zapadłymi na gruncie niniejszej sprawy, w których stwierdzono, że urodzenie się strony w Ugandzie, około 2 lata po ewakuacji matki z ZSRR, nie może być uznane za represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b, tzn. przebywanie z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na deportacji i przymusowym zesłaniu w ZSRR. S. H. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od przedmiotowej decyzji. Następnie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy swoja decyzję z dnia "[...]". Organ podtrzymał stanowisko i argumentację, jaką zaprezentował w pierwotnym rozstrzygnięciu. Podkreślił, że trudno stwierdzić, aby w niniejszej sprawie wystąpił interes społeczny. Z uwagi zaś na fakt, że w analogicznych sprawach Szef Urzędu wydał decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich, przyznanie S. H. uprawnień kolidowałoby z interesem społecznym oraz utrwalonym w tej kwestii orzecznictwem. Skargę na ww. decyzję wywiódł S. H.. Skarżący opisał w skardze historię swoją i jego rodziny. Przypomniał, że urodził się w Afryce jako obywatel polski i syn człowieka walczącego w armii gen. Andersa. Zaznaczył, że mimo, iż był Polakiem, został w ramach akcji "Wisła" przesiedlony w skrajnie złych warunkach, razem z Ukraińcami, na Ziemie Odzyskane. W ten sposób od 69 lat pozostaje de facto na zesłaniu w Górowie Iławeckim. Skarżący zaznaczył, że z jego wiedzy wynika, iż jest on ewenementem, drugiego takiego przypadku jak on, nie ma. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 j.t.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. z 2016 r. Dz.U. poz. 718) zwanej dalej: ustawą ppsa. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" utrzymująca w mocy jego decyzję z dnia "[...]" o odmowie uchylenia własnej decyzji z dnia "[...]" oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia "[...]" o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Wskazać należy, że zaskarżona decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zapadła w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 154 k.p.a. Przepis art. 154 § 1 k.p.a. stanowi zaś, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Podkreślić trzeba, że postępowanie prowadzone w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie jest kontynuacją postępowania w sprawie zakończonej decyzją, której uchylenia lub zmiany domaga się strona, jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Konstrukcja przepisu art. 154 k.p.a. powoduje, że nie można w nim upatrywać środka zmierzającego do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, niejako "w kolejnej instancji". Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest bowiem samodzielnym postępowaniem administracyjnym, a jego celem jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, określone w tym przepisie. Decyzja wydana na podstawie art. 154 k.p.a. może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych decyzją ostateczną organu, to jest decyzją, której dotyczy postępowanie o zmianę lub uchylenie, nie zaś kwestii nowych (zob. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2011 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 411/10, publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl). Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Ponadto musi być spełniony jeszcze jeden warunek, by organ administracyjny mógł skutecznie zastosować tryb z art. 154 § 1 k.p.a., a mianowicie zaskarżona decyzja winna być ostateczna, przy czym na jej mocy żadna ze stron nie nabyła prawa (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 lutego 2008 r., w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1647/07, http://cbois.nsa.gov.pl). Dla zastosowania opisanego trybu niezbędnym jest zatem aby decyzja, która jest jego przedmiotem, dla żadnej ze stron nie tworzyła praw, a jednocześnie by za zmianą lub uchyleniem takiej decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Pamiętać bowiem trzeba, że oba rodzaje interesów - strony postępowania oraz społeczny - powinny być rozumiane w kategoriach zobiektywizowanych. Nie można zatem uznać za słuszny interes strony lub interes społeczny, w ujęciu art. 154 k.p.a., subiektywnego przeświadczenia strony o doznanej krzywdzie, ani domagania się przez nią dokonania ponownych ustaleń stanu faktycznego, z którymi się nie godzi (zob. wyrok NSA z dnia 17 września 2010 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 428/10; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 września 2010 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 118/10, http://cbois.nsa.gov.pl). Oba rodzaje interesu muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Oczywistym jest również to, że zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być zatem interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 k.p.a. należy w związku z tym przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a. zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1406/06 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie niniejszej w żaden sposób interes społeczny ani interes strony nie został wykazany. Samo subiektywne przekonanie strony co do tego, że wyjątkowe okoliczności faktyczne przemawiają za uznaniem jego uprawnień kombatanckich, w żadnym razie nie przemawiają za istnieniem po jego stronie słusznego interesu strony lun interesu społecznego. Jest to tylko subiektywne przekonanie strony, które nie ma postaci zindywidualizowanej treści, wynikającej ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Wreszcie należy podkreślić, że ten tryb weryfikacji decyzji ostatecznych nie ma zastosowania do tzw. decyzji związanych (nie uznaniowych), gdzie organ administracji publicznej jest ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2005 r., OSK 1667/04, LEX nr 171686, za Cz. Martysz, Komentarz do art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego). Innymi słowy uchyleniu lub zmianie mogą ulec jedynie takie decyzje niewadliwe, które mają charakter uznaniowy lub przy wydaniu, których organ administracji ma do wyboru pewna gamę rozstrzygnięć, z których każde jest zgodne z prawem (vide: teza pierwsza wyroku NSA z 4 października 1999 r., IV SA 1459/97 – Lex nr 47884, za P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2012, s. 413). Takiej możliwości nie stwarzał przepis na podstawie, którego została wydana pierwotna decyzja merytoryczna, a wiec przepis art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2016 r., poz. 1255; dalej: ustawa o kombatantach). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 marca 2013 r., II OSK 689/12, zapadłym na gruncie niniejszego stanu faktycznego sprawy, przepisy rzeczonej ustawy stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami zaś w rozumieniu tej ustawy są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Treść omawianego przepisu nie daje podstaw do wyłączenia spod jej działania dzieci urodzonych w miejscach zsyłek i deportacji w ZSRR z rodziców poddanych tym represjom. Jednakże matka skarżącego przebywała na zesłaniu w ZSRR do września 1941 r., a w dniu 12 sierpnia 1942 r. przyjechała do Iranu, natomiast skarżący urodził się w Ugandzie w dniu 6 maja 1944 r., czyli po przeszło dwóch latach od ustania zesłania, to przy takich ustaleniach faktycznych nie można uznać, że ma miejsce naruszenie prawa materialnego poprzez akceptację niezastosowania przez organ w stosunku do skarżącego przepisu art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach. Przepis ten zawiera ścisłe ograniczenia podmiotowe i przedmiotowe i nie może być wykładany rozszerzająco. Przyjęcie zaś odmiennej interpretacji cytowanego przepisu byłoby sprzeczne z jego literalnym brzmieniem. Przepisy omawianej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. nie dawały więc żadnej podstawy do przyznania skarżącemu praw kombatanckich. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że organ rozpoznający sprawę działał na podstawie przepisów prawa i nie mógł w tej sytuacji uwzględnić żądania skarżącego. Podobnie wskazać należy, że przesiedlenie skarżącego w ramach akcji Wisła także nie zalicza się do działalności kombatanckiej, ani też działalności równorzędnej z działalnością kombatancką. Fakt zaś deportacji matki strony na Syberię mógłby mieć wpływ na ustalenie uprawnień kombatanckich w stosunku do niej, a nie do syna. Podobnie fakt urodzenia się strony w Ugandzie i pobyt w polskim osiedlu Koja w Ugandzie nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Okoliczności te bowiem nie zostały wskazane w ustawie o kombatantach jako okoliczności powodujące możliwość przyznania uprawnień przewidzianych w ustawie o kombatantach. Bezsprzecznie zatem przepisy, na podstawie których odmówiono stronie przyznania uprawnień kombatanckich nie mają charakteru uznaniowego, tylko są przepisami bezwzględnie obowiązującymi, które w dodatku nie przewidują równoważnych rozstrzygnięć. Uchylenie takiego rozstrzygnięcia w trybie art. 154 .k.pa. byłoby zatem działaniem wbrew przepisom prawa. W dalszej kolejności należy zauważyć, że z kolei przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 154 k.p.a. nie jest ocena zarzutów merytorycznych, które mogły zostać podnoszone w zwykłym trybie odwoławczym lecz jak wskazano wyżej, czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. W związku z czym podnoszenie przez stronę w tym postępowaniu zarzutów i wątpliwości natury merytorycznej pozostaje bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w takim postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2012 r., I GSK 913/11). Mając powyższe na uwadze, należało skargę, jako nieuzasadnioną, oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.