II SA/Ol 1366/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi P.O na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 23 marca 2015 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego – P. O. Pismem z dnia 27 marca 2015 r. (doręczonym 7.04.2015 r.) organ I instancji wezwał dłużnika alimentacyjnego – P. O. do stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego i przedstawienia wskazanych w wezwaniu dokumentów. Ponowne wezwanie do stawienia się w w/w celu organ wystosował do strony w piśmie z dnia 21 kwietnia 2015 r. (odebranym 13.05.2015 r.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 15 maja 2015 r. P. O. poinformował organ I instancji, że "wniósł sprawę do sądu, albowiem nie zalega z płatnościami alimentacyjnymi". Następnie pismem z dnia 30 czerwca 2015 r. działający z upoważnienia Prezydenta A Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS zawiadomił P. O. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uznania w/w za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W piśmie tym pouczono stronę o jej obowiązkach oraz przysługujących jej uprawnieniach, wynikających z przepisów K.p.a. W piśmie z dnia 15 lipca 2015 r. (data wpływu do organu: 29 lipca 2015 r.) P. O. wskazał, że wszczęcie wobec niego postępowania dotyczącego uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest nieuzasadnione, ponieważ w/w nie jest dłużnikiem alimentacyjnym, a w sprawie tej toczy się już postępowanie sądowe. Z kolei decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Prezydenta Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej orzekł o uznaniu P. O. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. Powołał się na skierowane do strony - pismem z 27 marca 2015 r. - wezwanie do stawienia się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, które doręczone zostało stronie w dniu 7 kwietnia 2015 r., przy czym w/w nie stawił się w wyznaczonym terminie. Następnie pismem z 21 kwietnia 2015 r. organ ponownie wezwał P. O. do stawienia się w organie, wezwanie to odebrane zostało przez stronę w dniu 13 maja 2015 r., zaś do dnia wydania decyzji dłużnik alimentacyjny nie zgłosił się do MOPS w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Organ wyjaśnił również, że z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym wynika, że w okresie ostatnich 6 miesięcy od dłużnika alimentacyjnego nie została wyegzekwowana żadna kwota na poczet zobowiązań alimentacyjnych i w związku z tym należy uznać, iż dłużnik nie wywiązuje się z zobowiązań alimentacyjnych. Od decyzji tej P. O. wniósł w terminie odwołanie. Zarzucił, iż zaskarżona decyzja jest błędna ponieważ, jak wskazywał w dwóch poprzednich pismach, nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Wskazał ponadto, że w sprawie tej "toczy się już postępowanie sądowe". Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z "[...]" uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika bezsprzecznie, iż P. O. przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Wskazuje na ten fakt zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia "[...]". Kolegium zauważyło jednak, że z wyjaśnień składanych przez stronę w toku postępowania, nie można bezspornie uznać, iż strona uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, które to okoliczności stanowią podstawę do wszczęcia postępowania dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ odwoławczy argumentował, że z akt sprawy wynika, że P. O. już po wezwaniu go przez organ (pismami z 27.03.2015 r. i 21.04.2015 r.) do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, jak też po zawiadomieniu go przez organ o wszczęciu postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, konsekwentnie twierdził, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym, nie zalega z płatnościami alimentacyjnymi i że w tej sprawie toczy się postępowanie sądowe. Powyższe dłużnik potwierdził również w złożonym do Kolegium odwołaniu od decyzji organu I instancji. W tej sytuacji - zdaniem Kolegium wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - organ I instancji zobowiązany był w toku postępowania wyjaśnić przedstawione przez stronę okoliczności, w tym przede wszystkim wezwać odwołującego się do złożenia wyjaśnień i wskazania, jakie konkretnie postępowanie sądowe toczy się w jego sprawie, na jakim jest etapie i jaki ma ono związek z niniejszym postępowaniem w sprawie uznania w/w za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Natomiast organ I instancji w zasadzie zignorował wyjaśnienia składane przez stronę i bez próby wyjaśnienia oraz oceny tych okoliczności wydał decyzję o uznaniu P. O. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wprawdzie w składanych wyjaśnieniach odwołujący się nie podał, jakie konkretnie postępowanie toczy się w jego sprawie, nie przedstawił też żadnych dowodów na poparcie swych twierdzeń, ale nie oznacza to, iż organ nie powinien był powyższych okoliczności wyjaśnić, zarówno żądając od strony przedstawienia wyjaśnień i poparcia ich stosownymi dokumentami, ale też próbując w ramach własnych kompetencji uzyskać informacje na temat ewentualnego postępowania sądowego toczącego się w sprawie odwołującego w związku z jego zadłużeniem alimentacyjnym. Okoliczności tych organ I instancji w żaden sposób nie wyjaśniał. Skargę na ww. decyzję wywiódł P. O.. W treści skargi podniósł, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym, a organ I instancji nie jest uprawniony do rozpoznawania tej sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014 r., poz. 1647 ze zm.). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W sprawie niniejszej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji wydaną w przedmiocie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium podniosło, że organ z naruszeniem przepisów prawa nie ustosunkował się do twierdzeń skarżącego, który wskazywał, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym, nie zalega z płatnościami alimentacyjnymi i że w tej sprawie toczy się postępowanie sądowe. Stosownie do art. 5 ust 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dodatkowo decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Słusznie Kolegium wskazuje, że skarżący konsekwentnie przez całe postępowanie administracyjne twierdził, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym i nie zalega z płatnościami alimentów. Podnosił, że w sprawie toczy się postępowanie sądowe, gdyż wniósł do sądu sprawę. Okoliczności podnoszone przez skarżącego były okolicznościami istotnymi dla sprawy, mimo to organ I instancji do tych okoliczności się nie odniósł, pomijając je milczeniem. Dlatego wskazać należy, że Kolegium słusznie uchyliło decyzję organu I instancji, skoro organ ten nie wyjaśnił istotnych w sprawie okoliczności. Tym samym, zasadnie organ odwoławczy przyjął, że postępowanie organu I instancji przeprowadzone zostało z naruszeniem podstawowych reguł postępowania wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.), w tym art. 7, 77 i 80 K.p.a., a wydana w sprawie decyzja jest przedwczesna. Zasadnie także Kolegium przyjęło, że rozstrzygnięcie w sprawie winno być podjęte po należycie przeprowadzonym postępowaniu, wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, poczynieniu prawidłowych ustaleń, zebraniu i rozważeniu wszechstronnie materiału dowodowego, zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., zaś wydana decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Stosownie zaś do treści art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W ocenie Sądu Kolegium zasadnie zastosowało ten przepis i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, skoro konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a organ I instancji nie wyjaśnił istoty sprawy. Na marginesie wskazać także należy, że skarżący kieruje zarzuty skargi tylko do organu I instancji, nie zaś do Kolegium, które uchyliło decyzję tego organu. Natomiast jak już wskazano wyżej, Sąd nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania dowodowego i wyręczania organu I instancji w rozstrzygnięciu sprawy. Dlatego też kwestia, czy skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym i czy posiada zaległości z tytułu niezapłaconych alimentów oraz ewentualnie jakie postępowanie sądowe się toczy z udziałem skarżącego i jaki ma to wpływ na wynik sprawy musi zostać rozstrzygnięte w pierwszej kolejności przez organ I instancji. Wobec braku podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, Sąd stosownie do postanowień art. 151 ppsa skargę oddalił.