II SA/Ol 1366/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. O. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]". We wniosku z dnia 25 marca 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu stwierdził, że obecnie nie ma pracy oraz środków na pokrycie niezbędnych wydatków. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. W rubrykach nr 7-10 nie wykazał żadnego majątku i dochodu. W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wpisał: "Alimenty "[...]"". W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wezwany on został do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz finansowej i pouczony jednocześnie, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 8 maja 2016 r., w którym oświadczył: "w 2015 r. i 2016 r. nie korzystałem ze świadczeń z pomocy społecznej oraz z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje. Utrzymuję się dzięki pomocy znajomych, która przybiera formę poczęstunku. Lokal mieszkalny otrzymałem "[...]", jego powierzchnia wynosi "[...]", nie mam podłączonej energii elektrycznej i gazu. Nie posiadam jakichkolwiek rachunków bankowych." Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., w skrócie: ppsa) skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a ppsa. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, ustanowienie zawodowego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanych z tym kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść przedmiotowych kosztów. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez niego oświadczeń i dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania - ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata. Zauważyć należy, iż skarżący zastosował się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Po pierwsze, wskazać należy, że skarżący, pomimo wykazania w dodatkowym oświadczeniu lokalu mieszkalnego nie ujawnił wysokości i rodzaju kosztów związanych z mieszkaniem w tym lokalu, a także źródła ich pokrycia (pkt 1 wezwania). Nie odpowiedział też w ogóle na wezwanie do wskazania, od kiedy jest osobą bezrobotną oraz czy jest i od kiedy zarejestrowany we właściwym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a dodatkowo - w przypadku zarejestrowania się w urzędzie pracy, czy przysługiwał/przysługuje mu zasiłek dla bezrobotnych; zaś w przypadku niezarejestrowania się w urzędzie pracy - przyczyny braku rejestracji oraz jeśli utrata pracy/rejestracja w urzędzie pracy miała miejsce w latach 2015-2016 - wysokości dochodów uzyskiwanych w ciągu ostatnich 12 miesięcy przed tym zdarzeniem i tytułów z jakich pochodziły (pkt 2 wezwania). W dalszej kolejności zauważyć należy, że pomimo wezwania skarżący nie zastosował się również do żądania w zakresie wskazania źródeł utrzymania za poszczególne miesiące 2015 r. i 2016 r. oraz wysokości środków pieniężnych pochodzących z tych źródeł, a ponadto przedłożenia dokumentów, potwierdzających wskazane okoliczności (pkt 3 wezwania). Skarżący stwierdził wprawdzie, że utrzymuje się dzięki pomocy znajomych, która przybiera formę poczęstunku, lecz nie wskazał z czyjej konkretnie pomocy korzystał i korzysta oraz kiedy i przez jaki okres czasu, a ponadto nie przedłożył potwierdzających ten fakt stosownych dokumentów (np. we wskazanej przykładowo w wezwaniu formie oświadczenia osób udzielających mu pomocy - co do rodzaju tej pomocy, czasu, kiedy była udzielana i warunków, na jakich była udzielana) oraz dodatkowego oświadczenia wskazującego, czy może liczyć na ich dalszą pomoc w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie (pkt 5 wezwania). Skarżący nie wskazał również wysokości i przeznaczenia wszystkich swoich wydatków miesięcznych, do poniesienia których jest zobowiązany np. z tytułu opłat czynszowych oraz ponoszonych powszechnie – np. na odzież, środki czystości, itp., a także źródeł ich pokrycia i nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi (pkt 6 wezwania). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. To, że skarżący odpowiada na wezwanie jedynie w sposób wybiórczy, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn braku złożenia wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, uniemożliwia zweryfikowanie jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a tym samym również ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Rodzi też wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia i nie pozwala przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania. Wskazać należy, że oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.