II SA/Ol 1368/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie "[...]" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości w budynku – niedopuszczalności zażalenia postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – J. L. wniósł - zgodnie z rubryką nr 4 - o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż jest osobą w "[...]" wieku, mieszka wspólnie z żoną w "[...]" mieszkaniu, utrzymują się z emerytur, które w całości przeznaczają na wyżywienie, leczenie i utrzymanie domu, w tym bieżące opłaty eksploatacyjne. Skarżący dodał, iż nie ma żadnych dodatkowych środków na rachunku bankowym, które mógłby wyasygnować na poniesienie wpisu od skargi. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. W rubrykach nr 7.1 wykazał, stanowiące współwłasność małżeńską, mieszkanie o powierzchni "[...]" (wartość: ok. "[...]") i garaż o powierzchni "[...]" (wartość: "[...]"), w rubryce nr 10 - dochód własny i żony z tytułu emerytur w wysokości łącznej "[...]", natomiast w rubryce nr 11 - jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał: opłaty mieszkaniowe (opał, bieżące remonty, konserwacja, itp.) - "[...]", media (woda, ścieki, energia elektryczna, opłata radiowo-telewizyjna) - "[...]", koszty leczenia - "[...]", rehabilitacja - "[...]", ubezpieczenie majątku - "[...]" i wyżywienie - "[...]", co w sumie odpowiada wysokości wykazanego dochodu. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, wezwany on został do sprecyzowania zakresu żądania (czy obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych w całości, czy wyłącznie zwolnienie od wpis od skargi), a ponadto do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się wykazanego we wniosku garażu oraz posiadanego ewentualnie samochodu) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu skarżącego i jego żony z tytułu emerytur; wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków, w tym wydatków mieszczących się pod pojęciami "koszty leczenia" i "rehabilitacja", a ponadto wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony z okresu ostatnich czterech miesięcy). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym stwierdził, że zakresem jego żądania objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W dodatkowych oświadczeniach wskazał, iż jest właścicielem samochodu osobowego marki "[...]", rok prod. "[...]", wartość: "[...]", który wykorzystuje do celów własnych (wizyty u lekarza). Miesięczne koszty jego utrzymania i eksploatacji to "[...]" (paliwo, oleje, naprawy bieżące, ubezpieczenie, itp.). Oświadczył, iż garaż wykorzystywany jest również do celów własnych, a związane z nim miesięczne koszty posiadania (podatek od nieruchomości, bieżące koszty remontowe) to ok. "[...]". Skarżący przedstawił ponadto wykaz ponoszonych wydatków, który odpowiada przedstawionemu we wniosku i dodał, że na dzień złożenia oświadczenia nie posiada żadnych zobowiązań. Wyjaśnił, że pod pojęciem "koszty leczenia" rozumieć należy wydatki na leki, prywatne wizyty lekarskie oraz koszty związane z dojazdem do placówek służby zdrowia, tj. koszty utrzymania i eksploatacji samochodu. Pod pojęciem "rehabilitacja" rozumieć należy natomiast koszty dojazdu. Skarżący oświadczył, iż zarówno on, jak i jego żona, nie posiadają lokat na rachunkach bankowych oraz lokat dewizowych. Cały dochód pochodzący z emerytur przeznaczają na pokrycie bieżących wydatków oraz leczenie. Do oświadczenia skarżący załączył potwierdzenia wypłaty emerytur własnej i żony, potwierdzające wykazaną we wniosku wysokość emerytur. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skarżący nie zastosował się w pełni do zawartych w wezwaniu żądań, nie wyjaśniając przy tym przyczyn tego stanu rzeczy. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dokumentów źródłowych i/lub dodatkowych oświadczeń, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przyczyn braku ich złożenia, uniemożliwia natomiast zweryfikowanie złożonych przez niego oświadczeń i dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego 2-osobowej rodziny, a w konsekwencji stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie - bez uszczerbku koniecznego dla niej utrzymania - ponieść kosztów sądowych w całości lub w części. Zauważyć należy, iż skarżący zastosował się wprawdzie do wezwania, lecz nie w pełnym zakresie. Skarżący przedłożył potwierdzenia wypłaty emerytur własnej i żony, z których wynika, że świadczenia te wynoszą łącznie "[...]", wykazując w ten sposób rzeczywistą wysokość uzyskiwanego dochodu 2-osobowej rodziny. Na ocenę sytuacji materialnej strony ma jednak wpływ nie tylko wysokość jej dochodu, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków, w tym w szczególności wydatków na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb. W warunkach niniejszej sprawy, skarżący, pomimo wezwania, nie przedłożył natomiast kopii jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt ponoszenia określonych we wniosku i dodatkowym oświadczeniu wydatków w wykazanej wysokości, w tym w szczególności stosunkowo wysokich wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją, nie wyjaśnił też przyczyn ich niezłożenia, a to nie pozwalała zweryfikować jego oświadczeń we wskazanym zakresie i ustalić faktycznego stanu rzeczy. Powyższe nie pozwala ustalić tym samym, czy i ewentualnie w jakim zakresie jest on w stanie poczynić oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zauważyć jednocześnie należy, że skarżący dysponuje stałym miesięcznym dochodem z tytułu emerytury, której wysokość "[...]" przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak się przyjmuje umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności. W dalszej kolejności wskazać należy, iż skarżący, pomimo wezwania, nie przedłożył również ani żądanych wyciągów z posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich czterech miesięcy, ani pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez nich rachunków bankowych oraz dacie jego/ich likwidacji. W dacie składania wniosku skarżący posiadał natomiast co najmniej jeden rachunek bankowy, co wynika z uzasadnienia wniosku, w którym stwierdził, iż nie ma żadnych dodatkowych środków na rachunku bankowym. W dodatkowym oświadczeniu skarżący stwierdził jedynie, że zarówno on, jak i jego żona, nie posiadają lokat na rachunkach bankowych oraz lokat dewizowych. Nie przedłożył jednak potwierdzających jego oświadczenia żądanych wyciągów, nie wskazał też przyczyn ich nieprzedłożenia. Nie oświadczył też, że posiadany przez niego rachunek bankowy został zlikwidowany. To, że skarżący, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych wyciągów, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, uniemożliwia natomiast ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego i jego żony. Nie pozwala też przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący i jego żona nie posiadają na rachunku bankowym środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego dla nich utrzymania. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nieujawnienie przez skarżącego sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.