II SA/Ol 137/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie przekazania według właściwości wniosku o przyznanie zasiłku celowego postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące ustanowienie adwokata. We wniosku z dnia 14 lutego 2008 r., E.K., powołując się na swój wiek ("[...]") i stan zdrowia ("[...]"), wniósł o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu wskazał, iż wydatki na leki pochłaniają ponad połowę jego emerytury, reszta po opłaceniu wydatków na gaz, światło i czynsz nie wystarcza natomiast nawet na zakup chleba. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący przedłożył wniosek z dnia 21 marca 2008 r., w którym rozszerzając zakres swojego pierwotnego żądania wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż otrzymana pomoc społeczna na zakup leków i węgla w łącznej wysokości 260 zł wystarczyła jedynie na kupno leków, których cena przekracza miesięcznie 200 zł i uregulowanie zadłużenia w aptece. W tej sytuacji zmuszony jest do mieszkania w nieogrzewanym lokalu. Wskazał też, iż z uwagi na stan zdrowia oraz naruszenie przez organy administracji publicznej prawa pomoc adwokata jest w niniejszej sprawie niezbędna. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący jest osobą samotną, prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe i mieszka w lokalu należącym do zasobów mieszkaniowych gminy. Głównym źródłem jego utrzymania jest dochód z emerytury w wysokości 445,98 zł netto. Skarżący podniósł, iż żyje w biedzie, gdyż nie ma rodziny, od której mógłby uzyskać pomoc. "[...]". Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył kserokopie dokumentów określających stan jego zdrowia oraz potwierdzających fakt ponoszenia wydatków na lekarstwa, a ponadto kserokopię decyzji Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego. Zauważyć należy, iż wniosek strony złożony na urzędowym formularzu wszczyna postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Ocena, czy wniosek ten jest zasadny, dokonywana jest w oparciu o jego uzasadnienie oraz złożone przez stronę w formularzu wniosku oświadczenie o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a ponadto załączone do wniosku dokumenty źródłowe. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. W niniejszej sprawie z uwagi na brak zgodności wysokości dochodu skarżącego wykazanego we wniosku z określonym w uzasadnieniu załączonej do niego kserokopii decyzji, skarżący wezwany został w szczególności do złożenia dokumentu, z którego wynika wysokość netto otrzymywanej przez niego emerytury, a ponadto do przedłożenia dodatkowych oświadczeń dotyczących dodatku mieszkaniowego, który zgodnie z uzasadnieniem wskazanej decyzji stanowi dochód skarżącego oraz obecnie pobieranych świadczeń z pomocy społecznej. Z uwagi na to, że na ocenę sytuacji materialnej strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganych przez nią dochodów, lecz również ponoszonych przez nią wydatków koniecznych, skarżący wezwany został również do przedłożenia oświadczenia dotyczącego ponoszonych miesięcznie wydatków. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie podyktowane było zatem w szczególności potrzebą wyjaśnienia wątpliwości co do wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje skarżący. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W niniejszej sprawie, w odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał pismo procesowe z dnia 28 marca 2008 r., w którym oświadczył, iż w jego ocenie wyjaśnił już wszystkie kwestie dotyczące ponoszonych wydatków. Do przedmiotowego pisma załączył jednak odcinek pocztowy emerytury, z którego wynika, iż skarżącemu wypłacana jest z tego tytułu kwota 445,98 zł. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 powołanej ustawy, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej ustawy, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie, pomimo faktu braku złożenia przez skarżącego wskazanych w wezwaniu dodatkowych oświadczeń dotyczących wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez niego wydatków oraz otrzymywanej pomocy w formie dodatku mieszkaniowego i świadczeń z pomocy społecznej, stwierdzić należy w oparciu o przedłożone przez skarżącego dokumenty źródłowe, że jego sytuacja materialna przemawia za uznaniem, iż spełniona została przesłanka do przyznania prawa pomocy, obejmującego ustanowienie adwokata. Zauważyć należy, iż skarżący przedłożył przede wszystkim dokument potwierdzający aktualną wysokość otrzymywanych przez niego środków pieniężnych z tytułu emerytury. Trudno natomiast uznać, aby z emerytury w wysokości 445,98 zł, był on w stanie zgromadzić środki pieniężne na pokrycie przedmiotowych kosztów postępowania sądowego, nawet jeśli przyjmie się, że otrzymuje on stale dodatek mieszkaniowy i okresowo świadczenia z pomocy społecznej. W sytuacji gdy, wysokość wydatków na leki, które skarżący musi przyjmować ze względu na stan zdrowia, przekracza 200 zł nie można bowiem uznać, że skarżący bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania mógłby wygospodarować środki pieniężne na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata. Jego sytuacja finansowa jest bowiem tak zła, że jak wynika z jego wcześniejszych oświadczeń, które w świetle przedłożonych dokumentów źródłowych uznać należy za wiarygodne, środki pieniężne, którymi dysponuje, po pokryciu wydatków na leki i uiszczeniu opłat mieszkaniowych, nie wystarczają często na kupno chleba. Skarżący nie posiada natomiast majątku, który umożliwiłby pozyskanie środków pieniężnych na pokrycie przedmiotowych kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na brak rodziny nie może też liczyć na pomoc najbliższych w tym zakresie. W tej sytuacji, za uzasadnione uznać należy przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata, gdyż z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że nie jest on w stanie ponieść tych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Wprawdzie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym strona nie musi być reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, jednakże mając na uwadze również wiek skarżącego oraz stan jego zdrowia, które mogą znacząco utrudnić lub nawet uniemożliwić osobiste przedstawienie racji skarżącego przed Sądem, uznano ustanowienie dla niego adwokata za konieczne. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 262 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.