II SA/Ol 1370/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 23 sierpnia 2016 r. Burmistrz Miasta , na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, 1b i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114, dalej jako u.ś.r.), odmówił A. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W uzasadnieniu wskazano, że istnieje konieczność sprawowania opieki nad ojcem wnioskodawczyni i że to ona sprawuje tę opiekę. Powodem odmowy przyznania świadczenia jest jednak okoliczność, że ojciec wnioskodawczyni w momencie powstania niepełnosprawności miał ukończony 61 rok życia, zatem nie została spełniona przesłanka ustawowa mówiąca o powstaniu niepełnosprawności przed 18 lub 25 rokiem życia. W odwołaniu A. M. wniosła o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji. Obok opisania swojej sytuacji życiowej powołała się ona na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 i wynikający z niego zakaz różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ukończenie przez osobę niepełnosprawną określonego wieku. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze – dalej jako Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym przepis art. 17 ust. 1b stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał, że w sprawie nie została spełniona ta przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia ponieważ niepełnosprawność ojca wnioskodawczyni istnieje od dnia 3 listopada 2011 r., co oznacza, że w dacie jej powstania miał on 61 lat. Przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale Trybunał nie zakwestionował prawa ustawodawcy do odmiennego ukształtowania reguły wypłacania świadczeń dla osób, które sprawują opiekę nad niepełnosprawnymi, powyższe wynika z orzeczeń sądów. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższą decyzję złożyła A. M. zarzucając naruszenie zasady pewności prawa wspólnotowego, przepisów k.p.a., Konstytucji i art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza W skardze podniesiono, że organy obu instancji powołały na art. 17 u.ś.r., który w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, utracił moc z dniem 23 października 2014 r. w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Ponadto po opisaniu stanu faktycznego sprawy skarżąca przytoczyła szereg orzeczeń sądowych wskazujących w jej ocenie na konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie dostrzegając dwa odmienne poglądy w orzecznictwie sądów w tego typu sprawach, nadto podtrzymał dotychczasową argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub naruszenia innych przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd ma możliwość uwzględnienia skargi także ze względu na inne uchybienia, niż podniesione przez stronę w skardze, ponieważ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a stanowi podstawę do ich uchylenia. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż u ojca skarżącej niepełnosprawność powstała dopiero po ukończeniu 61 roku życia, a świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wskazać należy, że z końcowej części art. 17 ust. 1 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności (w tym również daty jej powstania) powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie takie, zawarte w stosownym orzeczeniu właściwego organu, jest niezbędne do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji zatem organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są – co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 16 października 2014 r. VIII SA/Wa 4/14). Kwestia ta straciła jednak na znaczeniu w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., w sprawie K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia te wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia, o ile Trybunał nie skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej danego przepisu, a w sprawie K 38/13 Trybunał z takiej możliwości nie skorzystał. Z kolei przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Tak jak to wskazano we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia Trybunał Konstytucyjny w wyroku wydanym w dniu 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyrok Trybunału wszedł w życie 23 października 2013 r., gdyż w tym właśnie dniu opublikowany został w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1443. Powołując się na przytoczone wyżej przepisy Konstytucji, stwierdzić należy, że wydanie w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., w sytuacji kiedy wcześniej Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją tego przepisu w określonym zakresie, było błędne. Nie ma natomiast znaczenia prawnego odwoływanie się do treści uzasadnienia wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę podziela stanowisko prezentowane w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że uzasadnienie zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem. Uzasadnienie nie zastępuje jednak rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia. Skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 lipca 2016 r. w sprawie I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r. w sprawie I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r. w sprawie I OSK 755/16; z dnia 21 października 2016 r. w sprawie I OSK 1853/16 ). Zaznaczyć też trzeba, że również według dominującego poglądu doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego). Brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84 ). W tym stanie rzeczy pominięcie przez organy orzekające w sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmawiających przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, które wpłynęło na treść wydanych rozstrzygnięć. Mając na uwadze powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.