II SA/Ol 1389/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Protokolant sekretarz sądowy Maciej Lipiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. S.A na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie odszkodowania za udostępnienie nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję; 2/ zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej A. S.A kwotę 2074 zł (dwa tysiące siedemdziesiąt cztery złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wszczętego na wniosek M. i H.K. (dalej jako: wnioskodawcy) w sprawie ustalenia odszkodowania należnego z tytułu udostępnienia spółce A nieruchomości położonej w obr. K., gm. K., oznaczonej jako działki nr: [...], Starosta decyzją z dnia [...] ustalił odszkodowanie za udostępnienie ww. nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek wykonania zabiegów konserwacyjnych, wycinki lub ogłowienia drzew wrastających w przewody linii i zagrażających bezpiecznej pracy linii energetycznej oraz naprawy uszkodzonych przewodów fazowych w kwocie 6832 zł. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 124b ust. 4, art. 129 ust. 5, art. 130, art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 1774) dalej jako: u.g.n. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z zebranego materiału dowodowego, w tym z opinii rzeczoznawcy majątkowego uzupełnionej aneksem, wynika, iż wysokość ustalonego odszkodowania odzwierciedla wartość szkód poniesionych na nieruchomości przez wnioskodawców w wyniku przeprowadzonych zabiegów konserwacyjnych. Od powyższej decyzji pełnomocnik Spółki A (dalej jako Spółka) wniósł odwołanie podnosząc, że organ nie wziął pod uwagę, iż zasadzenie drzew przez skarżących zostało dokonane już pod istniejącymi liniami energetycznymi, bez wymaganych uzgodnień ze Spółką oraz z naruszeniem norm dotyczących zachowania wymaganych odległości drzew i gałęzi od linii energetycznych. Poza tym ustalone odszkodowanie nie uwzględnia wartości odzyskanego przez skarżących drzewa, które zostało przewiezione na działki właścicieli nieruchomości. Od decyzji tej odwołanie zostało również wniesione przez pełnomocnika wnioskodawców, który wskazał, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym nie dokonał właściwej oceny operatu szacunkowego, w którym zaniżono wartość szkody powstałej na skutek wycinki drzew. Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że w niniejszej sprawie podstawę ustalenia odszkodowania za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek wykonania zabiegów konserwacyjnych, wycinki i ogłowienia drzew wrastających w przewody linii i zagrażających bezpiecznej pracy linii energetycznej oraz naprawy uszkodzonych przewodów fazowych, stanowił operat szacunkowy z dnia 22 grudnia 2015r. oraz aneks do tego operatu sporządzony w dniu 21 kwietnia 2016r. W ocenie organu odwoławczego, przedstawiony operat szacunkowy zawiera informacje niezbędne do dokonania oszacowania odszkodowania za udostepnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek wykonania zabiegów konserwacyjnych, wycinki oraz ogłowienia drzew wrastających w przewody linii i zagrażających bezpiecznej pracy linii elektroenergetycznej. Z ustaleń biegłego wynika, że w dacie wydania decyzji o zezwoleniu na udostępnienie nieruchomości na działkach wnioskodawców znajdowała się linia elektroenergetyczna. W wyniku przeprowadzenia robót konserwujących dokonano wycinki zadrzewień w pasie o powierzchni 0,2029 ha pod linią 15 kV i 0,1337 h pod linią 0,4 kV. Nadto organ wyjaśnił, że nieruchomości skarżących zostały nabyte w [...]r. z posadowioną na nich wcześniej linią elektroenergetyczną 15 kV i 0,4 kV. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w związku z wydaną decyzją zobowiązującą wnioskodawców do udostępnienia należącej do nich nieruchomości w celu przeprowadzenia wycinki lub ogłowienia drzew wrastających w przewody linii doszło do zmiany warunków korzystania z nieruchomości, zmieniła się przydatność użytkowania nieruchomości i wystąpiły trwałe ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości. Wojewoda wskazał również, że decyzją z dnia [...] Starosta wyraził zgodę na przeznaczenie gruntów rolnych położonych w obr. K. do zalesienia wiosną 2003r., a stanowiących własność wnioskodawców. Nadto ustalono, ze działki nr [...] zlokalizowane są w części na obszarach preferowanych do zwiększenia lesistości na kompleksach słabszych gleb, a w części w granicach postulowanych stref zainwestowania jednostek osadniczych: usług turystyki i rekreacji, działka nr [...] leży na obszarach preferowanych do zwiększenia lesistości na kompleksach słabszych gleb (uchwała Rady Gminy nr [...] z [...]r.). Okoliczności te zostały uwzględniona przy wycenie szkód w postaci wycinki zadrzewień pod liniami elektroenergetycznymi. Poza tym wskazano, że zarzut Spółki dotyczący posadowienia przez wnioskodawców zadrzewień pod linią elektroenergetyczną wbrew obowiązującym przepisom nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Przedmiotem kontroli organu nie były bowiem dokonane nasadzenia drzew, lecz decyzja dotycząca odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Na tę decyzję Spółka A wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 23 ze zm.) dalej jako: k.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności, a także poprzez pominięcie argumentacji i dowodów odnośnie dat powstania spornych linii elektroenergetycznych oraz daty zalesienia terenu pod liniami; - art. 124b ust. 4, art. 129 ust. 5, art. 130 i art. 132 u.g.n. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu podniesiono, że wnioskodawcy nabyli przedmiotowe nieruchomości z istniejącymi liniami energetycznymi, dokonali zalesienia bez uzgodnienia ze Spółką, w celu uzyskania w przyszłości korzyści z odszkodowania. Linie energetyczne są inwestycją widoczną, a zatem wnioskodawcy powinni byli liczyć się z koniecznością wycinki wysokich drzew i przycinania ich gałęzi. W ocenie Spółki, zaskarżone decyzje akceptują odszkodowanie za skutki działań wnioskodawców sprzeczne z prawem. Uznano, że organy orzekające pominęły fakt przyczynienia się właścicieli nieruchomości do zaistniałej sytuacji, a także korzyści jakie uzyskali w wyniku wycinki. Organy pominęły również przy ustalaniu wysokości odszkodowania wartość odzyskanego przez właścicieli nieruchomości drewna oraz dodatkowy koszt przewiezienia surowca na ich posesję. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017r. pełnomocnik Spółki ponownie podniosła, że organy popełniły błąd przy ustalaniu wysokości odszkodowania, gdyż nie pomniejszyły go o wartość drzewa, które zostało przekazane i dostarczone właścicielom nieruchomości na koszt Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie jej zarzuty są zasadne . Przedmiotem kontroli sądowej w rzeczonym postępowaniu jest decyzja w przedmiocie ustalenia odszkodowania za udostępnienie spółce A przez M. i H.K. nieruchomości położonej w obr. K., gm. K., oznaczonej jako działki nr: [...], oraz za szkody powstałe na skutek wykonania zabiegów konserwacyjnych, wycinki lub ogłowienia drzew wrastających w przewody linii i zagrażających bezpiecznej pracy linii energetycznej. Zgodnie z art. 124b ust. 4 u.g.n., za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności, o których mowa w art. 124b ust. 1 tej ustawy, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n., starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Przepis art. 128 ust. 4 u.g.n. wskazuje, że odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. W takim przypadku odrębna decyzja o odszkodowaniu jest wydawana przez starostę, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej (art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n.). Stosownie do treści art. 130 ust. 1 w zw. z art. 134 ust. 1 u.g.n wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, natomiast podstawę do ustalenia tej wysokości stanowi wartość rynkowa nieruchomości. Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości (art. 130 ust. 2 u.g.n.), sporządzanej w formie operatu szacunkowego (art. 156 ust. 1 u.g.n.). Operat szacunkowy podlega ocenie przez organ z punktu widzenia jego kompletności i prawidłowości sporządzenia, z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 sierpnia 2013r., sygn. akt II OSK 829/12 (dostępny w dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA) stwierdził, że rzeczoznawca majątkowy ma pewien wpływ na ustalenie wartości nieruchomości, skoro organ dokonuje tego określenia na podstawie sporządzonego przez niego operatu szacunkowego. Nie oznacza to jednak związania organu ustaleniami opinii rzeczoznawcy majątkowego. Na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy i podjęcia niezbędnych działań dla prawidłowego ustalenia wartości nieruchomości i należnej opłaty, a zatem i obowiązek oceny wiarygodności sporządzonej opinii. Organ ma obowiązek ocenić na podstawie art. 80 k.p.a. wartość dowodową operatu szacunkowego, a więc sprawdzić czy operat spełnia wszystkie wymogi określone w rozporządzeniu z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Przy czym, co istotne, regulacja zawarta w art. 156 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którą rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego, nie zwalnia organu administracji z oceny operatu szacunkowego, jak każdego dowodu zgromadzonego w sprawie. Operat szacunkowy stanowi wprawdzie sformalizowaną prawnie opinię rzeczoznawcy majątkowego wydawaną w zakresie posiadanych przez niego wiadomości specjalnych odnośnie szacowania nieruchomości, ale jest on dowodem w sprawie i podlega ocenie, tak jak każdy inny dowód, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013r.,sygn. akt I OSK 1930/11, dostępny w CBOSA). Ponadto zważyć należy, że w postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym na podstawie art. 128 ust. 4 u.g.n., jak w zasadniczo każdym innym postępowaniu administracyjnym, organy orzekające związane są zasadami ogólnymi, w szczególności zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Zobowiązane są zatem do podejmowania, z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organy obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a oceniając, czy dana okoliczność została udowodniona organy powinny ocenić całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Wreszcie ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., powinno - w części faktycznej - w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś - w części prawnej - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu, organ II instancji orzekający w niniejszej sprawie nie uczynił zadość powołanym przepisom postępowania, a uchybienia w tym zakresie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie wysokość odszkodowania została ustalona na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego z dnia 22 grudnia 2015 r. oraz aneksu do tego operatu z dnia 21 kwietnia 2016r. W odwołaniu od decyzji organu I instancji jednakże pełnomocnik Spółki podniósł, że wysokość odszkodowania powinna być pomniejszona co najmniej o koszt przewiezienia drzewa na działki właścicieli nieruchomości oraz wartość odzyskanego przez nich surowca (k. 62 akt administracyjnych organu odwoławczego). Okoliczność ta była nowa, gdyż we wcześniejszym etapie postępowania administracyjnego wnioskodawcy konsekwentnie twierdzili, że drzewo z wycinki nie jest im przydatne i należy je usunąć, jednakże przed samym wywiezieniem drzewa przez Spółkę z ich nieruchomości zmienili zdanie i zażądali aby drzewo z wycinki zostało im przewiezione i złożone na wskazaną przez nich nieruchomość. Niewątpliwie była to nowa okoliczność, o której rzeczoznawca majątkowy nie wiedział, gdyż nastąpiła przed samym wydaniem decyzji przez organ I instancji. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił jednak dlaczego pominął tę okoliczność i uznał za nieistotny dla ustalenia wysokości odszkodowania fakt, iż właściciele udostępnionej Spółce nieruchomości zatrzymali na swoje potrzeby drewno uzyskane podczas wycinki, chociaż początkowo nie wyrażali takiej chęci i domagali się jego uprzątnięcia (k. 59 akt administracyjnych organu odwoławczego). Obowiązkiem organu II instancji było nie tylko przywołanie stanowiska i wyników ustaleń rzeczoznawcy majątkowego zaprezentowanych w operacie szacunkowym, lecz również ustosunkowanie się do pozostałych dowodów i okoliczności przedstawionych przez strony postępowania. Organ odwoławczy ma za zadanie nie tylko skontrolować stanowisko zajęte przez organ pierwszej instancji lecz jest organem, który merytorycznie ponownie zajmuje się rozpoznaniem sprawy, oraz który ma obowiązek uwzględnić także zmianę stanu faktycznego jaka zaistnienie w sprawie w okresie pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a orzekaniem przez organ odwoławczy, co wynika z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określonej w art. 15 k.p.a. Sąd nie przesadza przyszłego rozstrzygnięcia w tym zakresie, a jedynie wskazuje, że obowiązkiem organu odwoławczego w toku postępowania było zweryfikowanie podnoszonej okoliczności dotyczącej odzyskania drewna przez właścicieli nieruchomości, co wymagało ustalenia czy ta okoliczność ma wpływ na wysokość należnego wnioskodawcom odszkodowania z tytułu udostepnienia nieruchomości oraz szkód wynikłych z uwagi na przeprowadzone prace konserwacyjne linii oraz wycinkę i ogłowienia drzew wrastających w linie elektroenergetyczne na nieruchomościach wnioskodawców. Nie można natomiast podzielić stanowiska strony skarżącej, że właściciele udostępnionej im nieruchomości dokonali jej zalesienia w celu uzyskania w przyszłości korzyści z odszkodowania. Należy bowiem podkreślić, że decyzją z dnia [...] Starosta wyraził zgodę na przeznaczenie gruntów rolnych do zalesienia wiosną 2003r., położonych w obr. K., obejmujących sporne działki. Zalesienie tych działek dokonane zostało zgodnie z planem zalesienia sporządzonym przez Nadleśniczego Nadleśnictwa [...] (k. 96 akt administracyjnych organu I instancji). Nie można zatem twierdzić skutecznie, że działania właścicieli nieruchomości udostępnionej Spółce, dotyczące zalesienia działek, były podejmowane niezgodnie z prawem oraz bez wiedzy i zgody Spółki, gdyż w obowiązującym porządku prawnym brak jest podstawy prawnej, z której wynikałoby, że właściciel nieruchomości nie może z niej korzystać bez zgody Spółki A, która to Spółka, jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów, nie legitymuje się żadnym tytułem prawnym do nieruchomości skarżących. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy oceni rzetelnie zgromadzony materiał dowodowy i dopiero wtedy wyda rozstrzygnięcie, ustosunkowując się nie tylko do ustaleń przyjętych przez rzeczoznawcę, lecz również do stanowiska stron i przedstawionych przez nie dowodów. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 205 § 2 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r. poz. 1804 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 26 października 2016r. nadanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016r. poz. 1667).