II SA/Ol 1394/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]". We wniosku z dnia 3 marca 2013 r., skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, podnosząc, iż sam wychowuje "[...]" dzieci i aktualnie jest osobą bezrobotną (na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. skarżący okazał wypowiedzenie umowy o pracę z dnia "[...]" – okres wypowiedzenia upłynął w dniu "[...]"). W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący złożył wniosek z dnia 4 kwietnia 2013 r., w którym precyzując zakres żądania wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie zwrócić nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jego sytuacja materialna nie pozwala mu również na opłacenie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący w rubryce nr 6 wykazał "[...]" dzieci, w rubryce nr 7.1. w poz. "mieszkanie" wpisał "mieszkam u "[...]"", w rubryce nr 8 wskazał, iż córka jest właścicielką "[...]" mieszkania o powierzchni "[...]" ("mieszkanie stare, wilgotne, nie do zamieszkania"), w rubryce nr 10 wykazał dochód własny z tytułu wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie "[...]" (""[...]" + "[...]" dodatków") oraz dochód dzieci z tytułu alimentów w łącznej kwocie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 dodał, iż pracuje "[...]" w systemie "[...]". Wyjaśniając kwestie dotyczące lokalu mieszkalnego, wskazanego w postępowaniu administracyjnym jako miejsce zamieszkania oraz lokali mieszkalnych, których adresy wykazane zostały w rubrykach nr 2.1 i 2.2, skarżący załączył do wniosku wydruki z ksiąg wieczystych tych lokali, z których wynika, iż tylko do jednego członkowi jego "[...]" rodziny (córce) przysługuje tytuł własności. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do mieszkania, którego właścicielką jest córka skarżącego – kosztów jego utrzymania oraz możliwości jego wykorzystania do pozyskania źródła dochodu, np. w drodze najmu, czy też ostatecznie sprzedaży) oraz finansowej (w zakresie odnoszącym się do dochodu skarżącego – jego źródła, dokładnej wysokości brutto/netto oraz ewentualnych potrąceń z tego dochodu; warunków, na jakich skarżący został zatrudniony, w tym dotyczących pokrywania przez pracodawcę kosztów zakwaterowania i wyżywienia skarżącego "[...]"; ewentualnych dodatkowych źródeł dochodu dzieci skarżącego; wysokości i przeznaczenia wydatków, ponoszonych miesięcznie odrębnie przez skarżącego i odrębnie przez jego dzieci, w tym opłat mieszkaniowych i zakresu, w jakim są ponoszone przez skarżącego i jego dzieci – w całości, czy w części wraz z właścicielem/współwłaścicielem określonego mieszkania; rozliczenia rocznego podatku dochodowego za 2012 r., a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego dzieci rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy lub pisemnego oświadczenia o braku posiadania przez określonego członka rodziny jakichkolwiek rachunków bankowych). W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym wskazał, iż jest zatrudniony na podstawie umowy "[...]" na okres od "[...]" do "[...]", w "[...]" wymiarze czasu pracy, na stanowisku "[...]". Oświadczył: "Pracodawca pokrywa koszty mojego utrzymania "[...]"." Z tytułu zatrudnienia skarżący otrzymuje wynagrodzenie w kwocie ""[...]" brutto miesięcznie plus "[...]" miesięcznie za pracę w godzinach nadliczbowych, pracę w nocy oraz za czas dyżuru." Wskazał, iż z dochodu komornik potrąca miesięcznie "[...]" z tytułu "[...]". Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków skarżący wskazał, iż ponosi w całości koszty utrzymania mieszkania (czynsz, prąd, gaz i telefon), w którym mieszka obecnie wraz z dziećmi, a stanowiącego własność "[...]". "[...]". Skarżący ponosi również koszty utrzymania mieszkania, stanowiącego wyłączną własność jego córki. Wskazał, iż jest ono przeznaczone w przyszłości dla dzieci i dlatego też, a także z powodu niskich cen nieruchomości, nie jest planowana jego sprzedaż, natomiast wynajęcie mieszkania w miejscowości, w której mieszkają "za opłaty to już sukces", lecz nie jest go stać "na płacenie za nieuczciwych lokatorów długów za prąd i gaz." Oświadczył, iż nie liczy dokładnie ile wydaje na dzieci i na siebie, gdyż ze względu na niskie dochody nie starcza im na utrzymanie, więc pomaga im jak może cała rodzina. Do godnego życia brakuje im kilku tysięcy złotych miesięcznie. Skarżący wskazał, iż dzieci, poza świadczeniami alimentacyjnymi, korzystają jeszcze z darmowych obiadów, które opłaca ośrodek pomocy społecznej. Za 2012 r. otrzymał zwrot podatku, który przeznaczył na oddanie długów, gdyż dochód jego rodziny nie wystarcza na życie. Oświadczył, iż posiada rachunek bankowy, na który wpływają alimenty na dzieci, lecz nie jest w stanie przedłożyć wyciągów z ostatnich trzech miesięcy, ponieważ przyjechał do domu "na święto majowe i wszystko jest zamknięte". Następny raz przyjedzie "[...]" maja 2013 r. i w tym terminie, jeżeli jest to konieczne, może dostarczyć dokumenty. Podsumowując, wniósł o przyznanie prawa pomocy ze względu na jego ciężką sytuację finansową i społeczną jako ojca samotnie wychowującego dzieci. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem adwokata. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, uwzględniając to, że skarżący jak podniósł we wniosku pracuje w systemie "[...]", co jak uznano może stanowić utrudnienie w zgromadzeniu przez niego różnego rodzaju dokumentów źródłowych, wezwano go przede wszystkim do przedłożenia dodatkowych oświadczeń w żądanym zakresie, a w zakresie dokumentów źródłowych ograniczono się do żądania przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Mając na uwadze to, że poprzednie wezwanie skarżący odebrał w dniu 2 kwietnia 2013 r., zaś wniosek wypełnił w dniu 4 kwietnia 2013 r., kolejne wezwanie, w którym wyznaczono 14-dniowy termin do złożenia żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, skierowano do skarżącego w takim terminie (wezwanie z dnia 15 kwietnia 2013 r.), aby umożliwić mu spełnienie żądań zawartych w wezwaniu podczas jego "[...]" pobytu w domu. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, skarżący odebrał przedmiotowe wezwanie osobiście w dniu 22 kwietnia 2013 r. Pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył jednak wszystkich dodatkowych oświadczeń w żądanym zakresie oraz dokumentów źródłowych, a to sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego "[...]" rodziny. Odpowiadając na wezwanie, skarżący udzielił wprawdzie dodatkowych wyjaśnień na temat sytuacji materialnej, lecz nie w pełnym zakresie. Poza tym, że nie udzielił pełnych wyjaśnień na temat dokładnej wysokości netto wynagrodzenia za pracę, w tym dodatków, które mając na uwadze tytuły, z jakich są wypłacane (godziny nadliczbowe, praca w nocy, czas dyżuru), mogą mieć różną miesięczną wysokość, nie wskazał od i do kiedy dokonywane są z jego wynagrodzenia potrącenia, o których nie wspominał we wniosku oraz nie wskazał wysokości i przeznaczenia ponoszonych miesięcznie wydatków odrębnie przez niego i odrębnie przez dzieci, w tym zakresu, w jakim koszty jego wyżywienia "[...]" pokrywa jego pracodawca, skarżący nie przedłożył przede wszystkim wyciągów z własnego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z rachunków bankowych dzieci lub oświadczenia o nieposiadaniu przez dzieci jakichkolwiek rachunków bankowych. Brak tego oświadczenia jest natomiast o tyle istotny, że "[...]" z dzieci skarżącego może być już posiadaczami rachunków bankowych – "[...]". Zauważyć jednocześnie należy, iż w odpowiedzi na wezwanie dotyczące przedmiotowych dokumentów źródłowych, skarżący oświadczył wprawdzie, że nie jest w stanie przedłożyć wyciągów z własnego rachunku bankowego, gdyż przyjechał do domu "tylko na święto majowe i wszystko jest zamknięte", lecz nie wyjaśnił, dlaczego nie było możliwe ich pozyskanie wcześniej, szczególnie, że wezwanie skarżący odebrał już w dniu 22 kwietnia 2013 r., – w czasie "[...]" pobytu w domu, "[...]". Skarżący nie wyjaśnił również, dlaczego nie było możliwe przedłożenie jakichkolwiek wyciągów za miesiące objęte żądanym okresem otrzymywanych z banku za pośrednictwem poczty, a w przypadku braku ich otrzymywania i korzystania z konta internetowego nie wskazał, dlaczego nie było możliwe pozyskanie żądanych wyciągów z rachunku bankowego za pośrednictwem systemu bankowości internetowej. Wobec braku przedłożenia przez skarżącego wyciągów z własnego rachunku bankowego oraz oświadczenia dotyczącego rachunków bankowych dzieci nie można ocenić natomiast rzeczywistych zdolności płatniczych rodziny skarżącego. Brak przedłożenia żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń w żądanym zakresie nie pozwala tym samym na zweryfikowanie złożonego przez skarżącego oświadczenia o majątku i dochodach oraz dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego "[...]" rodziny. Wobec powyższego nie jest też możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niezłożenie żądanych dokumentów źródłowych oraz złożenie niewyczerpujących wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej rodziny, a tym samym nieujawnienie sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia zatem podjęcie korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.