II SA/Ol 14/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2011 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 25 stycznia 2010r. D. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku celowego "na opłacenie za mieszkanie w miesiącu styczniu i lutym 2010r. po sto złotych za każdy miesiąc". W toku postępowania, w tym w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, ustalono między innymi, że D. P. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jego dochodem jest zasiłek stały w wysokości 444 zł miesięcznie, gdyż posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Wnioskodawca zamieszkuje w lokalu mieszkalnym położonym w "[...]", przy ul. A, nie będącym jego własnością. Przebywa tam bez tytułu prawnego, nie posiada umowy najmu z obecnym właścicielem. W lokalu tym odłączono prąd i gaz. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta, odmówił D. P. przyznania wnioskowanego świadczenia. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że koniecznym jest ustalenie rzeczywistej wysokości zobowiązań do jakich opłacenia względem właściciela zobligowany jest skarżący z tytułu korzystania z mieszkania i wysokości odszkodowania na poziomie opłat mieszkaniowych jakimi obciążany jest przez zarządcę wspólnoty mieszkaniowej właściciel H. T. oraz czy D. P. płaci właścicielowi odszkodowanie za bezumowne korzystanie z mieszkania. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił D. P. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi niezbędna potrzeba bytowa, która winna być zaspokojona w formie zasiłku celowego, gdyż wszelkie opłaty za lokal, w którym zamieszkuje wnioskodawca – należne za 2010r. są regulowane przez właściciela mieszkania, a wnioskodawca nie reguluje żadnej płatności z tego tytułu, nie płaci także właścicielowi odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu. W odwołaniu od powyższej decyzji D. P. wskazał, że mając przed sobą przeprowadzenie rozpraw sądowych dotyczących mieszkania i kosztów z tym związanych, nie ma środków na opłacenie odszkodowania za korzystanie z tego mieszkania. Jeśli otrzyma zasiłek, to zapłaci obowiązujące go należności. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy - wskazując przepisy regulujące zasady i tryb przyznawania zasiłku celowego oraz przedstawiając sytuację życiową i finansową wnioskodawcy - podniósł, że zasiłek celowy jest świadczeniem o charakterze fakultatywnym, co oznacza, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku przyznania zasiłku, nawet wówczas gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie pomocy. Uznanie to zależy bowiem od sytuacji materialnej wnioskodawcy i celu, na który zasiłek ma być przeznaczony, a także od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Organ odwoławczy na gruncie przedmiotowej sprawy uznał, że skoro wnioskodawca nie ponosi opłat za mieszkanie i nie zamierza ich uiszczać to wydatki z tego tytułu nie mogą być uznane za jego rzeczywistą potrzebę bytową. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – D. P. wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięć organów obu instancji i wniósł o ich uchylenie. Wskazał, że w celu rozwiązania jego sprawy mieszkaniowej musi zabezpieczyć środki pieniężne na koszty sądowe. Podniósł przy tym, że uiści opłaty mieszkaniowe gdy uzyska zasiłek specjalny na ten cel. Skarżący stwierdził, że nie płacił za korzystanie z mieszkania, gdyż zarządca nie udostępnił mu rachunku bankowego. Wskazał także na zły stan techniczny lokalu, w którym zamieszkuje wykluczający korzystanie z centralnego ogrzewania, którego kosztami próbowano go obciążyć. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie zaskarżonej decyzji w przedmiocie zasiłku celowego. Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W świetle tej regulacji prawnej stwierdzić należy, że istotą zasiłku celowego jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a zatem takiej, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie (pod. wyrok NSA z 30.09.2008r., I OSK 1451/07, LEX nr 489096). Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Niesporne bowiem jest, że opłaty za mieszkanie, na których pokrycie skarżący żądał przyznania zasiłku celowego, nie są uiszczane przez skarżącego lecz przez właściciela lokalu, który skarżący zajmuje bez tytułu prawnego. Podkreślić trzeba, że strona skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających wysokość obciążeń ją dotyczących lub też rozliczeń za zużytą wodę, czy wysokość czynszu mieszkaniowego. Organ ustalił z zarządcą budynku, iż opłaty za lokal są naliczane i doręczane do rąk właściciela lokalu, który dokonuje opłat za ten lokal. D. P. dokonał ostatniej wpłaty na rachunek Wspólnoty w dniu 25 listopada 2009 r. w wysokości 87,21 zł tytułem kosztów zarządu za IV kwartał 2009r., w 2010 r. nie dokonał żadnej wpłaty. Z oświadczenia H. T. złożonego w dniu 7 maja 2010 r. wynika, iż to on ponosi wszystkie opłaty jako właściciel, ok. 177 zł miesięcznie i ok. 20-30 zł okresowo za wodę, zaś skarżący nie płaci żadnego odszkodowania z tego tytułu. Dochodził w postępowaniu sądowym odszkodowania i uzyskał prawomocny wyrok na kwotę 2000 zł, która była dochodzona w postępowaniu egzekucyjnym, lecz od kwietnia 2010 r. egzekucja nie jest prowadzona. Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że egzystencja skarżącego we wskazanym zakresie nie jest zagrożona, a co się z tym wiąże nie występuje przesłanka celowościowa do przyznania przedmiotowej pomocy (zob. wyrok WSA w Warszawie z 18.03.2009r., VIII SA/Wa 621/08, LEX nr 533545). Zauważyć także należy, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Uwzględniając zatem także tę regulację prawną, wskazać należy, że brak przesłanki celowości pomocy społecznej zasadnie spowodował nieuwzględnienie przez organy obu instancji żądania skarżącego w zakresie przyznania zasiłku celowego, mimo spełnienia przez niego kryterium dochodowego do uzyskania tej pomocy. W tym miejscu należy także wskazać na treść art. 2 ustawy o pomocy społecznej, w którym zawarta została jedna z konstytucyjnych zasad, na której opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej a zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Chodzi o pomocniczość - subsydiarność. Treść tej zasady kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizacji zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki lub małej wspólnoty. Zgodnie z zasadą subsydiarności państwo nie może ograniczać inicjatywy obywateli, wyręczać ich, pozbawiać możliwości wyboru, ani przejmować za nich odpowiedzialności. Należy umacniać pierwszeństwo i autonomię jednostki. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa (I. Sierpowska, Komentarz do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Wydawnictwo ABC 2007r.). W doktrynie wskazuje się, iż zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli jednostka nie uczyni zadość owej powinności, to brak jest po jej stronie podstawowej przesłanki do udzielenia wsparcia z pomocy społecznej. Pomoc społeczną może otrzymać wówczas, gdy wykorzysta, po pierwsze wszystkie swoje uprawnienia, po drugie własne zasoby i możliwości, przez które należy wyrozumieć nie tylko sytuację materialną ale również właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność w rozwiązywaniu własnych problemów oraz współdziałanie w tym celu z innymi. W okolicznościach niniejszej sprawy, uznać należy, że skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości do przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej, o czym świadczy chociażby rezygnacja przez niego z przyznanego mu dodatku mieszkaniowego, który w założeniu jest świadczeniem służącym pokryciu z funduszów publicznych części kosztów utrzymania mieszkania. Przyznanie w tych okolicznościach zasiłku celowego z pomocy społecznej na opłacenie kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, których skarżący nie ponosi, nie wypełniałoby wymogów określonych w art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto wskazać pozostaje, iż fundusze którymi dysponuje organ I instancji nie są nieograniczonymi i nie ma on możliwości udzielania pomocy każdemu w zgłoszonej przez niego wysokości. Na wysokość i częstotliwość udzielanej pomocy skarżącemu mają bowiem wpływ nie tylko jego oczekiwania ale także możliwości finansowe ośrodka oraz ilość osób i rodzin, które także kwalifikują się do wsparcia w trudnej sytuacji materialnej. Z przedstawionego zestawienia wynika, iż do sierpnia 2010 r. w dziale środków własnych tj. zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych plan finansowy wyniósł 718.539 zł i został zrealizowany w kwocie 181.235,27 zł. Zatem pozostały jeszcze środki w wysokości ok. 500.000 zł, jednakże z tej kwoty konieczne jest zabezpieczenie ok. 90.000 zł na pokrycie kosztu pobytu mieszkańców "[...]" w DPS, przy czym kwota ta dotyczy tylko osób już skierowanych, zaś nie obejmuje nowych osób, których wnioski w ilości 3 do 4 sztuk wpływają miesięcznie. Poza tym koniecznym jest z uwagi na zbliżający się okres jesienno-zimowy zabezpieczyć środki w wysokości ok. 100.000 zł na zakup opału. Nadto organ nie posiada już środków z dotacji na pokrycie wypłat zasiłków stałych, które są świadczeniami obligatoryjnymi i do końca roku musi zabezpieczyć kwotę ok. 100.00 zł, przy założeniu że nie zwiększy się liczba osób uprawnionych do ich wypłaty. Także rozdysponowana została już kwota na zasiłki okresowe, a do końca roku ośrodkowi potrzeba jeszcze ok. 150.000 zł na ten cel, jak również organ musi jeszcze zabezpieczyć kwotę ok. 30.00 zł na sfinansowanie wkładu własnego przy realizacji projektu dofinansowanego przez Unię Europejską. Poza tym skarżący jest obejmowany pomocą ze strony organu I instancji w sposób nieprzerwany. I tak tylko od początku 2010 r. do 30 września 2010 r. otrzymał pomoc w różnych formach: w styczniu zasiłek celowy na pokrycie opłat mieszkaniowych 100 zł, zasiłek stały 444 zł, zasiłek celowy na zakup odzieży 150 zł, zasiłek celowy na zakup leków 220 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne 19,98 i 19,98 zł, w lutym świadczenie pieniężne zna zakup żywności 118 zł, zasiłek stały 444 zł, zasiłek celowy na zakup leków 220 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne 10,98 i 28,98 zł, w marcu zasiłek celowy na leki 220 zł, zasiłek celowy na inne potrzeby 72 zł, zasiłek stały 444 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne 10,98 i 28,98 zł, w kwietniu zasiłek stały 444 zł, świadczenie pieniężne na zakup posiłku 122 zł, zasiłek celowy na leki 210 zł, składka na ubezpieczenie zdrowotne 39,96 zł, w maju zasiłek celowy na zakup odzieży 100 zł, zasiłek celowy na leki 150 zł, zasiłek stały 444 zł, zasiłek celowy na pokrycie opłat mieszkaniowych 60 zł, składka zdrowotna 39,96 zł, w czerwcu świadczenie pieniężne na zakup posiłku 122 zł, zasiłek stały 444 zł, zasiłek celowy na leki 210 zł, składka zdrowotna 39,96 zł, w lipcu zasiłek stały 444 zł, zasiłek celowy na leki 220 zł; składka zdrowotna 39,96 zł, w sierpniu zasiłek celowy na leki 125 zł, zasiłek stały 444 zł, świadczenie pieniężne na zakup posiłku 122 zł, zasiłek celowy 60 zł, składka zdrowotna 39,96 zł, we wrześniu zasiłek celowy na leki 80 zł. Łączna wysokość udzielonych świadczeń w tym okresie stanowi 6.552,68 zł. Jak z tego zestawienia wynika organ pomocy w sposób nieprzerwany wspomaga skarżącego, lecz nie zawsze mogą zostać zaspokojone wszelkie jego potrzeby, gdyż w pierwszej kolejności organ udziela wsparcia na posiłki oraz koszty leczenia i zakupu leków jako potrzeby najpilniejsze i niezbędne. Rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, organy właściwie wzięły pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Przeprowadzając niezbędne i wyczerpujące postępowanie wyjaśniające w sprawie uwzględniły sytuację strony ubiegającej się o świadczenie, jej zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej ze środków publicznych pomocy (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2009 r., sygn. Akt II SA/Gd 797/08, publikacja w CBOSA). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.