II SA/Ol 140/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym na skutek sprzeciwu T.K. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 26 kwietnia 2010r. sygn. akt II SA/Ol 140/10 wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia 1/ przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, 2/ odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałej części. WSA/post.1 – sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 12 marca 2010r. T.K., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na nadbudowie i przebudowie istniejącego budynku mieszkalnego w zabudowie szeregowej na działce nr "[...]" położonej w obrębie "[...]" przy ul. O. "[...]" w G. Skarżący wskazał we wniosku, że jest emerytem, jako wdowiec prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Przedstawił wysokość i przeznaczenie ponoszonych wydatków. Wskazał, że miesięcznie w sezonie grzewczym za centralne ogrzewanie płaci od 780 zł (w lutym było to 957 zł, czego jeszcze nie uiścił), za energię elektryczną od 200 do 300 zł, za wodę 100 zł, 40 zł na ubezpieczenie PZU na życie, 70 zł za przekształcenie działki z prawa wieczystego na własnościowe (od 5 lat). Podniósł, iż zalega z niektórymi opłatami, gdyż po ich pokryciu brakuje mu środków na niezbędne lekarstwa. Zgodnie z oświadczeniem o stanie majątku i dochodach posiada dom o pow. 70 m2, w którym mieszka. Nie posiada innych nieruchomości oraz zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych. Źródłem dochodu skarżącego jest emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym na ogólną kwotę 1620 zł. Do wniosku skarżący załączył kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszenie i wysokość niektórych wydatków, wykazanych we wniosku. Pismem z dnia 18 marca 2010r., skarżący wezwany został do złożenia uzupełniających dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, w tym m.in. oświadczenia dotyczącego zakresu żądania (w rubryce nr 4 formularza wniosku skarżący podkreślił bowiem pozycję "ustanowienie radcy prawnego", podczas gdy w piśmie procesowym z dnia 12 marca 2010r. złożonym łącznie z tym wnioskiem zawarł prośbę o ustanowienie adwokata), dokumentów, z których wynika wysokość netto wykazanego dochodu oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył pismo procesowe z 3 kwietnia 2010r. (data nadania pocztowego), do którego załączył kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszenie i wysokość niektórych wydatków oraz dokumenty wypłaty gotówkowej z Banku Z. dokonanej w 2009r. Oświadczył, iż nie wie, jakiego zawodowego pełnomocnika wybrać i dlatego jego wybór pozostawia Sądowi. Stwierdził, iż ma rachunek bankowy, na który wpływa emerytura, lecz jedynymi operacjami finansowymi na tym koncie są wpływ emerytury i jej wypłata. Wskazał ponadto wysokość wydatków ponoszonych na lekarstwa. W odpowiedzi na ponowne wezwanie do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego oraz dokumentów, z których wynika wysokość netto uzyskiwanego przez niego dochodu, skarżący przedłożył pismo z 17 kwietnia 2010r., do którego załączył wyciągi z rachunku bankowego za okres od 22 maja 2009r. do dnia 16 kwietnia 2010r., decyzję o waloryzacji emerytury (do kwoty 1696,31 zł netto na rachunek bankowy wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym) oraz pismo ZUS dotyczące przekazywania emerytury na przedmiotowy rachunek bankowy. Skarżący oświadczył dodatkowo, iż sam ponosi koszty utrzymania domu i wszelkich napraw, na które ostatnio zaciągnął kredyt. Ma stary samochód, z którego naprawami wiążą się również wydatki, ale który jest mu potrzebny ze względu na trudności z chodzeniem. Postanowieniem z 26 kwietnia 2010r. (sygn. akt II SA/Ol 140/10) Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdzono, że brak przedłożenia przez wnioskodawcę, mimo dwukrotnego wezwania, wszystkich żądanych dokumentów źródłowych uniemożliwia ustalenie faktycznej sytuacji materialnej strony. Wskazano, że pomimo przedłożenia wyciągów z rachunku głównego w Banku Z. za okres od 22 maja 2009r. do 16 kwietnia 2010r., wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z prowadzonego w jego ramach rachunku oszczędnościowego (tzw. Rachunek O.), który, co wynika z przedłożonych wyciągów, jest okresowo zasilany kwotą 50 zł. Powołując się na dostępny w Internecie "Regulamin otwierania i prowadzenia Rachunków O. w Banku Z." Referendarz uznał, że w warunkach tej sprawy nie można ustalić jak wysokimi oszczędnościami dysponuje skarżący, a w konsekwencji także tego, że nawet przy ich użyciu nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z zachowaniem ustawowego terminu T.K. wniósł sprzeciw na to postanowienie. Podtrzymał wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wyjaśnił, że nie posługuje się swobodnie własnymi rachunkami bankowymi, nawet przy obsłudze bankomatu korzysta z pomocy osób trzecich. Nie miał świadomości, że nie przekazał kompletu dokumentów, o które był dotychczas wzywany, stąd z pomocą wnuczki je obecnie uzyskał i załączył do sprzeciwu. Podał, że ponosi duże wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości (ponad 900 zł miesięcznie w sezonie grzewczym) praktycznie pozbawiając go środków do życia. Natomiast aktualna pozostaje niezbędna wymiana awaryjnego urządzenia grzewczego, które zapewnia również ciepłą wodę w domu, na co stara się odkładać więcej niż 50 zł miesięcznie. W związku z tym podniósł, że konieczność wydatkowania wszystkich posiadanych środków na koszty postępowania sądowego pozbawiłaby go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wydanemu postanowieniu utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek strony o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej: ustawą ppsa. zarówno przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść odpowiednio jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony leży dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej, tak aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na ponowne wezwanie z dnia 9 kwietnia 2010r. wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z prowadzonego w jego ramach rachunku oszczędnościowego (tzw. rachunek "O."), jednak przy sprzeciwie dołączył brakujące dokumenty. W tej sytuacji Sąd ma podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika ze złożonych przez skarżącego oświadczeń koszty jakie ponosi miesięcznie w związku ze swoim utrzymaniem to od 1190 zł do 1467 zł (w zależności od pory roku różne są koszty ogrzewania centralnego i wody), nie licząc niezbędnych lekarstw. Nie jest jednak w stanie pokryć wydatków z dochodów wynoszących aktualnie 1696,31 zł netto miesięcznie i musi dokonywać wyboru zobowiązań, których nie opłaci w terminie. Przy czym na szczególną sytuację skarżącego nie wpływają niekorzystnie dla celów niniejszego postępowania informacje zawarte na rachunkach bankowych przedstawionych przez stronę. Poczynione oszczędności na rachunku "O." w Banku Z. nr "[...]"0001 "[...]"na ogólną kwotę 661,59 zł, na którą składają się z reguły dokonywane co miesiąc zasilenia na kwotę 50 zł od 13 grudnia 2008r., stanowią zgodnie z oświadczeniem strony oszczędności czynione w celu koniecznej wymiany awaryjnego urządzenia grzewczego w jego domu. Natomiast środki zgromadzone w tym samym Banku na innym koncie skarżącego nr "[...]" 0000 "[...]" wynoszą na dzień 30 kwietnia 2010r. 51,17 zł, przy czym jak wynika z jego historii z tego właśnie konta dokonywane są zasilenia konta rachunku "O.". Przyjmując prawdziwość twierdzeń strony na tle przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych Sąd uznaje, że posiadane przez skarżącego środki finansowe w zestawieniu z wydatkami nie wskazują na możliwość poniesienia przez skarżącego wpisu sądowego, związanego z wniesieniem skargi w niniejszej sprawie. Dla wystąpienia przesłanki częściowego zwolnienia od wpisu sądowego sytuacji materialnej strony nie zmienia fakt, że skarżący nie wydatkuje miesięczne wszystkich środków finansowych znajdujących się na koncie "O.". Z udzielonych przez skarżącego wyjaśnień wynika bowiem, iż czyni oszczędności wobec konieczności wymiany awaryjnego urządzenia grzewczego w jego domu, co wiąże się z koniecznością zabezpieczenia na ten cel środków finansowych. Analizując zatem sytuację materialną i osobistą na tym etapie postępowania stwierdzić należy, że T.K. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Na jego trudną sytuację materialną wpływa także stan zdrowia strony wymagający ponoszenia dodatkowych kosztów co powoduje, że z uzyskiwanych dochodów okresowo nie ma możliwości pokrywania całości wydatków i popada w długi. Sąd odmówił natomiast przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Ustanowienie zawodowego pełnomocnika spowodowałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd uznaje, że sytuacja skarżącego jakkolwiek trudna to nie wyczerpuje przesłanki niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, właściwej dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy bowiem stronie wyjaśnić, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie występuje ograniczenie zdolności postulacyjnej strony w postaci tak zwanego przymusu adwokacko-radcowskiego (art. 175 § 1, art. 194 § 4 ustawy ppsa.), oraz sąd nie jest związany granicami skargi (art. 134). Powyższe oznacza, że sąd dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji organu administracji publicznej nawet, gdy dany zarzut nie został zgłoszony w skardze. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż wniosek skarżącego zasługuje w pewnym zakresie na uwzględnienie i przyznał mu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego, który wynosi w niniejszej sprawie 500 zł. Orzeczenie takie zabezpiecza interes strony zagwarantowany prawem do Sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. - Dz.U. z 1993r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia. Na marginesie należy jedynie wskazać, iż obecne rozstrzygnięcie nie pozbawia skarżącego prawa wystąpienia z nowym wnioskiem, o ile ulegnie zmianie jego sytuacja materialna w dalszym toku postępowania sądowego.