II SA/Ol 1401/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie kary z tytułu urządzania gier hazardowych oddala skargę. Ostateczną decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2015r. poz. 612 ze zm.) dalej jako: u.g.h., wymierzył L.K. (zwanej dalej skarżącą) karę pieniężną w wysokości 24 000 zł z tytułu urządzania gier na 2 automatach poza kasynem gry, tj. w sklepie [...] przy ul. [...] w E. W piśmie z dnia 13 lipca 2016r. pełnomocnik skarżącej zawarł wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji na podstawie art. 247 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 613 ze zm.) dalej jako: o.p., tj. wydanie decyzji bez podstawy prawnej. W uzasadnieniu podniesiono, że samo wydzierżawienie powierzchni lokalu przez skarżącą na rzecz Spółki dysponującej automatami do gier hazardowych nie daje podstaw do uznania, że wydzierżawiający jest "urządzającym gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Skarżąca nie wykonywała żadnych czynności związanych z obsługą automatu czy wypłacaniem wygranych, nie zasilała automatów środkami pieniężnymi. Podmiotem urządzającym gry mógł być wyłącznie dzierżawca wykorzystujący wynajętą powierzchnię lokalu na zainstalowanie automatu do gier oraz eksploatowanie go w ramach prowadzonej przez siebie działalności. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił stwierdzenia nieważności powyższej decyzji. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 248 § 3 i art. 247 § 1 pkt 2 o.p. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] zawiera wskazanie podstawy prawnej, która jest adekwatna do stanu faktycznego. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 oraz art. 91 u.g.h. Organ wyjaśnił, że ustawa o grach hazardowych nie zawiera definicji "urządzającego gry". W ocenie organu, urządzającym gry na automatach będzie każdy podmiot, który organizuje grę hazardową bez względu na to, czy obiektywnie jest zdolny do spełnienia jednego z warunków uzyskania koncesji (zezwolenia). Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie uzależnia zastosowania kary w sytuacji urządzania gier na automatach poza kasynem gry od formy prawnej podmiotu urządzającego taką grę. Istotne staje się wyłącznie ustalenie, że gry na automatach zostały urządzone poza kasynem gry. Przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. adresowany jest do każdego, kto w sposób w nim opisany, a zatem sprzeczny z ustawą, urządza gry na automatach. Organ wskazał również, że mąż skarżącej zeznał, iż za wynajem powierzchni pod automaty otrzymują należność zgodną z umową. Wyjaśnił ponadto, ze brakującą kwotę wygranej, której nie wypłacił automat, pracownik sklepu zapisuje na kartce wraz z danymi osoby, która nie otrzymała swojej wygranej. Osoba nadzorująca automaty jest o tym informowana, przyjeżdża i różnicę niewypłaconej kwoty pozostawia do wypłacenia osobom, które tej kwoty nie otrzymały. Z kolei przesłuchany pracownik sklepu zeznał, że do jego obowiązków należy kasowanie kluczem punktów w automacie. W sytuacji, gdy automat nie wypłaci klientowi całej kwoty wygranej, należy skasować pozostałe punkty. Niewypłacona kwota jest zapisywana na kartce wraz z imieniem i nazwiskiem gracza, raz w tygodniu przyjeżdża przedstawiciel firmy, do której należą automaty i podlicza kwoty wygranych do wypłaty, następnie pracownicy sklepu wypłacają pieniądze klientom zgłaszającym się po wygrane. Organ zauważył, że w dniu [...] 2013r. została zawarta pomiędzy skarżącą (wydzierżawiającą) a Spółką A (dzierżawcą) umowa dzierżawy części lokalu, umożliwiająca zainstalowanie urządzeń do gier, na których dzierżawca będzie prowadził działalność gospodarczą. Z tytułu dzierżawy dzierżawca miał płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny. W ocenie organu, skarżąca wraz z dysponentem automatów współorganizowała urządzanie gier na automatach, była zatem urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Nie zaistniały zatem podstawy do wzruszenia decyzji z dnia [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...]. Zarzucił naruszenie art. 247 § 1 pkt 2 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...], w sytuacji gdy została ona wydana bez podstawy prawnej, gdyż żaden przepis nie przewiduje sankcji za samo wydzierżawienie powierzchni pod instalację automatów do gier podmiotowi, który jest odpowiedzialny za urządzanie gier poza kasynem gry. Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka określona w art. 247 § 1 pkt 2 o.p., bowiem decyzja z dnia [...] zawiera wskazanie podstawy prawnej, która jest adekwatna do stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Zdaniem organu, z treści art. 7 u.g.h. wynika, że w przypadku urządzania gier chodzi o prowadzenie, czy też uruchomienie działalności hazardowej w określonym miejscu. Urządzanie gry będzie oznaczało układanie systemu gry, organizowanie jej, określenie wygranych, udostępnienie sprzętu, lokalu. Każdego, kto spełnia powyższe kryteria należy zakwalifikować jako urządzającego grę hazardową, bez względu na formę prawną, a gdy miejscem urządzania gry nie będzie kasyno gry, podlegać on będzie karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W ocenie organu, każdy podmiot, który aktywnie współuczestniczy w procedurze urządzania gier i czerpie z tego korzyści, może być traktowany jajko podmiot urządzający gry. Wskazano, że takim podmiotem była skarżąca, która współuczestniczyła w urządzaniu gier, bowiem czerpała bezpośrednio korzyści materialne z funkcjonowania przedmiotowych automatów, tj. przysługiwał jej czynsz w wysokości 200 zł miesięcznie na podstawie umowy dzierżawy lokalu, umożliwiającej zainstalowanie urządzeń do gier. Nadto mąż skarżącej i pracownik lokalu potwierdzili współorganizowanie przez skarżącą obsługi automatów umożliwiającą ich sprawne funkcjonowanie i wypłacanie wygranych. Zdaniem organu, materiał zgromadzony w sprawie stanowił wystarczającą podstawę do nałożenia na skarżącą kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, czyli z naruszeniem przepisów u.g.h. Zatem nie zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]. W skardze na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik L.K. zarzucił naruszenie art. 247 § 1 pkt 2 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez jego zastosowanie i w konsekwencji odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...], w sytuacji gdy została ona wydana bez podstawy prawnej, gdyż żaden przepis nie przewiduje sankcji za samo wydzierżawienie powierzchni pod instalację automatów do gier podmiotowi, który jest odpowiedzialny za urządzanie gier poza kasynem gry. Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że aby nałożyć karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. konieczne jest ustalenie, że gra jest grą na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. oraz, że adresat decyzji wymierzającej karę był podmiotem urządzającym takie gry poza kasynem. Natomiast nie jest przewidziana żadna sankcja za wydzierżawienie powierzchni pod instalację automatów podmiotowi, który takie gry urządza. Wskazano, że z zawartej przez skarżącą umowy dzierżawy powierzchni wynika, że jej przedmiotem jest część lokalu pod instalację urządzenia do gier, na której dzierżawca będzie prowadził działalność. W zamian dzierżawca uiszczał miesięczny czynsz dzierżawny. Skarżąca nie wykonywała żadnych czynności związanych z obsługą automatów, objaśnianiem zasad gier i wypłacaniem wygranych. Nie zasilała automatów środkami pieniężnymi, nie wykonywała żadnych czynności wpływających na wysokość przychodu generowanego przez wstawione do lokalu automaty. Podmiotem urządzającym gry mógł być wyłącznie dzierżawca wykorzystujący wynajętą powierzchnię lokalu na zainstalowanie automatu do gier oraz eksploatowanie go w ramach prowadzonej przez siebie działalności. Na poparcie przedstawionego stanowisko przytoczono orzeczenia sądowoadministracyjne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje Podnieść należy, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżoną decyzją prawidłowo odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...], wydanej w przedmiocie wymierzenia skarżącej kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na dwóch automatach poza kasynem gry. Przypomnieć należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 128 o.p.). Oznacza to, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej może nastąpić wyłącznie, w sytuacji gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalone, że decyzja dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad wymienionych w art. 247 § 1 o.p. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji winny być interpretowane ściśle, a ustalenie, że decyzja nie jest dotknięta jedną z nich wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności kwestionowanego aktu. Ponadto wymaga podkreślenia, że rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji właściwy organ nie bada sprawy merytorycznie, lecz jedynie ustala czy kwestionowana decyzja jest dotknięta wadą prawną. W konsekwencji organ nie prowadzi już postępowania dowodowego, lecz orzeka w oparciu o stan sprawy istniejący w dacie wydania badanej decyzji. W ocenie Sądu, zasadnie Dyrektor Izby Celnej ocenił, iż kwestionowana decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] nie jest dotknięta wadą wymienioną w art. 247 § 1 pkt 2 o.p. Wbrew zarzutom skargi, ww. decyzja nie została wydana bez podstawy prawnej. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., zgodnie z którym karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Należy zauważyć, że przepis ten nie wprowadza jakichkolwiek ograniczeń podmiotowych co do kategorii podmiotów podlegających karze za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stanowiąc, że karze pieniężnej podlega "urządzający gry". Stąd każdy, kto popełni wskazany delikt administracyjny podlega karze pieniężnej. Celem kary pieniężnej (administracyjnej) nie jest bowiem odpłata za popełniony czyn, co charakteryzuje sankcje karne, lecz prewencja oraz restytucja niepobranych należności i podatku od gier prowadzonych nielegalnie. Zatem każdy podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlega karze na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (por. wyroki NSA: z 27 stycznia 2016r., sygn. II GSK 785/14 i z dnia 8 grudnia 2015r., sygn. II GSK 2037/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Powyższe znajduje swoje potwierdzenie również w argumentacji Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2015r. w sprawie P32/12 stwierdził, że "[...] karze pieniężnej za urządzenie gry na automatach poza kasynem gry podlegać będzie zarówno podmiot legitymujący się koncesją lub zezwoleniem, jak i ten, kto dokumentem takim nie dysponuje. Istotne staje się wyłącznie ustalenie, że gra na automacie została urządzona poza kasynem gry. Wywieść zatem należy, że urządzającym grę jest każdy podmiot, który organizuje grę hazardową, w tym grę na automacie (art. 4 ust. 2 u.g.h.) bez względu na to, czy obiektywnie jest zdolny do spełnienia jednego z warunków uzyskania koncesji (zezwolenia) w postaci odpowiedniej, ustawowo określonej formy prawnej prowadzonej działalności regulowanej" (OTK-A 2015/9/148). Niewątpliwie pojęcia takie jak "urządzanie gier" czy "urządzający gry", które występują w ustawie o grach hazardowych, nie mają definicji ustawowej, co oznacza konieczność dokonania ich wykładni z uwzględnieniem językowego rozumienia. Pojęcie "urządzanie" stanowi synonim takich pojęć jak "utworzyć, uporządkować zagospodarować", "zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (por. Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). W tym kontekście zwrot "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań, czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach. W praktyce w odniesieniu do takiej działalności jak urządzanie gier na automatach obejmuje w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiedniego przeszkolonego personelu (jego szkolenie). Podmiot realizujący (wykonujący) te działania, może być uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Oczywiste jest też, że dla zrealizowania zamierzenia - działalności w zakresie gier na automatach - dojść może w wyniku zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Należy zgodzić się ze stroną skarżącą, że samo oddanie lokalu - jego wynajęcie czy wydzierżawienie - nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego lokal, czy jego część, pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej. O udziale wynajmującego lokal w oparciu o umowę najmu powierzchni użytkowej, na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier można bowiem mówić, gdy wynajmujący aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, przy czym jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i go eksploatującym, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 18 lutego 2016r., sygn. II SA/Go 824/15, dostępny w CBOSA). Wyżej przedstawione rozumienie pojęcia "urządzający gry" znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Kielcach: z dnia 22 grudnia 2015r., sygn. II SA/Ke 508/15, z dnia 9 grudnia 2015r., sygn. II SA/Ke 717/15, dostępne w CBOSA). Mając powyższe na uwadze należało podzielić stanowisko organów, że skarżąca wraz z dysponentem automatów współorganizowała urządzanie gier na automatach, a zatem była urządzającym gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Na podstawie umowy dzierżawy bowiem skarżąca nie tylko udostępniła lokal na potrzeby zainstalowania automatów do gier hazardowych, ale również pracownicy należącego do niej lokalu wykonywali czynności związane z obsługą tych automatów oraz wypłacaniem wygranych. Z zeznań męża skarżącej, którego określała jako kierownika lokalu wynika, że brakującą kwotę wygranej, której nie wypłacił automat w wyniku wygranej, pracownik sklepu zapisywał na kartce wraz z danymi osoby, która nie otrzymała swojej wygranej. Osoba nadzorująca automaty była o tym informowana, przyjeżdżała i różnicę niewypłaconej kwoty pozostawia do wypłacenia osobom, które tej kwoty nie otrzymały (k. 17 akt administracyjnych organu I instancji). Wypłaty tej kwoty dokonywał pracownik skarżącej Z kolei przesłuchany pracownik sklepu zeznał także, że do jego obowiązków należało kasowanie kluczem punktów w automacie, w sytuacji gdy automat nie wypłacił klientowi całej kwoty wygranej. Niewypłacona kwota była zapisywana na kartce wraz z imieniem i nazwiskiem gracza, raz w tygodniu przyjeżdżał przedstawiciel firmy, do której należą automaty i podliczał kwoty wygranych do wypłaty, następnie pracownicy sklepu wypłacali pieniądze klientom zgłaszającym się po wygrane (k. 20-21 akt administracyjnych organu I instancji). Zasadnie zatem organy uznały, że skarżąca nie tylko wynajmowała część powierzchni lokalu pod instalację dwóch automatów do gier hazardowych lecz jednocześnie przyczyniała się do zachowania sprawności automatów do gier, gdzie po wygranej na automacie, w wyniku której automat nie wypłacił pełnej wygranej pracownik skarżącej kluczem kasował zapis na automacie celem umożliwienia jego dalszego niezakłóconego działania. W tym stanie sprawy słusznie organy uznały, że kwestionowana decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] nie jest dotknięta wadą wymienioną w art. 247 § 1 pkt 2 o.p. Sąd nie dopatrzył się innych wad spornej decyzji które mogłyby skutkować stwierdzeniem jej nieważności w trybie art. 247 § 1 o.p. Tym samym stwierdzić należy, że organy obu instancji prawidłowo odmówiły stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]. W związku z powyższym skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.