II SA/Ol 1410/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "[...]" od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1410/16 w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Rektora Uniwersytetu "[...]" z dnia 28 października 2016 r. nr "[...]" w przedmiocie przyjęcia na studia doktoranckie postanawia zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowić dla niego radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 9 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił "[...]" przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób rzetelny, jak kształtuje się jego rzeczywista sytuacja życiowa. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że przedstawił swoją sytuację życiową w wyczerpujący sposób. Podniósł, że choć aktywnie poszukuje pracy, to starania te są bezskuteczne. Wyjaśnił, że nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż nie jest zameldowany w miejscu, gdzie grzecznościowo mieszka. Ponadto, nie mógłby wymagać od osoby, z pomocy której korzysta, znoszenia przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Stwierdził też, że gdyby było go stać na poniesienie kosztów sądowych, to nie zwracał by się o przyznanie pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 .p.p.s.a.), zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z treści cytowanego art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślenia bowiem wymaga, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Udzielenie prawa pomocy stanowi formę dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Zaznaczenia również wymaga, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10; z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11, CBOSA). Z przedmiotowego wniosku skarżącego oraz złożonych przez niego wyjaśnień i dokumentów wynika, że skarżący od ok. 6 lat jest osobą bezrobotną i w tym okresie uzyskiwał jedynie sporadycznie dochód z tytułu uczestnictwa w komisjach wyborczych. W październiku 2015 r. został eksmitowany. Obecnie mieszka grzecznościowo u przyjaciółki, samotnie wychowującej niepełnosprawne dziecko, która utrzymuje skarżącego. Skarżący nie posiada żadnego majątku i zasobów pieniężnych. Ponadto ciążą na nim zobowiązania z tytułu prowadzonej w latach 2000-2008 działalności gospodarczej na kwotę ponad 500.000 zł. Posiada wprawdzie wierzytelności w kwocie 52.888 zł, lecz skarżącego nie stać na ich egzekucję, a ponadto dłużnik nie ma żadnych środków. Podał też, że ciążą na nim zobowiązania alimentacyjne w kwocie 300 zł miesięcznie, lecz z uwagi na brak środków nie reguluje ich. Zadłużenie z tego tytułu wynosi ok. 7.000 zł. Skarżący na podstawie postanowienia z dnia 28 października 2009 r. wydanego przez Sąd Rejonowy w "[...]" został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego - Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Skarżący podał ponadto, że dnia 11 stycznia 2017 r. złożył wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej. Dodał, że przyznano mu prawo do lokalu socjalnego, lecz lokal taki nie został mu udostępniony. Mając na uwadze powyższe informacje, poświadczone przez wnioskodawcę, należy uznać, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.