II SA/Ol 142/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia WSA Irena Szczepkowska (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2010 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Rektora z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia 15 listopada 2009 r., wydaną na podstawie art. 176 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164 poz. 1365 ze zm.) i § 1 ust. 3 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów W. "[...]", Uczelniana Komisja Stypendialna odmówiła A.S. przyznania stypendium socjalnego. W uzasadnieniu podano, że we wniosku z 12 września 2009 r. o przyznanie stypendium socjalnego studentka przedstawiła swoje dochody jako osoba samodzielna finansowo. Stosownie do art. 179 ust. 6 Prawa o szkolnictwie wyższym student jest samodzielny finansowo, jeżeli on lub jego małżonek spełnia łącznie warunki: posiada stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym i w roku bieżącym, jego miesięczny dochód w tych okresach nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia pracowników i nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami lub jednym z nich. Studentka nie spełnia warunku samodzielności finansowej, gdyż jej miesięczny dochód w 2008 r. wyniósł 220,21 zł, a zatem był mniejszy od minimalnego wynagrodzenia pracowników wynoszącego 1.126 zł brutto. W złożonym odwołaniu A.S. podała, że w dacie złożenia wniosku była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Ostatni zasiłek dla bezrobotnych otrzymała bowiem w sierpniu 2009 r., a jej jedynym źródłem utrzymania były alimenty otrzymywane na córkę. Z załączonego do wniosku zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodach osiągniętych w 2008 r. wynikało jednak, że jej miesięczny dochód netto wynosił 735,16 zł. Ponadto, suma otrzymanych w tym roku alimentów wyniosła 2.600 zł. Zatem w 2008 r. jej dochód wyniósł łącznie 11.421,87 zł, czyli 951,82 zł miesięcznie. Podała, że obniżenie jej dochodu o dochody utracone skutkowało pozbawieniem jej prawa do otrzymania wnioskowanego zasiłku, gdyż dochód wyniósł 220,21 zł. Powyższe w ocenie studentki, jest niesprawiedliwe i nielogiczne. Podała, że jest rozwiedziona, ma na utrzymaniu ośmioletnią córkę, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od dnia 1 października 2009 r. jest zatrudniona w Urzędzie Miasta w E. na podstawie umowy o pracę na czas określony. Wniosła o ponowne przeliczenie jej dochodu i nie uwzględnianie dochodów utraconych. Decyzją z dnia 8 stycznia 2010 r. Prorektor W. "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 listopada 2009 r., którą odmówiono przyznania odwołującej się stypendium socjalnego. W uzasadnieniu organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w decyzji organu pierwszej instancji. W złożonej skardze A.S. zarzuciła, że organ odwoławczy nie przeliczył ponownie jej dochodu, a ponadto nie wyjaśnił motywów tego zaniechania. Zdaniem skarżącej, jej odwołanie nie zostało rozpoznane. Podniosła ponadto, że jej dochód - 951,82 zł netto nie jest niższy od wskazanej przez organ kwoty 1.126 zł brutto. Podała, że obecnie na jej dochód składa się wynagrodzenie w kwocie 971,81 zł netto i alimenty na córkę w kwocie 300 zł miesięcznie. Stwierdziła, że w lepszej sytuacji jest osoba bezrobotna, która nie osiąga żadnych dochodów, będąca na utrzymaniu pracujących za granicą rodziców, gdyż według przyjętych przez organ kryteriów otrzyma stypendium. Skarżąca wniosła o ponowne przeliczenie jej dochodu, pominięcie dochodów utraconych i uwzględnienie aktualnie otrzymywanego wynagrodzenia. W odpowiedzi na skargę Rektor "[...]" wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że skarżąca nie chcąc uwzględniać dochodów rodziców przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego starała się wykazać, że posiada samodzielność finansową w rozumieniu przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym. Zdaniem organu skarżąca nie posiada jednak samodzielności finansowej w rozumieniu art. 179 ust. 6 Prawa o szkolnictwie wyższym. Przy ustalaniu samodzielności finansowej wszystkie określone w tym przepisie warunki muszą być spełnione łącznie. Zgodnie z pkt. 2 student powinien posiadać stałe źródło dochodu w roku ubiegania się o świadczenie. W chwili składania wniosku w dniu 12 września 2009 r. skarżąca nie spełniała tego warunku, gdyż była osobą bezrobotną. Zgodnie z art. 179 ust. 6 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym w 2008 r. i 2009 r. studentka powinna osiągnąć miesięczny dochód nie mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników ogłaszanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. W 2008 r. była to kwota 1.126 zł, a w 2009 r. - 1.276 zł. Skarżąca w tym okresie nie osiągnęła jednak miesięcznego wynagrodzenia wyższego od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wyjaśniono, że przy ustalaniu miesięcznego dochodu za 2008 r. niezbędne było pomniejszenie osiągniętego dochodu z tytułu utraty zatrudnienia. Tym samym miesięczny dochód studentki wyniósł 220,21 zł i nie spełniał warunku samodzielności finansowej. Skarżąca nie posiadała samodzielności finansowej również w 2009 r., gdyż w chwili składania wniosku nie była zatrudniona. Rektor zaznaczył, że przepisy prawa nie zawsze uwzględniają skomplikowane sytuacje życiowe, lecz stypendia wypłacane są ze środków budżetu Państwa i na zasadach określonych w ustawach. Uczelnia jest rozliczana i kontrolowana przez organy państwowe i przy podejmowaniu decyzji o wypłacie świadczeń zobowiązana jest do przestrzegania powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej, gdyż badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do jego wydania. Podnieść też należy, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Bierze tym samym z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Na zasadzie natomiast art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej "[...]", którą rektor utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej stypendium socjalnego. Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego stypendium stwierdził, że skarżąca nie spełniła kryterium samodzielności finansowej. Osiągnięty przez nią w 2008 r. miesięczny dochód, pomniejszony o dochody utracone, wyniósł bowiem 220,21 zł i był niższy od minimalnego wynagrodzenia pracowników, wynoszącego 1.126 zł brutto. Organy administracji błędnie jednak uznały, że aby uzyskać stypendium socjalne student musi spełnić warunek samodzielności finansowej, określony w art. 179 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.). Stosownie bowiem do art. 179 ust. 1 powołanej ustawy, stypendium socjalne ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Przesłanką uzyskania stypendium socjalnego jest zatem znajdowanie się w trudnej sytuacji materialnej wyznaczanej, w świetle art. 179 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, przez kryterium dochodu na osobę w rodzinie studenta (podobnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt II SA/Bk 420/07, LEX nr 419063). Pod pojęciem trudnej sytuacji finansowej należy rozumieć sytuację, gdy osiągany przez niego dochód netto mieści się w przedziale dochodu netto przyjętego przez rektora uczelni uprawniającego do ubiegania się o przyznanie tego stypendium. W niniejszej sprawie, na mocy § 14 ust. 2 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów Wszechnicy Mazurskiej w Olecku, wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do otrzymania stypendium nie może być niższa niż 351 zł oraz wyższa niż 602 zł. W celu ustalenia kryterium uprawniającego do uzyskania przedmiotowego stypendium niezbędne jest zatem prawidłowe ustalenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta ustalana jest z uwzględnieniem faktu, czy student ten jest samodzielny finansowo w rozumieniu art. 179 ust. 6 powołanej wyżej ustawy, czy też jest niesamodzielny finansowo w rozumieniu tego przepisu. Zaznaczyć przy tym należy, że niespełnienie przez studenta warunku samodzielności finansowej, o której mowa w art. 179 ust. 6, nie przesądza jeszcze o tym, że student ten nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego go do otrzymania stypendium socjalnego. W takim bowiem przypadku miesięczna wysokość jego dochodu w rodzinie winna być ustalona z uwzględnieniem dochodów, o których mowa w art. 179 ust. 4. Ten zaś aspekt został całkowicie pominięty przez organy rozstrzygające w niniejszej sprawie. Przy obliczaniu miesięcznego dochodu studenta samodzielnego finansowo bierze się pod uwagę wszystkie dochody tego studenta osiągnięte w danym roku, niezależnie od tego czy w kolejnym okresie są one kwalifikowane jako dochód utracony, czy też nie. Dochód utracony ma bowiem znaczenie tylko przy ustalaniu ostatecznej wysokości miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie, nie zaś do oceny spełnienia przez studenta przesłanek samodzielności finansowej. Miesięczną wysokość dochodu w rodzinie studenta ustala się na zasadach określonych w ustawie o świadczenia rodzinnych (art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). Błędna interpretacja przez organy administracyjne prawa materialnego spowodowała, że naruszyło one również przepisy prawa procesowego. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, postępowanie w sprawie przyznania stypendium socjalnego powinno być prowadzone zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej K.p.a.) Rozstrzygnięcie organu uczelni o przyznaniu stypendium stanowi bowiem decyzję w indywidualnej sprawie studenta, natomiast art. 207 ust. 1 ustawy stanowi, że do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Zgodnie zaś z ust. 4, cytowany przepis stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3. Wprawdzie z uwagi na wskazanie przez ustawodawcę na odpowiednie stosowanie przepisów K.p.a., dopuszczalne są odstępstwa od reguł określonych w K.p.a., jednak dotyczą one tylko kwestii związanych z realizacją trybu i zasad postępowania wynikających z przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym, regulujących postępowanie w sprawach o przyznanie stypendium. Odpowiednie stosowanie przepisów K.p.a. oznacza bowiem konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia spraw i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Przypomnieć należy, że z zawartej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy, wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy nie może więc ograniczyć się do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, lecz powinien z urzędu ponownie przeanalizować całokształt okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, bez względu na to, jakie zarzuty zastały podniesione w odwołaniu. W zaskarżonej decyzji rektor nie tylko nie dokonał ponownej analizy sprawy, ale również nie odniósł się do argumentacji odwołania. Ponadto z art. 11 K.p.a. wynika obowiązek wyjaśniania stronom zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem realizacji tej zasady jest uzasadnienie decyzji, które w myśl art. 107 § 3 K.p.a., powinno przekonywać stronę o prawidłowości rozstrzygnięcia. Organ administracji musi m.in. przedstawić w nim swoją ocenę oraz motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że bez prawidłowego uzasadnienia decyzji strona nie ma możliwości obrony swoich słusznych interesów. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 179 ust. 1 w zw. z ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, i przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 15 i art. 107 § 3 K.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny przede wszystkim zbadać czy skarżąca spełnia przesłanki samodzielności finansowej, o której mowa w art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W tym celu należy uwzględnić wszystkie dochody skarżącej osiągnięte w 2008 r., niezależnie od tego czy w kolejnym okresie są one kwalifikowane jako dochód utracony, czy też nie. W przypadku zaś uznania, że skarżąca nie spełnia przesłanek samodzielności finansowej – ustalą wysokość dochodu jej rodziny z uwzględnieniem kryteriów wymienionych w art. 179 ust. 4 i 5. Dopiero zaś po prawidłowym ustaleniu tego dochodu, z uwzględnieniem jednego z wymienionych wyżej sposobów, ocenią czy uzyskany przez skarżącą dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego na podstawie § 14 Regulaminu. Swoje stanowisko w sprawie umotywują zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu z przyczyn wyżej wskazanych, należało skargę uwzględnić i orzec o uchyleniu tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 lit. a i lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.