II SA/Ol 1432/16

Dnia 24 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 roku sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia "[...]", działający z upoważnienia Burmistrza "[...]" – Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[..]", na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518), odmówił M. Z. prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko O. Z. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 26 września 2016 r., M. Z. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego. Z posiadanych akt sprawy wynika, że w dniu 3 września 2016 r. wnioskodawczyni urodziła dziecko, O. Z. Organ ustalił ponadto, że decyzją z dnia 19 kwietnia 2016 r., przyznano wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2015 r. do dnia 28 lutego 2017 r., na niepełnosprawne dziecko – córkę G. Z. Organ wskazał, że wnioskodawczyni w dniu 26 września 2016 r. złożyła oświadczenie, iż w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, nie rezygnuje ze świadczenia pielęgnacyjnego i wyraża chęć otrzymywania obu tych świadczeń jednocześnie. Wobec powyższego Organ uznał, że świadczenie rodzicielskie na dziecko O. Z. nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. Z. Podniosła, że nie zgadza się z treścią decyzji, albowiem świadczenie dotyczy różnych dzieci. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm.) i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518), orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego i innych świadczeń. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i do świadczenia pielęgnacyjnego, osobie uprawnionej przysługuje tylko jedno z tych świadczeń przez nią wybrane. Wykładnia literalna tego przepisu wskazuje, że wykluczone jest pobieranie więcej niż jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń. Z uwagi na to, że odwołująca, będąc osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę G. jak i świadczenia rodzicielskiego na córkę O., dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, należało odmówić przyznania świadczenia rodzicielskiego. Zbieg świadczeń w sytuacji wskazanej w art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych odnosi się do osoby uprawnionej, a nie do osób, na które są przyznawane. Nie ma zatem możliwości, aby w świetle tego przepisu jedna osoba uprawniona pobierała dwa świadczenia. Organ podkreślił, że wnioskująca złożyła oświadczenie, że w związku ze zbiegiem uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, wybiera świadczenie pielęgnacyjne. W skardze do Sądu, M. Z. podniosła, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego nie ma mowy o tym, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona pobiera świadczenie pielęgnacyjne na inne dziecko. Skarżąca nie zgodziła się również z tym, że dokonała wyboru świadczenia. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), albowiem sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto, wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którą utrzymana została w mocy decyzja Burmistrza "[...]" z dnia "[...]" o odmowie przyznania świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego przez skarżącą na córkę O., w sytuacji gdy ma ona już przyznane decyzją z dnia "[...]" świadczenie pielęgnacyjne na córkę G. Spór w sprawie dotyczy wyjaśnienia, czy doszło, tak jak rozstrzygnęły organy, do zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, w rozumieniu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na wstępie wskazać należy, że świadczenie rodzicielskie jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do świadczeń rodzinnych w Rozdziale 3a, dodanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217), zmieniającej także ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2016 r. Powyższe świadczenie przyznawane jest na podstawie art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych i przysługuje osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są zatem bezrobotni, studenci, a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Świadczenie rodzicielskie w przedmiotowej sprawie, gdy mamy do czynienia z matką dziecka, będzie przysługiwać na podstawie art. 17 ust. pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych matce dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. W ust. 3, przepis wymienia okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, tak jak w przedmiotowej sprawie, wynosi 52 tygodnie. W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (art. ust. 4 pkt 1). Świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1000,00 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. Wskazać należy, że zgodnie z art. 17c ust. 8 powołanej wyżej ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Powyższe oznacza, że w sytuacji opieki osoby uprawnionej nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem, nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci, przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie, do tego w tym samym czasie. Ponadto, dostrzega się niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka. Ustawa w art. 17c ust. 9 wymienia sytuacje (negatywne przesłanki), w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wątpliwości nie może budzić wyłączenie zawarte w art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy, w którym ustawodawca określając podopiecznego operuje pojęciami: "tego samego dziecka" lub " tym samym dzieckiem". W ocenie Sądu, żadna z sytuacji wymienionych w przepisie wyłączającym uprawnienia do świadczenia, nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Podkreślić należy, że skarżąca o świadczenie rodzicielskie ubiega się w związku z urodzeniem córki młodszej O., natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane jej na córkę starszą G.. Nie zaistniała zatem sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem. Za niesłuszne, Sąd uznał więc stanowisko organów wywiedzione w oparciu o przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Prawo do przyznania jednego ze świadczeń na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej nie dotyczy sytuacji, gdy mamy do czynienia z wychowywaniem lub opieką nad różnymi dziećmi. Przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie matce przysługują odrębne uprawnienia z osobna w stosunku do każdego dziecka. W przypadku córki starszej, skarżąca ma przyznane uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przesłanki wynikające z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis w ust. 5 wymienia sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Żadna z negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Gdyby ustawodawca miał taki zamiar, to uczyniłby to wprowadzając do ustawy odpowiedni przepis, tak jak postąpił w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, który przysługuje matce na podstawie art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie ust. 5 pkt 5 i 6 tego przepisu, dodatek nie przysługuje dla przykładu matce, jeżeli w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego; korzysta ze świadczenia rodzicielskiego. Wskazać należy, że świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretną osobą. Wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych miałoby zastosowanie tylko w sytuacji, gdy doszłoby do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę jak i podopiecznego. Taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, nie mamy bowiem do czynienia w przypadku obu świadczeń, z tym samym dzieckiem. Z podanych wyżej względów, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane w oparciu o błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd, działając zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji, rozpozna wniosek skarżącej, stosownie do art. 153 p.p.s.a., będąc związany oceną prawną dokonaną przez Sąd, w szczególności dokonaną przez Sąd wykładnię przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.