II SA/Ol 148/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie stypendium socjalnego na wyżywienie i mieszkanie postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie adwokata. We wniosku z dnia 15 kwietnia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu, M. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia "[...]", Nr "[...]", podnosząc, iż w obecnej sytuacji finansowej nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dzieckiem. Do jego majątku należy dom oraz nieruchomość rolna. Dochód 3-osobowej rodziny "[...]" wynosi łącznie "[...]". Zgodnie z rubrykami nr 5 i 11 formularza wniosku, koszty utrzymania rodziny przewyższają wykazane dochody i zmuszają skarżącego oraz jego żonę, "[...]", do zapożyczania się u rodziny, a czasem u znajomych. "[...]". Pismem z dnia 23 kwietnia 2009 r., skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w terminie 10 dni od daty doręczenia wezwania i pouczony, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe wezwanie doręczone zostało w dniu 24 kwietnia 2009 r. Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 powołanej ustawy, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie też do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 powołanej ustawy, ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca ustanowienie adwokata. To ona zatem ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, uzasadniającej otrzymanie prawa pomocy. Oceny, czy strona wykazała wiarygodnie istnienie podstaw do przyznania jej prawa pomocy dokonuje się w oparciu o zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu uzasadnienie oraz oświadczenie obejmujące dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Jeżeli przedmiotowe oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona, zgodnie z art. 255 powołanej ustawy, ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe. W niniejszej sprawie, celem uzupełniającego postępowania wyjaśniającego było ustalenie sposobu wykorzystania wykazanych w rubryce nr 7.1. formularza wniosku – domu i nieruchomości rolnej oraz wysokości dochodów jakie przynoszą te nieruchomości, a ponadto ustalenie dokładnej wysokości środków finansowych, jakimi dysponuje miesięcznie rodzina skarżącego, w tym z tytułu pomocy udzielanej jej przez członków rodziny i osoby trzecie, oraz wysokości i przeznaczenia ponoszonych wydatków. Na ocenę możliwości finansowych strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, ale również wysokość wydatków na jej utrzymanie konieczne oraz będący w jej posiadaniu majątek, który może przynosić potencjalne pożytki. Pomimo wezwania z dnia 23 kwietnia 2009 r. i zawartego w nim pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący w wyznaczonym terminie nie przedłożył ani żadnych oświadczeń i dokumentów źródłowych ani żadnego pisma wyjaśniającego przyczyny braku ich złożenia. Wobec braku złożenia żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, a tym samym braku przekazania wyczerpujących informacji na temat sytuacji majątkowej skarżącego, wysokości środków finansowych, jakimi dysponuje miesięcznie jego rodzina oraz wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie konieczne, nie jest natomiast możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które w warunkach niniejszej sprawy ograniczają się do kosztów ustanowienia adwokata, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo zauważyć należy, iż brak przedłożenia jakichkolwiek żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych przy jednoczesnym braku przedłożenia jakiegokolwiek pisma wyjaśniającego przyczyny braku ich złożenia nie tylko uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, ale również rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Oświadczenie, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Nieujawnienie przez stronę własnej sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy strona występuje z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, to w jej interesie leży bowiem podjęcie współpracy z sądem, gdy jest to niezbędne do rozpoznania wniosku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.