II SA/Ol 148/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. i R. Z. na decyzję Wojewody "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Małżonkowie B. i R.Z. w reakcji na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi złożyli wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnych pełnomocników (skarżąca - radcy prawnego, a skarżący - adwokata). Uzasadniając je stwierdzili, iż nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania, "gdyż szkody uiszczonych opłat sądowych powodują brak finansów na utrzymanie siebie i całej rodziny". Jak wynika z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze skarżącymi "[...]"-letnia córka. Jedynym majątkiem rodziny jest dom o powierzchni 100 m2. Dochody to wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 2100 zł brutto i renta skarżącej w kwocie 1009 zł netto. Stałe wydatki wynoszą: 450 zł na kredyt, 150 zł - telefony, 300 zł - prąd, 150 zł - wizytę u lekarza, 200 zł - leki, 200 zł - dojazd do lekarza. Skarżący zostali wezwani do dostarczenia w terminie 7 dni: 1) oświadczenia wskazującego datę zaciągnięcia i przeznaczenie kredytu, jego wysokość, ustalony okres i warunki spłaty (w tym możliwości odroczenia spłaty rat) oraz aktualny stan zadłużenia, 2) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez członków gospodarstwa domowego - za okres od 1 stycznia 2018 r. do dnia odbioru wezwania (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy), 3) kopii potwierdzenia odbioru wynagrodzenia za pracę skarżącego (jeśli nie zostało przelane na rachunek bankowy), 4) kopii dowodów uiszczenia w bieżącym roku wydatków związanych z domem i rat kredytowych (jeśli nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego). W odpowiedzi na wezwanie płynęło pismo obojga skarżących następującej treści: "Oświadczam, że nie posiadam wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, gdyż opłaty za rachunki płacę za pośrednictwem poczty. Oświadczam, że jestem osobą niepełnosprawną, jestem po 3 operacjach "[...]", a przed 4, leczę się w "[...]". Koszt co 2 miesiące wynosi ponad 1000 zł." Przedłożone zostały również: - zestawienie operacji na rachunku bankowym skarżącej za okres od 1 stycznia do 30 marca 2018 r., - zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach skarżącego w styczniu i lutym 2018 r., - decyzja ustalająca wysokość renty skarżącej od 1 marca 2018 r. W tym stanie rzeczy stwierdza się, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z unormowania tego wynika, że ciężar dowodu wskazanych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli składane w tym celu na urzędowym formularzu wniosku oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien mianowicie z należytą starannością wypełnić treść wezwania. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący, mimo pouczenia o tym, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy, nie dostarczyli: - oświadczenia wskazującego datę zaciągnięcia i przeznaczenie kredytu, jego wysokość, ustalony okres i warunki spłaty (w tym możliwości odroczenia spłaty rat) oraz aktualny stan zadłużenia /pkt 1 wezwania/, - wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i/lub córki, bądź oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych przez skarżącego i/lub córkę /pkt 2 wezwania/, - potwierdzenia odbioru wynagrodzenia za pracę skarżącego (nie jest nim przedstawione zaświadczenie, dlatego że nie informuje o dokonywaniu wypłat do rąk pracownika) /pkt 3 wezwania/, - dowodów uiszczenia w 2018 r. rat kredytowych i tych wydatków związanych z domem, które nie zostały uregulowane za pośrednictwem rachunku bankowego (wyciąg z rachunku bankowego skarżącej z trzech miesięcy uwidacznia wpłaty za energię elektryczną /272,84 zł - 17 stycznia/, wywóz śmieci /po 41 zł - 24 stycznia i 1 marca/ i gaz /75,51 zł - 1 marca/) /pkt 4 wezwania/. Chociaż wskazane zaniechanie stanowi bezpośredni powód odmowy przyznania prawa pomocy, koniecznym wydaje się poczynić uwagę odnośnie merytorycznego aspektu sprawy. W tym zakresie należy zauważyć, iż przesłanką przyznania prawa pomocy nie jest brak wolnych środków finansowych na opłacenie tychże kosztów, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy". Tak więc wydatki nieposiadające cechy nieodzowności nie mieszczą się w pojęciu koniecznego utrzymania. W tym względzie odnotowania wymaga, iż - po pierwsze - na część wydatków uwidocznionych w wyciągu z rachunku bankowego z pewnością nie stać osób wymagających pomocy ze strony Państwa (np. korzystanie z usług salonu tatuażu /200 zł zadatku 17 stycznia/, poczty kwiatowej /129,90 zł 19 stycznia/), czy salonu piękności /500 zł 26 stycznia/). Po drugie - 2 stycznia 2018 r., kiedy to doręczono decyzję, która stała się przedmiotem skargi, stan konta bankowego wynosił 16400 zł. Zaraz potem, w ciągu kilku dni wypłacono 14000 zł. Okoliczność ta nie została skomentowana, a nie sposób po prostu przyjąć, iż chodzi o koszty leczenia, skoro te są ponoszone co dwa miesiące w kwocie ponad 1000 zł. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.