II SA/Ol 154/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym:- Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Marzenna Glabas (Spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2005 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Wojewody zdnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania: I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W. P. kwotę 250,- zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kwotę 240,- zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego K. G.; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Burmistrz Miasta orzekł o wymeldowaniu W. P. z pobytu stałego w K. ul. "[...]". W uzasadnieniu podał, że w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje on od kilku lat, lokal ten opuścił dobrowolnie nie dopełniając obowiązku wymeldowania się, obecnie przebywa w zakładzie karnym. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wywiódł, że brak jest faktów potwierdzających jednoznacznie, że przed osadzeniem w zakładzie karnym W. P. stale zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu. W złożonym na powyższą decyzję odwołaniu W. P. stwierdził, że nie opuścił dobrowolnie mieszkania, lecz został zatrzymany i osadzony w zakładzie karnym. Ponadto zakwestionował dokonane przez organ ustalenia, zarzucił dowolną interpretację materiału dowodowego i wprowadzenie w błąd co do możliwości złożenia wyjaśnień w sprawie. Wojewoda decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wywiódł z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., że w postępowaniu o wymeldowanie z pobytu stałego należy zbadać jedynie, czy w stanie faktycznym sprawy została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu i czy to opuszczenie było dobrowolne. Stwierdził, że prowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie wykazało, że W. P. obecnie przebywa w Areszcie Śledczym , gdzie został zabrany w dniu "[...]"sierpnia 1999 r., po uprzednim zatrzymaniu na terenie K. Świadkowie wskazani przez strony nie potwierdzili faktu trwałego zamieszkiwania przez niego w przedmiotowym lokalu. Ocenił ponadto, że w postępowaniu organu pierwszej instancji nie było nieprawidłowości. Na tę decyzję W. P. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. W uzasadnieniu podniósł, że od 1999 r. odbywa pięcioletni wyrok pozbawienia wolności. Bratowa A. P. utrzymywała z nim kontakt telefoniczny i listowny, który zerwała po wyjeździe do Włoch. Wyjaśnił, że brat nie pozwalał na sprowadzanie kolegów do mieszkania, co powoduje trudności w udowodnieniu faktu zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Stwierdził również, że jest tam zameldowany od urodzenia, mieszkali tam również jego rodzice, po śmierci których brat ożenił się i mieszkał wspólnie z jego rodziną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Skarga, stosownie do art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.), podlegała rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 17 lutego 2004 r., sygn. akt 2 V SA 2125/03, oddalił skargę. W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy zastosowanie miał art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, póz. 960 ze zm.), w myśl którego wymeldowanie osoby z pobytu stałego, na wniosek strony lub z urzędu, następuje, gdy osoba bez wymeldowania się faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, bądź też opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. W toku postępowania organy administracji niewadliwie ustaliły, że w sprawie zachodzi przesłanka opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Sąd stwierdził, że opuszczenie mieszkania przy ul. "[...]" w K. miało miejsce przed zatrzymaniem w 1999 r. w celu odbycia kary pozbawienia wolności. Ponadto uznał dokonaną przez organy administracji ocenę materiału dowodowego za niewadliwą, a postępowanie za przeprowadzone w sposób umożliwiający skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie. Wskazał, że poza oceną jest kwestia terminu, w jakim został złożony wniosek o wymeldowanie. W złożonej skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, naruszenie przepisów postępowania, poprzez niezastosowanie art. 145 § l pkt l lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na obrazę przez organy administracji zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6, 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez naruszenie obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i dokonanie jego niewadliwej oceny oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez braki uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2004 r. powyższej skargi kasacyjnej, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz zasądził od Wojewody na rzecz W. P. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony zarzut dokonania wadliwej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez przyjęcie, że prawidłowo orzeczono w sprawie administracyjnej uznając, że została spełniona pierwsza przesłanka określona w tym przepisie. Stwierdził, że wadliwe zastosowanie powyższego przepisu w konsekwencji spowodowało nieprawidłową ocenę legalności przeprowadzonego w sprawie administracyjnej postępowania dowodowego, które nie odnosiło się do właściwej przesłanki materialnoprawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja taka zgodna jest z prawem, jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l powołanej ustawy. W niniejszej sprawie istnieją podstawy do stwierdzenia takiego naruszenia. Kwestią sporną jest zasadność orzeczenia o wymeldowaniu W. P. z pobytu stałego w K., ul. "[...]". Organy obu instancji uznały, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01, że art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, póz. 960 ze zm.) obliguje je wyłącznie do ustalenia okoliczności wskazanych w drugiej przesłance określonej w tym przepisie, tj. dobrowolnego opuszczenia lokalu przez skarżącego. Stosownie do treści tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w stanie faktycznym sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Gramatyczne brzmienie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazuje na istnienie dwóch przesłanek wymeldowania z miejsca stałego pobytu. Jednakże Trybunał Konstytucyjny orzekł w powołanym wyżej wyroku z dnia 27 maja 2002 r. o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. l i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu stwierdził, że obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, gdyż posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności, polegającej na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób, jak też służy ochronie interesów samych zainteresowanych, umożliwiając ich odnalezienie. Trybunał uznał, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wymagając wykazania się przez osobę wypełniającą obowiązek meldunkowy prawem do lokalu, nadmiernie chroni osoby trzecie, tj. właścicieli budynków. Mimo braku dostosowania treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do nowej sytuacji prawnej, orzeczenie to spowodowało, że nie można nadal mówić o istnieniu przesłanki utraty uprawnień wymienionych w art. 9 ust. 2, tj. utraty prawa do lokalu i opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu bez wymeldowania. Skoro nie można wiązać zameldowania i wymeldowania z lokalu z prawem do lokalu, to pozostawienie tylko drugiego warunku z pierwszej przesłanki (opuszczenie miejsca pobytu bez wymeldowania) powodowałoby bezcelowość dalszego istnienia tylko drugiej przesłanki, wymagającej do orzeczenia o wymeldowaniu ustalenia, że dana osoba bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, a ponadto nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, zaś nowego miejsca pobytu nie można ustalić, przy czym warunki te muszą być spełnione łącznie. Gdyby do wymeldowania wystarczającym było ustalenie, że dana osoba bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, żaden organ - nie będąc do tego zobligowany - nie prowadziłby postępowania w celu ustalenia istnienia ww. trzech warunków. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wymeldowanie z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych możliwe jest wyłącznie po ustaleniu, że łącznie spełnione są warunki: opuszczenie bez wymeldowania miejsca pobytu stałego, nie przebywanie w dotychczasowym miejscu pobytu co najmniej przez okres 6 miesięcy oraz brak możliwości ustalenia nowego miejsca pobytu. Taka wykładnia wskazanego wyżej przepisu wynika jednoznacznie z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w niniejszej sprawie i jest ona wiążąca zarówno dla Sądu ponownie rozpoznającego sprawę , jak i dla organów. Błędnie zatem organy obu instancji w stanie faktycznym sprawy uznały, że do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z przedmiotowego lokalu wystarczające było ustalenie tylko istnienia przesłanki opuszczenia przez niego lokalu przy ul. "[...]" w K. Powyższe skutkowało wadliwością postępowania wyjaśniającego, które nie zostało przeprowadzone w dostatecznym zakresie. Rozpoznając niniejszą sprawę organy administracji zobowiązane były ustalić zaistnienie w sprawie nie tylko okoliczności opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, ale także nieprzebywanie w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy oraz brak możliwości ustalenia nowego miejsca pobytu. Skoro jednak organ pierwszej instancji nie poczynił niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to utrzymanie wydanej w oparciu o taki materiał decyzji, stanowi naruszenie prawa. Ponownie rozpatrując sprawę należy przeprowadzić postępowanie dowodowe z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § l i art. 80 Kpa. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że wniosek o wymeldowanie został złożony po upływie kilku lat od umieszczenia skarżącego w zakładzie karnym oraz że chodzi o wymeldowanie z lokalu, w którym zamieszkiwał on "od dziecka" wraz z rodziną. Organ odniesie się w szczególności do zarzutów skarżącego dotyczących zamiaru A. P. faktycznego "pozbycia się" go z przedmiotowego lokalu. Spory dotyczące prawa do zamieszkiwania w danym lokalu nie są bowiem rozstrzygane w postępowaniu dotyczącym obowiązku meldunkowego, lecz w postępowaniu przed sądem powszechnym. W oparciu o prawidłowo zebrany i kompletny materiał dowodowy organ rozstrzygnie o ewentualnym istnieniu w sprawie przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz przedstawi argumenty i przesłanki podjętej decyzji zgodnie z art. 107 § 3 Kpa. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku oraz z mocy art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 powołanej ustawy.