II SA/Ol 155/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że pismem z dnia 6 grudnia 2006r. T. P. zwróciła się do Wójta Gminy z wnioskiem o udzielenie pomocy społecznej na wykupienie recept i podjęcie leczenia, zakup pościeli i przedmiotów użytku codziennego, zakup żywności w kwocie 1000 zł, zakup butli gazowych do ogrzewania zastępczego, zakup obuwia zimowego, wykupienie energii elektrycznej, opłacenie podatku od nieruchomości, opłacenie należności za zużytą wodę oraz udzielenie zasiłku wyrównawczego. W uzasadnieniu wskazała, iż oczekuje pomocy z powodu braku środków finansowych, za co winę ponosi Urząd Gminy. Na zasadzie art. 24 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego wniosła o wyłączenie od załatwienia sprawy pracowników ośrodka pomocy społecznej oraz Wójta i Sekretarza Gminy . Po negatywnym rozpoznaniu wniosku skarżącej o wyłączenie poszczególnych osób decyzją nr "[...]" z dnia "[...]" Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie Zarządzenia Wójta Gminy nr "[...]" z dnia "[...]", odmówił T. P. udzielenia pomocy społecznej w zawnioskowanej formie. W uzasadnieniu wskazano, iż pomoc może zostać udzielona jedynie po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, natomiast takowego w sprawie nie udało się przeprowadzić z uwagi na nieobecność członków rodziny w domu w dniach 31 października oraz 19 listopada 2007 r., zaś w dniu 28 listopada 2007 r. z uwagi na nie wpuszczenie pracowników socjalnych. Podano, iż bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ nie jest w stanie ustalić istnienia podnoszonych potrzeb bytowych oraz niemożliwe jest zbadanie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Odnośnie wniosku o wyłączenie pracowników GOPS wskazano, iż nie ma do tego podstaw, gdyż byli jedynie świadkami w sprawie karnej, której stroną była T. P. i nie ma dokumentów, z których wynikałoby, iż składali fałszywe zeznania. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła T. P.. Zarzuciła, iż decyzja została wydana przez osobę podlegającą wyłączeniu. Podniosła, iż została wydana bez przeprowadzenia postępowania incydentalnego w przedmiocie wyłączenia Wójta Gminy. Podniosła, iż żądanie udzielenia wywiadu środowiskowego "złodziejom", którzy szantażem i po "spreparowaniu aktu notarialnego" wyłudzili od niej nieruchomość jest bezprawne. Decyzją z dnia "[...]" , nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji podkreślił, iż osoba powinna czynić wszystko by żyć godnie, zaś gdy nie daje sobie rady, odpowiedzialność wobec niej przechodzi na rodzinę. Dopiero zaś, gdy osoba nie może liczyć na pomoc rodziny możliwe jest udzielenie wsparcia z pomocy społecznej. O takiej kolejności i pozycji pomocy społecznej świadczy także zwrot zawarty w art. 3 tejże ustawy. W artykule tym wskazuje się, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zwrot "wspiera" oznacza, iż pomoc społeczna pełni funkcję wspomagania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudności życiowych, w tym materialnych, ale niekoniecznie służy zaspokajaniu potrzeb w całości. Z powyższego wynika, że aby pomoc mogła zostać przyznana najpierw powinna zostać ustalona sytuacja wnioskodawcy i jego rodziny. Wskazano, iż w tym celu przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy, który w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma za zadanie ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym, małżonka, zstępnych oraz wstępnych. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest nieodzownym elementem poprzedzającym wydanie decyzji o czym świadczy art. 106 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wydanie zatem decyzji przyznającej świadczenie bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego sporządzonego w ciągu ostatnich 6 miesięcy należałoby uznać jako niezgodne z prawem. Wskazano, iż organ pierwszej instancji trzykrotnie zawiadamiał T. P. o wizytach pracowników socjalnych celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, do których jednak nie dochodziło z uwagi na nieobecność wymienionej w domu, bądź nie wpuszczenia pracowników socjalnych do domu. Odnosząc się do kwestii wyłączenia wskazano, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło postanowieniem z dnia 8 października 2007 roku wyznaczenia innego organu do załatwienia sprawy, a więc Wójt Gminy nie został wyłączony od rozpoznania sprawy i tym samym uprawniony był do wydania postanowienia z dnia "[...]" o odmowie wyłączenia poszczególnych pracowników. Na powyższe rozstrzygnięcie T. P. skierowała skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Zarzuciła, iż Kolegium nie zastosowało się do wytycznych z wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie i Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż nie przeprowadziło postępowania incydentalnego w przedmiocie wyłączenia osób, które doprowadziły jej rodzinę do ubóstwa. Wyraziła niezadowolenie z pracy SKO i jego niektórych członków, podkreślając, że nie udzielono jej pomocy społecznej, której żądała. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż kontrola dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny, stosownie do unormowania art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana p.p.s.a.) oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), obejmuje wszystkie kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zastosowanych norm prawnych, czy normy te właściwie zinterpretowały i nie naruszyły zasad uznawania określonych faktów za udowodnione. W niniejszej sprawie Sąd dokonał kontroli zasadności odmowy przyznania T. P. pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Przypomnieć należy, iż w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2004r., Nr 64, poz.593 ze zm.) brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Celem przeprowadzenia tego wywiadu jest, w myśl art. 107 ust. 1 zd. 1 cyt. ustawy, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Uniemożliwienie pracownikom opieki społecznej przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w niniejszej sprawie należy bez wątpienia uznać za brak współdziałania ze strony skarżącej w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, iż organ I instancji dołożył starań ku temu by przeprowadzić wywiad środowiskowy, który mógłby stanowić podstawę przyznania zasiłku oraz ustalenia jego wysokości. Jak wynika z akt, wywiadu w sprawie nie udało się przeprowadzić z uwagi na nieobecność członków rodziny skarżącej w domu w dniach 31 października oraz 19 listopada 2007 r., zaś w dniu 28 listopada 2007 r. z uwagi na nie wpuszczenie pracowników socjalnych. Z akt administracyjnych w sposób oczywisty wynika, że chociaż skarżąca była zawiadomiona o każdym z tych terminów to nie przebywała w miejscu zamieszkania, natomiast zachowanie pełnomocnika skarżącej w dniu 28 listopada 2007 r. w sposób jednoznaczny wskazywało, że nie chciał on tego aby taki wywiad został przeprowadzony. Nie można zatem w świetle powyższych faktów skutecznie zarzucić organowi I instancji, że nie dokonał należytych starań w zakresie skontaktowania się ze stroną w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, od którego uzależnione było przyznanie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Okoliczności powyższe wskazują, że aktualizacja wywiadu nie została przeprowadzona z przyczyn leżących po stronie skarżącej, natomiast bez przeprowadzenia wywiadu nie można było, z uwagi na treść powołanych wyżej przepisów prawa, rozstrzygnąć wniosku T. P. w sposób dla niej pozytywny. Organ administracji nie mógł po prostu ustalić sytuacji życiowej skarżącej pomimo tego, że dążył ku temu, gdyż T. P. nie chciała z organem do którego zwróciła się o pomoc współpracować w najmniejszym nawet stopniu. Brak współpracy skarżącej z organami administracji nie był przypadkiem czy też wynikiem braku znajomości prawa ze strony T. P. lecz efektem jej świadomego postępowania. Skarżąca jak i jej pełnomocnik uważali, iż Wójt Gminy nie może rozpoznać żadnej ich sprawy z uwagi na to, że zarówno on jak i pracownicy urzędu winni podlegać wyłączeniu i dlatego odmawiali wszelkiej współpracy. Powyższe rozumowanie było błędne i skutkować musiało odmową przyznania zasiłku faktycznie z powodu braku możliwości ustalenia sytuacji materialnej skarżącej. Niezaprzeczalnym prawem T. P. w prowadzonym postępowaniu była możliwość złożenia wniosku o wyłącznie organu jak i poszczególnych pracowników Urzędu Gminy. Jednak złożenie takiego wniosku skutkuje nie tym, iż dana osoba podlega automatycznemu wyłączeniu ale tym, że wniosek taki powinien być rozpoznany. Dlatego też faktyczna odmowa współpracy z organem, do którego zwrócono się o przyznanie pomocy nie może być uznana za usprawiedliwioną z tego powodu, iż wniosek o wyłączenie poszczególnych osób rozpoznany został negatywnie. Przypomnieć należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia "[...]" ( k-10 akt administracyjnych) odmówiło wyłączenia Wójta Gminy odmawiając wyznaczenia innego organu do rozpoznania niniejszej sprawy, a następnie postanowieniem z dnia "[...]" odmówiono wyłączenia pracowników urzędu gminy (k-11 akt administracyjnych). Oba te postanowienia zostały skarżącej doręczone tak więc w czasie gdy pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej usiłowali przeprowadzić wywiad środowiskowy ( 31 października oraz 19 i 28 listopada 2007 r.) skarżąca musiała zdawać sobie sprawę z tego, iż jej wnioski o wyłącznie nie zostały uwzględnione. W sprawach rozpoznawanych z wniosków T. P. nie zachodzą sprzeczności dotyczące kwestii wyłączenia poszczególnych osób od rozpoznania sprawy jak to zdaje się przedstawiać pełnomocnik skarżącej. Na podstawie analizy akt niniejszej sprawy wyprowadzić można wniosek, że występują przynajmniej trzy różne rodzaje spraw, które są rozstrzygane przez sąd lub organy administracji. Do pierwszej kategorii należą te sprawy gdzie wniosek o wyłączenie został rozpoznany a następnie organy administracji wydały stosowne decyzje. Drugi rodzaj spraw to te, w których Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylało decyzję organu pierwszej instancji z uwagi na to, że wójt pomimo wniosku o jego wyłączenie i bez rozstrzygnięcia w tej kwestii rozpoznawał wniosek o wyłączenie pracowników urzędu gminy. Do trzeciej kategorii należą te sprawy gdzie kolegium odwoławcze postanowieniami z dnia "[...]" wyznaczyło inny organ do rozpoznania kilku czy też kilkunastu spraw z wniosków T. P. o udzielenie jej pomocy materialnej i finansowej. Do pierwszej z tych umownych kategorii należy zaliczyć niniejszą sprawę stwierdzając raz jeszcze, że zaskarżona decyzja jest słuszna. Chociaż nie jest to przedmiotem tej sprawy to zupełnie zrozumiałe są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w których kolegium uchylało decyzje organu I instancji w sytuacji gdy nie został w pełni rozstrzygnięty wniosek dotyczący wyłączenia tego organu. Decyzje te były jak się wydaje konsekwencją wyroków wydanych w innych sprawach przez Naczelny Sąd Administracyjny i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazujących na właściwy tryb postępowania w takich sytuacjach. Tak więc zupełnie chybiony jest zarzut zawarty w skardze dotyczący nierespektowania wcześniej wydanych wyroków, zwłaszcza że w niniejszej sprawie jak to wcześniej podkreślono w sposób prawidłowy został rozpoznany wniosek o wyłączenie organu jak i poszczególnych osób zatrudnionych w urzędzie gminy. Stwierdzić należy wreszcie, że o braku słuszności zaskarżonej decyzji nie może przekonywać to, iż w dniu 28 kwietnia 2008 r. kolegium wyznaczyło inny organ do rozpoznania spraw z wniosków T. P. Przypomnieć należy że w rozpoznawanej sprawie decyzje organów I i II instancji zapadły odpowiednio 28 listopada 2007 r. i 7 lutego 2008 r. po wcześniejszym rozpoznaniu wniosków o wyłączenie organu jak i poszczególnych pracowników. Podstawą do wydania postanowień z dnia 28 kwietnia 2008 r. o wyznaczeniu do załatwienia poszczególnych spraw innego organu były postanowienia z dnia 13 i 19 marca 2008r. ( k- 21-25 akt sądowych), w których zostali wyłączeni od rozpoznania tych spraw pracownicy ośrodka pomocy społecznej z uwagi na złożenie przez nich wniosków z 10 maca 2008 r. Postanowienia te dotyczące wyłączenia poszczególnych osób zapadły już po wydaniu merytorycznych decyzji w niniejszej sprawie i były skutkiem, jak to określił na rozprawie pełnomocnik organu, wzajemnej utraty zaufania. Reasumując powyższe stwierdzić należy, że późniejsze wydanie postanowień o wyłączeniu nie może przekonywać o tym, iż we wcześniej rozpoznawanych sprawach dane osoby powinny podlegać wyłączeniu, zwłaszcza że kwestia ich wyłączenia rozpatrywana była w stosownym trybie. Dlatego też biorąc powyższe pod uwagę sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.