II SA/Ol 160/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków W. i F. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. i F. L. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Ol 987/07 o odrzuceniu skargi W. i F. L. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 160/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wznowił postępowanie sądowe zakończone postanowieniem tego Sądu z dnia 30 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 987/07, o odrzuceniu skargi W. i F. L. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]" i oddalił ich skargę o wznowienie postępowania sądowego. Następnie, postanowieniem z dnia 27 października 2008 r. oddalił również wniosek skarżących z dnia 2 października 2008 r. o przyznanie prawa pomocy, podnosząc w uzasadnieniu, iż postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 987/07, skarżącym przyznane zostało już prawo pomocy w zakresie całkowitym. Jeżeli natomiast stronie przyznane zostało prawo pomocy w danej sprawie, to prawo to strona zachowuje również w postępowaniu prowadzonym ze skargi o wznowienie tego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego stanowiska i postanowieniem z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II OZ 1237/08, uchylił przedmiotowe postanowienie, stwierdzając w uzasadnieniu, iż sprawa wszczynana skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem jest sprawą nową, autonomiczną, zatem strona ma prawo wystąpić z nowym wnioskiem, który powinien być rozpatrzony na podstawie przepisów o prawie pomocy. W odpowiedzi na wezwania do złożenia urzędowych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący złożyli 2 egzemplarze, wspólnie podpisanych, wniosków z dnia 2 stycznia 2009 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ich uzasadnieniu podnieśli, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania dla rodziny. Zgodnie z zawartymi w nich oświadczeniami o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mają na utrzymaniu troje dzieci. Do ich majątku należy ½ domu oraz nieruchomości rolne. W rubrykach nr 8, 9 i 11 formularzy wniosku, skarżący wskazali, iż rodzina utrzymuje się z zysku z gospodarstwa rolnego, który w 2008 r. wyniósł 430 zł miesięcznie. Wpływy z produkcji rolnej w 2008 r. wyniosły "[...]", wydatki – "[...]" (stałe opłaty, podatek, koszty paliwa i środków produkcji), natomiast zysk – 5.158,69 zł. W skład inwentarza żywego wchodzą: "[...]" sztuk bydła, 4 konie, 1 świnia i 3 prosiaki. W rubryce nr 10 formularzy wniosku, skarżący wykazali ponadto dochód z tytułu świadczeń rodzinnych w wysokości 272 zł miesięcznie. Pismami z dnia 8 stycznia 2009 r. skarżący wezwani zostali do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Pouczeni zostali jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwań może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwania skarżący przedłożyli pismo procesowe z dnia 14 stycznia 2009 r., w którym oświadczyli, iż w 2008 r. wpływy z produkcji rolnej ("[...]") wyniosły łącznie "[...]", wydatki – "[...]", a zysk – 2.524,79 zł. Dodatkowo otrzymali zwrot akcyzy paliwowej w łącznej kwocie 641,61 zł. Wskazali, iż zysk zużywany jest na najpilniejsze potrzeby życiowe, tzn. po opłaceniu niezbędnych opłat, na żywność i leki. Obecnie za mleko otrzymali łącznie 544 zł. Z kwoty tej nie są jednak w stanie zapłacić składki KRUS w wysokości ponad 500 zł, płatnej do końca stycznia 2009 r., opłacili jedynie prąd i wodę w łącznej wysokości ok. 180 zł. "[...]" skarżący spodziewają się otrzymać dopłatę gruntową za 2008 r. w kwocie ok. 4.000 zł, którą zamierzają przeznaczyć na następujące opłaty: składka KRUS, podatek, ubezpieczenie, paliwo oraz niezbędne potrzeby życiowe, a także zwrot pożyczki w kwocie 2.000 zł zaciągniętej na koszty sądowe w 2008 r. Otrzymanie tej dopłaty nie jest jednak pewne. "[...]". Wydatki miesięczne związane z prowadzeniem działalności rolniczej (składki KRUS, podatek, paliwo, ubezpieczenie, woda, energia, opłata za zlewnię) wynoszą średnio "[...]", utrzymanie rodziny (żywność, leki, odzież, szkoła, opłaty niezbędne) kosztuje minimum 1.000 zł. W 2008 r. w związku ze sprawami prowadzonymi w sądach powszechnych skarżący ponieśli koszty, nie licząc wydatków na listy polecone, ksero i innych, w kwocie ponad 2.200 zł z zaciągniętej na ten cel pożyczki. Do przedmiotowego pisma załączone zostały kserokopie wyciągów z rachunku bankowego skarżącej z okresu od października do grudnia 2008 r. oraz dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z prowadzeniem spraw sądowych (koszty sądowe, usługi ksero). Przystępując do rozpoznania wniosków skarżących na wstępie wyjaśnić należy, że ich tożsama sytuacja bytowa w kontekście konsekwencji, jakie w zakresie kosztów postępowania niesie za sobą ich współuczestnictwo materialne w sprawie, czyni zasadnym łączne rozpoznanie ich wniosków, które z uwagi na sposób wypełnienia formularzy stanowią w istocie jeden wspólny wniosek skarżących, złożony w dwóch egzemplarzach. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić, a w warunkach określonych w art. 255 powołanej ustawy przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Jeśli pomimo przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego kwestie związane z sytuacją rodzinną, majątkową, czy też finansową strony nadal pozostają niewyjaśnione to prawo pomocy nie powinno być przyznane. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie z uwagi na sprzeczności pomiędzy oświadczeniami składanymi przez skarżących w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy oświadczenia te nie mogą być uznane za wiarygodne. Zauważyć należy, iż w oświadczeniu złożonym na urzędowych formularzach z dnia 2 stycznia 2009 r. skarżący wykazali wpływy z produkcji rolnej w 2008 r. w łącznej kwocie "[...]", a zysk w kwocie 5.158,69 zł, tymczasem w dodatkowym oświadczeniu, złożonym w piśmie procesowym z dnia 14 stycznia 2009 r. wskazali, iż wpływy z tej produkcji wyniosły łącznie "[...]", a zysk 2.524,79 zł. Podnieśli dodatkowo, iż otrzymali w 2008 r. zwrot akcyzy w kwocie 641,61 zł, o którą jak przyjąć można powiększyć należy kwotę zarówno wpływów, jak i zysku. Nawet wówczas kwoty deklarowanych wpływów z działalności rolniczej i zysku nie będą jednak ze sobą zgodne. Pomimo wezwania do złożenia oświadczenia wskazującego otrzymane w 2008 r. dopłaty/płatności wśród przychodów z działalności rolniczej skarżący nie ujęli również w wykazanych wpływach płatności za 2007 r. Brak zgodności co do deklarowanych wysokości wpływów i zysku z działalności rolniczej podważa zatem wiarygodność oświadczeń skarżących w tym zakresie i uniemożliwia ocenę ich rzeczywistej sytuacji materialnej. W warunkach niniejszej sprawy trudno też wyjaśnić jak z zysku z gospodarstwa rolnego, który według skarżących (rubryka nr 8 formularzy z dnia 2 stycznia 2009 r.) wyniósł w 2008 r. 430 zł miesięcznie (do wyliczenia przyjęto zysk roczny w kwocie 5.158,69 zł) i świadczeń rodzinnych w kwocie 272 zł miesięcznie są w stanie pokrywać wydatki na utrzymanie rodziny, które według ich oświadczenia, złożonego w piśmie procesowym z dnia 14 stycznia 2009 r. wynoszą minimum 1.000 zł miesięcznie. Wysokość wydatków na utrzymanie rodziny przekracza wysokość wskazanych wyżej środków, co oznacza, że nie jest możliwe ich opłacanie wyłącznie z dochodów z działalności rolniczej i świadczeń rodzinnych. Z oświadczeń skarżących nie wynika natomiast, aby przeznaczali na ten cel środki pieniężne pochodzące z otrzymywanych płatności i dotacji. W 2009 r. skarżący planują wprawdzie przeznaczyć na ten cel część dopłaty za 2008 r., ale mając na uwadze wszystkie wydatki, które planują z niej pokryć, będzie to kwota nieznaczna. W konsekwencji stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy wątpliwości budzi także kwestia wysokości wydatków przeznaczanych przez skarżących na utrzymanie rodziny i źródeł ich finansowania. Nierzetelność oświadczeń składanych przez skarżących czyni niemożliwą ocenę ich rzeczywistej sytuacji materialnej. Oświadczenia te nie wyjaśniają bowiem w sposób jednoznaczny wątpliwości związanych z sytuacją finansową skarżących. Oświadczenia stron, które budzą wątpliwości nie mogą natomiast stanowić podstawy przyznania prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też nawet częściowym. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Zauważyć jednocześnie należy, iż skarżący, mimo wezwania, nie przedłożyli ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy lub oświadczenia o braku posiadania przez niego jakichkolwiek rachunków bankowych. Bez pełnych informacji na temat sytuacji materialnej skarżących nie jest natomiast możliwie ustalenie, czy w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego, zauważyć również należy, iż oceniając możliwości finansowe strony należy mieć na uwadze nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. W niniejszej sprawie, skarżący są właścicielami gospodarstwa rolnego, obejmującego nieruchomość rolną o powierzchni "[...]", użytkownikami dodatkowych "[...]" gruntów, a ponadto hodowcami zwierząt gospodarskich. Mając na uwadze skład inwentarza żywego przyjąć należy, iż sprzedaż części wchodzących w jego skład zwierząt, nawet z pominięciem krów, z hodowli których utrzymuje się rodzina skarżących, może dostarczyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania zarówno w niniejszej sprawie, jak i innych prowadzonych przez skarżących, nie wpływając w istotny sposób na dochodowość gospodarstwa. W sytuacji, gdy skarżący posiadają majątek, dzięki któremu możliwe jest zdobycie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego okoliczność, że prowadzą skromne życie nie może być natomiast uznana za uzasadnienie samo w sobie przyznania im prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.