II SA/Ol 167/20

Dnia 28 kwietnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2020 roku sprawy ze skargi L. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia ... nr ... w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżone postanowienie. Po rozpatrzeniu wniosku L.O., Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z [...] r. rozłożył na raty nienależnie pobrane świadczenie rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 19 grudnia 2019 r. od powyższej decyzji L.O. (dalej jako: "Skarżąca") wniosła odwołanie podnosząc, że decyzję organu I instancji otrzymała dopiero 11 grudnia 2019 r., w formie zwykłego listu. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną i problemy zdrowotne. Wyjaśniła, że należność została rozłożona na 12 rat po 200 zł, co jest dla niej zbyt dużą kwotą. Poza tym podniosła, ze kwota ta została jej potrącona ze świadczenia wychowawczego na córkę, w sytuacji gdy Skarżącej nie doręczono jeszcze decyzji organu I instancji w sprawie rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała na nieprawidłowości w działaniu Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. (dalej: GOPS) polegające na nierzetelnym przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, a także niepoinformowaniu jej o możliwości złożenia wniosku w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części. Postanowieniem z [...] r., Rep. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) dalej jako: "k.p.a.", stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez L.O. od decyzji Wójta Gminy z [...] r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że decyzja organu I instancji została doręczona Skarżącej w dniu 13 listopada 2019 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma. Natomiast odwołanie zostało bezpośrednio nadane do Kolegium 19 grudnia 2019 r. w placówce operatora pocztowego. Po otrzymaniu akt od organu I instancji, Kolegium uznało, że skoro decyzja z [...] r. została Skarżącej prawidłowo doręczona 13 listopada 2019 r., to 14-dniowy termin na wniesienie odwołania upłynął 27 listopada 2019 r. W odwołaniu Skarżąca nie zawarła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, nie uprawdopodobniła również, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez jej winy. Kolegium wyjaśniło, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania zamyka drogę do merytorycznego rozpatrzenia tego środka odwoławczego. Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o ponowne rozpatrzenie jej podania w sprawie rozłożenia należności na raty albo częściowe umorzenie należności. W uzasadnieniu wyjaśniła, że na początku października 2019 r. złożyła do GOPS podanie o rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu 11 grudnia 2019 r. zgłosiła się do kasy GOPS-u po świadczenie wychowawcze na córkę. Wtedy otrzymała informację od pracownika, że otrzyma to świadczenie pomniejszone o 200 zł zgodnie z decyzją w sprawie rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia, którą wysłano do Skarżącej 10 grudnia 2019 r. W dniu 12 grudnia 2019 r. Skarżąca otrzymała decyzję z której wynikało, że jest to decyzja z [...] r. Napisała odwołanie bezpośrednio do organu II instancji. Nie zostało ono jednak uwzględnione, gdyż w aktach znajduje się prawdopodobnie zwrotka listu poleconego z datą 13 listopada 2019 r. Wyjaśniła, że zwrotka ta jest "spreparowana", gdyż w rzeczywistości podpisała we wrześniu zwrotkę bez daty ale potwierdzającą jedynie odbiór decyzji na zasiłek rodzinny dla córki. GOPS stosuje praktykę podpisywania przez strony zwrotek bez wskazywania daty, a decyzje są doręczane w innym czasie listownie. Do skargi Skarżąca dołączyła kopertę z datą nadania 10 grudnia 2019 r. (przesyłka w formie zwykłego listu została nadana przez GOPS). Skarżąca opisała również swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Wyjaśniła, że jest osobą schorowaną, bezrobotną, utrzymuje się z zasiłków, samotnie wychowuje 10-letnią córkę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Co do daty doręczenia decyzji Skarżącej wyjaśniono, że jest ona nie budzącą wątpliwości. Nie odniesiono się do kwestii przesłanej przez GOPS i załączonej do skargi koperty, jak też praktyk związanych z doręczaniem decyzji stronie przez organ I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a." Sąd orzekał w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2096, ze zm) dalej jako: "k.p.a.", odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. O skuteczności odwołania świadczy termin jego wniesienia. W przypadku uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, organ odwoławczy stwierdza ten fakt, wydając postanowienie (art. 134 k.p.a.). Po otrzymaniu odwołania w każdym przypadku przed dokonaniem merytorycznego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy obowiązany jest zbadać w postępowaniu wstępnym, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Prowadząc ustalenia w tym zakresie, organ winien wziąć pod uwagę i rozważyć wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia dokonania takiej oceny. W razie zaś wątpliwości i zaistnienia konieczności wyjaśnienia kwestii istotnych dla ustaleń w zakresie dopuszczalności odwołania i dochowania terminu, należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w niezbędnym zakresie. Wydanie postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a., bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co do okoliczności mających wpływ na dopuszczalność odwołania, czy też dochowania terminu, uznać należy za naruszające zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a. oraz obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a. Okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest data doręczenia Skarżącej decyzji organu I instancji z [...] r. nr [...], od której należało liczyć bieg 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania. W tym zakresie istnieje rozbieżność pomiędzy Skarżącą a organem odwoławczym. Zdaniem Kolegium doręczenie wskazanej decyzji nastąpiło 13 listopada 2019 r., natomiast Skarżąca konsekwentnie wskazuje datę 12 grudnia 2019 r., jako datę w której doręczono jej decyzję organu o rozłożeniu na raty nienależnie pobranych świadczeń z tytułu zasiłku rodzinnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast informację o rozłożeniu jej na raty wskazanej należności powzięła w dacie odebranie w kasie GOPS "świadczenia 500+" na córkę. Organ odwoławczy, przyjmując wskazaną datę "13 listopada 2019 r.", oparł się na dokumencie zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki znajdującego się w aktach sprawy (k. 19 akt administracyjnych). Potwierdzenie to zawiera podpis Skarżącej uczyniony osobiście, natomiast data odbioru tej przesyłki nie została osobiście wpisana przez Skarżącą lecz została naniesiona przez datownik – automatycznie. Z innych znajdujących się w aktach tej sprawy potwierdzeń odbioru przesyłki bezpośrednio w organie przez Skarżącą wynika, że odbiór decyzji potwierdzany był przez Skarżącą osobiście na kopii decyzji administracyjnej wraz z podaniem daty jej odbioru wskazanej przez Skarżącą. W innym przypadku, osobistego odebrania pisma w organie I instancji skarżąca podpisała potwierdzenie odbioru korespondencji wraz z osobistym potwierdzeniem daty jej odbioru. W odniesieniu do decyzji z [...] r., już na etapie odwołania Skarżąca podkreśliła, że decyzję organu I instancji otrzymała dopiero 12 grudnia 2019 r., w formie zwykłego listu. Do skargi została dołączona koperta nadania do Skarżącej korespondencji przez GOPS z datą 10 grudnia 2019 r. - przesyłki w formie zwykłego listu (k. 5 akt sądowych). Kolegium przed podjęciem zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wyjaśniło jednak jakie pismo zostało Skarżącej przesłane w dacie "10 grudnia 2019 r." oraz czy w związku z tym decyzja z [...] r. została jej rzeczywiście doręczona w dacie jaka widnieje na zwrotnym potwierdzeniu jej odbioru, tj. 13 listopada 2019r. Tym bardziej, że Skarżąca już w odwołaniu wskazywała na nieprawidłowości występujące w działaniu GOPS polegające na nierzetelnym przeprowadzaniu wywiadu środowiskowego, a także niepoinformowaniu jej o możliwości złożenia wniosku w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części. Dodatkowo w skardze wyjaśniła, że GOPS stosuje praktykę podpisywania przez strony zwrotek bez wskazywania daty, a decyzje są doręczane w innym czasie. Działanie takie, gdyby w toku ponownego postępowania zostało potwierdzone, jest działaniem nieuprawnionym oraz niedozwolonym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, które nie zostały wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania zostało wydane przed dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego z naruszeniem zasad postępowania uregulowanych przepisami art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, a w jego ramach dokona ustaleń co do rzeczywistej daty doręczenia Skarżącej decyzji organu I instancji, jak też uwzględni tryb doręczenia korespondencji, o którym mowa w art. 39 i nast. k.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.