II SA/Ol 174/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.L. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania J.L. prawa pomocy. We wniosku z dnia 4 kwietnia 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, J.L., "[...]", wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia "[...]", Nr "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Do majątku 2-osobowej rodziny należy budynek "[...]". Źródłem jej utrzymania jest dochód z tytułu "[...]" w łącznej kwocie "[...]". Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył dokumenty potwierdzające wysokość wykazanego dochodu "[...]". W odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 kwietnia 2008 r. skarżący przedłożył pismo procesowe z dnia 15 kwietnia 2008 r., do którego załączył szereg dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych. "[...]". Wskazać należy, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 powołanej ustawy, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać Sąd, iż nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby zachodziła przesłanka przyznania prawa pomocy, czy to we wnioskowanym przez niego zakresie, czy też w zakresie węższym. Po pierwsze, wskazać należy, iż jak wynika ze złożonych przez niego dodatkowych oświadczeń dysponuje on obecnie kwotą "[...]" z tytułu zaciągniętej pożyczki. Kwota ta przeznaczona jest wprawdzie na urządzenia "[...]", lecz nie można uznać, że cel, na który zaciągnięta została przedmiotowa pożyczka jest ważniejszy od ponoszenia kosztów sprawy sądowoadministracyjnej. Zauważyć należy, iż zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, jako odstępstwo od tej zasady, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być stosowane tylko w sytuacji, gdy strona wykaże, że posiadane przez nią środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Skoro zaś skarżący dysponuje obecnie środkami pieniężnymi pochodzącymi z pożyczki, które mają być wydatkowane dopiero w przyszłości, to w takiej sytuacji, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia, że spełnia on przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie mogą być bowiem pokryte z tych środków bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony. Dodatkowo zauważyć należy, iż skarżący poza tymi środkami posiada ponadto środki pieniężne, które umożliwiają spłatę tej pożyczki. Nieracjonalne byłoby bowiem zaciąganie pożyczki w celu jej późniejszej spłaty ze środków pochodzących z tej pożyczki. Niedopuszczalna jest natomiast sytuacja, gdy strona wykonuje inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żąda by na tej podstawie koszty postępowania sądowego w jej sprawie pokrywał za nią Skarb Państwa. W świetle powyższego, stwierdzić zatem należy, że okoliczności niniejszej sprawy nie przemawiają za uznaniem, że skarżący nie posiada środków pieniężnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowego. Dysponuje bowiem środkami pochodzącymi z pożyczki, posiada również nie wykorzystane w pełni środki pieniężne na rachunku bankowym "[...]". Po drugie, mając na uwadze wysokość dochodu skarżącego i jego żony ["[...]"] oraz wysokość wykazanych przez niego wydatków ("[...]"), stwierdzić należy, iż przewyższają one swoją wysokością wysokość dochodu. Powyższe czyni natomiast niewiarygodnymi oświadczenia skarżącego złożone w tym zakresie. Oznacza bowiem, że skarżący albo nie wykazał wszystkich źródeł dochodu 2-osobowej rodziny lub posiadanych wciąż oszczędności "[...]" albo też w sposób nie w pełni precyzyjny wskazał wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków. Zauważyć natomiast należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to w interesie strony jest dołożenie należytej staranności przy składaniu wyjaśnień co do własnej sytuacji materialnej, tak aby składane oświadczenia nie budziły wątpliwości. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może bowiem stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa może być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Na marginesie wskazać natomiast należy, iż na obecnym etapie postępowania sądowego jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu było uiszczenie wpisu od skargi, co też skarżący uczynił. Potwierdził tym jednocześnie fakt, że posiadał realne możliwości zdobycia środków pieniężnych na ten cel. Informacyjnie wskazać natomiast można, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym strona nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika procesowego. Stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Sama obecność stron na rozprawie również nie jest obowiązkowa, bowiem w razie ich nieobecności, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy. Podkreślić należy również, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie znajdują zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Generalnie, tzw. "przymusem adwokacko-radcowskim" objęte jest natomiast dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.