II SA/Ol 174/19

Dnia 10 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi F. W. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania o nieruchomość zamienną za wywłaszczone działki oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" Starosta S., na podstawie art. 104 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 121 ze zm. – tekst obowiązujący w dacie wydana decyzji – dalej jako: u.g.n.), umorzył postępowanie administracyjne dotyczące wniosku F. W. (dalej jako: wnioskodawca lub skarżący) o nieruchomość zamienną w zamian za wywłaszczone działki o numerach ewidencyjnych "[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]", położone w obrębie geodezyjnym Ś. W uzasadnieniu podano, że w dniu 5 marca 2018r. wpłynął wniosek o nieruchomość zamienną w zamian za wywłaszczone działki "[...]","[...]","[...]","[...]" położone w obrębie geodezyjnym Ś. Decyzją z dnia "[...]" Wójt Gminy Ś. umorzył postępowanie dotyczące przedmiotowego wniosku. Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" uchyliło powyższą decyzję i przekazało akta sprawy Staroście S. jako organowi właściwemu do rozpoznania wniosku. W toku postepowania przeprowadzono rozprawę administracyjną, na której wnioskodawca rozszerzył wiosek o 2 kolejne działki, a także przedłożył 2 załączniki z wykazem prowadzenia gospodarstwa rolnego rodziców i wykazem nabytego gospodarstwa, a także 2 protokoły zeznań świadków. Wskazano, że dokumenty te świadczą jedynie o pracy w gospodarstwie rodziców. Natomiast nie dostarczono żadnych dowodów świadczących o wywłaszczeniu gruntów przedstawionych we wniosku. Także w zasobach archiwalnych Starostwa Powiatowego w S. nie odszukano dokumentów świadczących o wcześniejszym postępowaniu wywłaszczeniowym, ani o wydaniu decyzji wywłaszczeniowych dotyczących przedmiotowych gruntów. Podniesiono, że z uwagi na brak decyzji wywłaszczeniowych, nie ma podstawy do zastosowania art. 131 u.g.n., która za przesłankę konieczną do przyznania wnioskodawcy nieruchomości zamiennej wskazuje wcześniejsze wywłaszczenie. W związku z tym postępowanie w sprawie wniosku o nieruchomość zamienną w zamian za wywłaszczenie określonych we wniosku działek stało się bezprzedmiotowe. Wnioskodawca złożył odwołanie od tej decyzji jako nierozpoznanej, a mataczonej przez prowadzącego ja pracownika Starostwa oraz zarzucił: - rażącą obrazę art. 7 i art. 8 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy poprzez jej nierozpoznanie merytoryczne; - brak rozpoznania sprawy w kontekście zgłoszonych zastrzeżeń i jej nierozstrzygnięcie co do każdej zgłoszonej nieruchomości; - zlekceważenie zgłoszonych wniosków i ich nierozpoznanie przez właściwy organ, a dotyczących wyłączenia ze sprawy pracownika Starostwa i powołania niezależnej komisji lub zespołu, nieprzeprowadzenie właściwej rozprawy administracyjnej oraz przyjęcie materiałów na rozprawie, które winny być poprzedzone zeznaniami; - niedopełnienie obowiązku służbowego przez pracownika Starostwa w sprawowaniu swojego urzędu w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i postępowania karnego przeciwko wskazanemu funkcjonariuszowi publicznemu, gdyż dopuścił się przestępstwa ściganego z publicznego oskarżenia. Decyzją z dnia "[...]" Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że z bezprzedmiotowością postępowania (art. 105 k.p.a.) mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Podano, że organ I instancji prawidłowo ocenił, iż okoliczności przedmiotowej sprawy stanowią podstawę do umorzenia postępowania o nieruchomość zamienną za wywłaszczone nieruchomości. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o wywłaszczeniu wskazanych przez nią gruntów, a przepisy Rozdziału 5 u.g.n., odnoszą się do odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Z dokumentacji zgromadzonej przez Starostę wynika, że nieruchomości położone w obrębie Ś. oznaczone numerami "[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]"i "[...]"nie zostały wywłaszczone. Starosta zwracał się do skarżącego o dostarczenie dokumentów świadczących o wywłaszczeniu przedmiotowych nieruchomości, ale przedstawione przez stronę dokumenty świadczą jedynie o pracy w gospodarstwie rodziców. Nie zaistniały zatem podstawy prawne do przyznania stronie w ramach odszkodowania za wywłaszczenie, nieruchomości zamiennej. Wskazano ponadto, że działka nr "[...]" stanowi, na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej, własność wnioskodawcy oraz jego małżonki. Działka nr "[...]" jest własnością Gminy Ś. i została nabyta w drodze umowy sprzedaży w 1991r. od osoby prywatnej, zaś działka oznaczona nr "[...]", na podstawie prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego w S. z 28 października 2015r. (sygn. akt "[...]") została nabyta w drodze zasiedzenia przez osoby prywatne. Także pozostałe działki o nr "[...]", "[...]","[...]"i "[...]"stanowią własność osób prywatnych, o czym świadczą zapisy w księgach wieczystych. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił: - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, których uchybienie miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy związanej z nieruchomością zamienną, a mianowicie naruszenie art. 15, art. 136, art. 138 i art. 140, których istota polega na braku dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed organem l-ej instancji, a obowiązek i rola organu odwoławczego nie mogła się ograniczyć tylko do kontroli rozstrzygnięcia organu l-ej instancji; - naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie pominięcie, zatajenie i zlekceważenie pisma skarżącego z dnia 24 września 2018r. i wykazanych w nim zastrzeżeń co do osoby prowadzącej postępowanie, formy przedłożenia oryginalnych dowodów oraz powołania niezależnej Komisji; - zamierzonego niedopełnienia obowiązku służbowego i przekroczenia uprawnień służbowych przez przedstawiciela organu II instancji i przedstawiciela organu l instancji. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji i poprzedzającą ją decyzji l instancji oraz przekazanie sprawy do właściwego rozpoznania przez wnioskowaną komisję, a także uznanie przez Sąd, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym zasadniczy wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu podał, że we wniesionym odwołaniu skarżący w szczególny i wyrazisty sposób wykazał naruszenie przepisów prawa, zaś na organie odwoławczym spoczywał obowiązek ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w kontekście jej bezprawnego umorzenia oraz w kontekście wniosku o nieruchomość zamienną, z uwzględnieniem zarzutów określonych w piśmie z dnia 24 września 2018r. Podtrzymał zarzuty wskazane w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podał, że bezczynność organu odwoławczego, polegająca na niedopełnieniu - przekroczeniu uprawnień służbowych, w szczególny sposób winna być wykazana przez Sąd. Wskazał, że uzasadniony jest wniosek o przekazanie z urzędu sprawy do organów ścigania, albowiem organa organy administracji nie dopełniły obowiązków służbowych przekraczając je, co stanowi przestępstwo określone art. 231 § 1 Kodeksu karnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 18 kwietnia 2019r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie składu orzekającego. Prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 maja 2019r. wniosek ten został oddalony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tego prawa. Przy czym w myśl art. 131 u.g.n. w ramach odszkodowania właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. Nieruchomość zamienną przyznaje się z zasobu Skarbu Państwa, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, lub z zasobu nieruchomości odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki (ust. 2). Zatem podstawową przesłanką do uwzględnienia roszczenia o przyznanie nieruchomości zamiennej jest pozbawienie skarżącego praw do nieruchomości w trybie decyzji administracyjnej, bez stosownego odszkodowania. Przy czym powołany przepis ma także zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n. W niniejszej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że działki gruntu, za które skarżący żąda nieruchomości zamiennej, zostały wywłaszczone w trybie decyzji administracyjnej, a tylko w takim wypadku żądanie skarżącego byłoby uzasadnione. Należy przy tym wyjaśnić, że skarżący – pomimo wezwania przez organ – nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających dokonanie wywłaszczenia ze wskazywanych przez niego działek w trybie decyzji administracyjnej. Także podczas rozprawy przed tut. Sądem skarżący podał, że "wywłaszczenie było dzikie, nie było na to dokumentów". Natomiast z ustaleń organu wynika, że z działek wskazywanych przez skarżącego tylko działka o nr "[...]" jest obecnie własnością Gminy Ś., lecz została nabyta w drodze umowy sprzedaży od osoby prywatnej. Z kolei działka o nr "[...]" w dalszym ciągu jest własnością skarżącego i jego małżonki, a z urzędu jest Sądowi wiadome (ze sprawy o sygn. II SA/Ol 541/17), że w odniesieniu do tej nieruchomości toczy się oddzielne postępowanie w przedmiocie odszkodowania za czasowe zajęcie nieruchomości i wycinkę drzew. Natomiast pozostałe działki wskazane we wniosku skarżącego są działkami osób prywatnych i z ustaleń Starostwa wynika, że nie były wydawane w stosunku do nich żadne decyzje administracyjne o wywłaszczeniu. Zwrócić należy natomiast uwagę na okoliczność, że skarżący w toku postępowania administracyjnego przedłożył kopię decyzji Naczelnika Gminy w Ś. z dnia "[...]". Z powołanej decyzji wynika, że Naczelnik Gminy zezwolił I. i F. W. – rodzicom skarżącego – na przekazanie części posiadanego gospodarstwa rolnego, obejmującego także działki wskazywane przez skarżącego. Decyzja ta została wydana w trybie art. 179 § 1 Kodeksu cywilnego, który w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania tej decyzji umożliwiał zrzeczenie się nieruchomości, za zgodą właściwego organu. Wprawdzie skarżący twierdzi, że decyzja ta została sfałszowana, ale brak jest dowodu na to, że została ona wyeliminowana z obrotu prawnego. Natomiast z całą pewnością nie jest do decyzja wywłaszczeniowa, zwłaszcza że dla skuteczności przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa wymagane było złożenie oświadczenia właścicieli o zrzeczeniu się własności w formie aktu notarialnego. W związku z powyższym słuszne jest stanowisko organu, że prowadzenie postępowania w sprawie roszczenia o nieruchomość zamienną jest bezprzedmiotowe. W tej sytuacji prawidłowo orzeczono o umorzeniu postępowania. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku rozpoznania wniosku o wyłącznie pracownika organu I instancji od rozpoznania sprawy wyjaśnić należy, że wniosek taki został złożony dopiero w odwołaniu od decyzji, a zatem już po zakończeniu postępowania przed tym organem. Natomiast w piśmie z dnia 24 września 2018r., na które powołuje się skarżący, zgłosił on jedynie zastrzeżenia co do pracownika organu, żądając przeprowadzania jawnej rozprawy oraz powołania komisji lub zespołu nadzorującego przebieg postępowania administracyjnego. Taka rozprawa została przeprowadzona, a w aktach sprawy znajduje się protokół z przebiegu tej czynności. Natomiast przepisy k.p.a. nie przewidują możliwości powołania komisji nadzorującej postępowanie, a w związku z tym wniosek skarżącego w tym zakresie był bezzasadny. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.