II SA/Ol 177/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 września 2010r. wniosku M. L. o zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 26 maja 2010 M. L. wniósł o ustanowieniu adwokata, uzasadniając wniosek zubożeniem i zadłużeniem spowodowanym przedłużającymi się postępowaniami sądowymi w sprawie odebrania mu mieszkania. Wskazał także na konieczność spłaty kredytów oraz opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Okoliczności te , w jego ocenie uzasadniają wniosek o przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W zażaleniu z dnia 11 maja 2010 r., na które powołał się we wniosku, wskazał, iż osiąga dochody w kwocie 1.260 zł, natomiast jego wydatki to: raty dwóch kredytów (jednego – 210 zł, drugiego (w ROR) – 200 zł), czynsz hotelowy – 160 zł, opłaty za gaz i energię – 50 zł, bilet miesięczny – 25 zł, telefon – 50 zł, porady prawne i koszty sporządzania pism – 100 zł, różne drobne opłaty sądowe – 100 zł (w sumie – 895 zł). Po pokryciu tych wydatków, na wyżywienie pozostaje mu 365 zł. Do zażalenia załączone zostały kserokopie: dokumentu potwierdzającego spłatę raty kredytu w kwocie 210,37 zł oraz wyciągu z rachunku bankowego za miesiąc kwiecień, z którego wynika, iż z tytułu wynagrodzenia za pracę na rachunek skarżącego wpłynęła kwota 1.262,98 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, skarżący przesłał wniosek z dnia 14 czerwca 2010 r., w którym rozszerzając zakres pierwotnego wniosku wniósł dodatkowo o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na długoletnie procesy sądowe, w związku z prowadzeniem których zmuszony był do ponoszenia licznych wydatków i w konsekwencji zaciągnięcia na ten cel dwóch kredytów. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku oraz przedmiotów wartościowych. Źródłem jego dochodu jest wynagrodzenie za pracę w kwocie ok. 1.500 zł brutto. Pismem z dnia 9 lipca 2010 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia braku formalnego wniosku z dnia 14 czerwca 2010 r. w zakresie uzupełnienia rubryki nr 7.2.1. ("Posiadane zasoby pieniężne") oraz do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, skarżący odesłał przesłany mu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skreślił rubrykę nr 7.2.1. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należy zatem, że brak formalny został uzupełniony. Dodatkowo w rubryce nr 4 odesłanego formularza wniosku skarżący wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów w całości i ustanowienie adwokata. Następnie, skarżący przesłał pismo procesowe z dnia 29 lipca 2010 r., w którym precyzując zakres żądania, złożył oświadczenie, z którego wynika, iż wnosi o zwolnienie od opłat sądowych w całości i ustanowienie adwokata, co uznać należy za określenie w sposób ostateczny zakresu żądania. Dla potwierdzenia ponoszenia wykazanych w formularzu wniosku wydatków, skarżący załączył do przedmiotowego pisma różnego rodzaju dokumenty, w tym m.in. zaświadczenie banku dotyczące posiadanych kredytów (pożyczki i kredytu odnawialnego w rachunku), umowę najmu lokalu mieszkalnego wraz z fakturą za czynsz, w tym za energię, w kwocie 153,27 zł i dowodami opłacania czynszu, potwierdzenia zapłaty kosztów postępowań sądowych z lat 2004-2009, orzeczenia obciążające go obowiązkiem zapłaty różnych kwot w latach 2008-2009, a także jego pisma procesowe, w tym wniosek o rozłożenie kosztów sądowych na raty z dnia 30 października 2009 r., zażalenie na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 300 zł z dnia 6 maja 2010 r., oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 28 kwietnia 2010 zł do dnia 28 lipca 2010 r. Z wyciągów przedłożonych obecnie i wraz z zażaleniem wynika, iż wynagrodzenie za pracę przelewane na rachunek skarżącego wynosi 1.477,96 zł (średnia z 4 miesięcy), skarżący spłaca raty kredytu w różnych wysokościach (w czerwcu i w lipcu w kwocie po 295,99 zł), saldo końcowe na rachunku wyniosło -4.991,09 zł. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2010r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla skarżącego adwokata i odmówił zwolnienia go od opłat sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania sądowego, w związku z zamiarem skarżącego wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku, dla nadania jej dalszego biegu konieczne jest uiszczenie przez skarżącego opłat sądowych (opłata kancelaryjna oraz wpis od skargi kasacyjnej) w łącznej kwocie 200 zł oraz poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika. Na dalszym etapie postępowania, mogą, ale nie muszą, pojawić się dalsze opłaty sądowe. Oceniając przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżącego, za uzasadnione w warunkach niniejszej sprawy referendarz uznał ustanowienie dla skarżącego adwokata i jednoczesną odmowę zwolnienia go od opłat sądowych. Uznano bowiem, mając na uwadze wysokość wykazanych przez skarżącego wydatków i dochodu, że poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika nie mieści się obecnie w zakresie zdolności płatniczych skarżącego. Sytuacja finansowa skarżącego umożliwia mu jednak pokrycie, bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania, ze środków pieniężnych, którymi dysponuje, wymaganych obecnie opłat sądowych oraz zgromadzenie oszczędności na ewentualne inne opłaty sądowe, których obowiązek uiszczenia może pojawić się na dalszym etapie postępowania sądowego. Decydując o rozmiarze przyznanego skarżącemu prawa pomocy, uznano, że w związku ze wzrostem wysokości jego dochodu (z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunku bankowego wynika, iż dochód ten w ciągu ostatnich 4 miesięcy systematycznie wzrastał i wynosił odpowiednio 1.262,98 zł, 1.475,23 zł, 1.555,54 zł i 1.618,11 zł), będzie on mógł poczynić oszczędności z przeznaczeniem na pokrycie wymaganych obecnie i przyszłych kosztów sądowych, tym bardziej, że nie deklarował on znacznego wzrostu wysokości ponoszonych wydatków. Dodatkowo pod uwagę wzięto również to, że wśród stałych wydatków skarżący wykazuje koszty związane z prowadzeniem procesów sądowych (porady prawne, koszty sporządzania pism, opłaty sądowe) w łącznej kwocie 200 zł, których obowiązku stałego ponoszenia w zadeklarowanej wysokości, mimo wezwania z dnia 9 lipca 2010r., jednoznacznie nie wykazał. Przesłane dokumenty potwierdzają wprawdzie, że skarżący jest uczestnikiem różnych prowadzonych od wielu lat postępowań i ponosi związane z nimi różne koszty, lecz nie wynika z nich, aby poza obowiązkiem zapłaty kwoty 300 zł tytułem wpisu (zażalenie skarżącego z dnia 6 maja 2010 r.) zmuszony był on obecnie do ponoszenia wydatków we wskazanym wyżej zakresie i wysokości. Powyższe pozwala natomiast przyjąć, że środki pieniężne zabezpieczane co miesiąc na ten cel skarżący może przeznaczyć na sfinansowanie swojego udziału w niniejszej sprawie. W sprzeciwie wniesionym od tego postanowienia M. L. podniósł, że kwoty, które pozostają mu na utrzymanie po uiszczeniu opłat i spłacie kredytów, lokują go na progu minimum egzystencji, skutkiem czego nawet relatywnie niewielkie dodatkowe wydatki związane z opłatami sądowymi, będą dla niego nie tylko uciążliwe, ale w konsekwencji pozbawią go prawa do sądu. Wskazał także na dodatkowe koszty związane z koniecznością leczenia i rehabilitacji , na dowód czego przedłożył zaświadczenie lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego , natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( art.245 § 2 i § 3 p.p.s.a.). Objęte wnioskiem skarżącego żądanie zwolnienia od opłat (nie kosztów) sądowych oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika stanowi żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Analiza powołanych przepisów wskazuje, iż to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania istnienia przesłanek do przyznania jej tego prawa. W tym celu powinna rzetelnie wypełnić oświadczenie zawarte w urzędowym formularzu co do stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz wskazać wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na ocenę jej możliwości płatniczych. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. (art.255 p.p.s.a.) Podkreślić jednocześnie należy, iż z zasady, wynikającej z art. 199 ppsa wynika, iż to strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane tylko, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu skarżący w rozpoznawanej sprawie wykazał, że poniesienie opłat sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika nie leży w granicach jego możliwości finansowych. Co prawda, jego dochód w ostatnich miesiącach uległ nieznacznemu wzrostowi, co uzasadniało uznanie przez referendarza, iż skarżący może opłaty sądowe uiścić, ale w sprzeciwie skarżący podniósł dodatkową, nową okoliczność w postaci złego stanu zdrowia i związanej z tym konieczności leczenia i rehabilitacji, która to okoliczność skutkuje dodatkowymi wydatkami z jego budżetu. Biorąc więc pod uwagę zarówno informacje zawarte we wcześniejszych wnioskach jak i w sprzeciwie Sąd uznał, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie . W związku z powyższym , z mocy art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu Na marginesie jedynie podnieść należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek stanowi drugi wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w niniejszej sprawie. Pierwszy, z przyczyn formalnych, został oddalony. W konsekwencji, mimo że zakres przedmiotowych wniosków częściowo pokrywa się, uznano, iż brak jest przeszkód do merytorycznego rozpoznania obecnego wniosku w pełnym zakresie.