II SA/Ol 178/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Asesor WSA Asesor WSA Protokolant Hanna Raszkowska (spr.) Beata Jezielska Bogusław Jażdżyk Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2006 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją Nr "[...]" z dnia 19 października 2005 r., odmówił S. S. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wyjaśnił w uzasadnieniu, że wnioskodawca doznał prześladowań, które nie są objęte przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. S. nie zgodził się z treścią decyzji. Decyzją Nr "[...]" z dnia 24 stycznia 2006 r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 19 października 2005 r. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca ubiega się o przyznanie uprawnienia do świadczenia z tytułu urodzenia się i pobytu na deportacji w miejscowości I. Natomiast zgodnie z mającym zastosowanie w sprawie art. 2 pkt. 1 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...) represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Z zebranego materiału, w szczególności karty osobowej i ankiety matki strony, wynika, że nie była ona deportowana z terytorium państwa polskiego, lecz terytorium ZSRR z miejscowości R., powiat C. Brak jest zatem podstaw do przyznania wnioskowanych uprawnień. W złożonej skardze S. S. ocenił zaskarżoną decyzję jako krzywdzącą i niezgodną z prawem. Zarzucił, że Urząd wziął pod uwagę wyłącznie jego matkę, a pominął ojca, który również był wywieziony na roboty przymusowe z Polski, gdzie poznał matkę skarżącego i potajemnie ją poślubił. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 5 maja 2005 r. skarżący podał, że jego ojciec mieszkał w G. skąd został deportowany do Niemiec a matka była deportowana z ZSSR, gdzie mieszkała. Dodał, że rodzice poznali się w Niemczech a w momencie deportacji matka nie była obywatelką polską Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) wojewódzki sąd administracyjny właściwy jest do kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Decyzja taka zgodna jest z prawem jeżeli odpowiada przepisom prawa materialnego i procesowego. W związku z tym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 powołanej ustawy. Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, z późn. zm.). Artykuł 2 pkt. 1 lit a tej ustawy stanowi, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Podkreślenia wymaga, że ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Skarżący wywodzi swoje prawo do świadczenia pieniężnego przewidzianego we wskazanej wyżej ustawie z faktu urodzenia się po deportacji rodziców do przymusowej pracy na teren Niemiec i przebywania tam do stycznia 1945 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego na tle ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich oraz ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371, z późn. zm.) ukształtował się pogląd, że świadczenia i przywileje przewidziane w tych ustawach rozciągają się również na osoby, które zostały urodzone w miejscach przymusowego pobytu ich rodziców (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt OSK 135/04, ONSAiWSA z 2005 r. nr 1, poz. 15, z dnia 9 listopada 1993 r., sygn. akt V SA 1155/93, OSP 1994 r., z. 6, poz. 106, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1996 r., sygn. akt III ARN 40/96, OSNAPU z 1997 r. nr 7, poz. 105, oraz orzecznictwo tam powołane). O deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. można zatem mówić w stosunku do dziecka, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła je w miejscu wykonywania tych robót. Deportacja do pracy przymusowej rodziców rozciąga się bowiem na dziecko urodzone po ich wywiezieniu. Nie ma zatem wątpliwości, że skarżący, urodzony po wywiezieniu matki na roboty przymusowe może ubiegać się o przyznanie świadczeń wynikających z wyżej wymienionego przepisu jednakże po spełnieniu pozostałych wymienionych w tym przepisie przesłanek. Żaden przepis nie reguluje samoistnie innych przesłanek, które muszą być spełnione oby dziecko otrzymało tego typu świadczenie. Należy zatem odwołać się do art. 2 pkt 2 lit a cytowanej wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wychodząc z założenia, że samo prawo do świadczeń wynika z tego przepisu należy przyjąć, że inne przesłanki wynikające z tego przepisu muszą też być spełnione. Potwierdzenie tego możemy znaleźć w wyroku NSA z dnia 30.06 2000 r. (VSA 3029/99), w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, że osoba ubiegająca się o świadczenie pieniężne na podstawie przepisów cytowanej wyżej ustawy powinna wykazać istnienie po jej stronie przesłanek uzasadniających zaliczenie jej do jednej z dwóch wymienionych w art. 2 ustawy kategorii osób represjonowanych. Z przepisu tego wynika, że deportacja musiała nastąpić z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Bezspornym jest, że matka skarżącego deportowana była z terytorium ZSRR a więc przesłanka ta nie została spełniona. Wprawdzie ojciec skarżącego deportowany był z terytorium państwa polskiego jednakże w przypadku ubiegania się o świadczenie z tytułu urodzenia po deportacji rodziców należy przyjąć, że ta przesłanka dotyczy matki narodzonego na deportacji dziecka. Tak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w cytowanym wyżej wyroku z dnia 19 sierpnia 2004 r. Zdaniem NSA "o deportacji można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót.". Każda sytuacja musi być jednakże rozpatrywana indywidualnie. W przedmiotowej sprawie skarżący urodził się po deportowaniu obojga rodziców. Jak twierdzi skarżący rodzice poznali się w Niemczech przy czym matka była obywatelem ZSSR. Znaczenie zatem dla ubiegania się przez niego o przedmiotowe świadczenie ma spełnienie przesłanek przez jego matkę. (sytuacja ojca wyczerpuje znamiona z art. 2 pkt 1 lita ustawy o świadczeniu pieniężnym....) Do tego stanu faktycznego można więc odnieść cytowane wyżej zdanie z uzasadnienia NSA i w konsekwencji przyjąć, że żadna z wymienionych tam sytuacji nie miała miejsca. Wobec powyższego należy stwierdzić, że matka skarżącego nie spełniała warunków określonych w ustawie z dnia 31 maja 1996 r., tym samym zasadnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie można bowiem skutecznie domagać się praw, choćby w subiektywnej ocenie wnioskodawcy żądanie takie było ze wszech miar słuszne, o ile nie wynikają one z konkretnego przepisu obowiązującego prawa. Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. przewiduje tylko pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji, co wynika wprost z treści art. 1 i 2 tej ustawy. Nie każde zatem doznane w toku wojny cierpienie, bez względu na jego rozmiar, stanowi podstawę do nabycia uprawnień przewidzianych w powołanej ustawie. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).