II SA/Ol 181/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2008 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) orzeka, że zaskarżona decyzją nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" utrzymana została w mocy decyzja z dnia "[...]"wydana z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Sekcji Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmawiająca przyznania zasiłku stałego M.I.. W jej uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż stosownie do art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do zasiłku stałego oraz jego wysokość zależne są od tego, czy osoba ubiegająca się o jego przyznanie jest osobą samotnie gospodarującą, czy jest pełnoletnią osobą pozostającą w rodzinie, a zatem zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami. W omawianym przypadku, okolicznością istotną w sprawie jest to, czy M.I. jest osobą samotnie gospodarującą, co podniósł on w odwołaniu, czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, jak uznał to w decyzji organ pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że M.I. zaliczony został do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Był zameldowany w domu nr "[...]" w C. od dnia 27.03.2007 r. do dnia 30.09.2007 r. Od 15.09.07r. przebywa w separacji z żoną i zamieszkuje u rodziców, korzystając z zakupionej przez nich żywności i środków czystości. Nie posiada uprawnień do świadczeń rentowych ani żadnych dochodów. Twierdzenie przez odwołującego się, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe jest gołosłowne. Czynności związane z codziennym funkcjonowaniem osób wspólnie zamieszkujących, jak: zakup żywności i środków czystości, przygotowywanie posiłków, pranie i sprzątanie, ponoszenie opłat mieszkaniowych wykonują J. i J. I.. M.I. natomiast nie wykonuje czynności, które wskazywałyby na prowadzenie odrębnego, samodzielnego gospodarstwa domowego. Sam bowiem podał, że opłaty mieszkaniowe ponosi ojciec, środki czystości zakupuje mama, korzysta z zakupionej żywności i środków czystości, mama pierze odzież, u rodziców zamierza mieszkać cały czas, śniadania, obiady i kolacje sporządza mama, a z rodzicami jada wspólne posiłki, korzysta z tego, co mama kupuje, bowiem nie ma własnych dochodów. Podobnie w protokole z przesłuchania ojciec zainteresowanego oświadczył, że on i żona kupują żywność ze wspólnych pieniędzy, którymi dysponują z emerytur, syn korzysta z żywności i środków czystości i wszystkich mediów, które znajdują się w mieszkaniu, żona pierze odzież i sprząta mieszkanie, a w tym odzież syna, syn ma swój pokój, ale żona sprząta całe mieszkanie. Powyższe potwierdziła w protokole przesłuchania również matka zainteresowanego. Z podanych względów podzielić należy stanowisko organu pierwszej instancji, że od połowy września 2007r., jak i na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, M.I. pozostaje w trzyosobowej rodzinie, zamieszkuje w mieszkaniu rodziców, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a dochód rodziny z tytułu otrzymywanych świadczeń emerytalnych stanowi kwotę 1509,91 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny w kwocie 1053,00 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że według art. 6 pkt 10 i 14 ustawy o pomocy społecznej użyte w niej określenia oznaczają: osoba samotnie gospodarująca - osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast rodzina - osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W omawianym przypadku osoby, które wspólnie zamieszkują stanowią rodzinę, bowiem poza tym, że wspólnie zamieszkują również wspólnie gospodarują i są spokrewnione pierwszego stopnia. Domagając się w skardze uchylenia decyzji ostatecznej, M.I. zarzucił przyjęcie za jej podstawę stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistością oraz bezzasadne powołanie się na przepis art. 6 pkt. 14 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, iż, co prawda, ma u rodziców swój kąt, sypia u nich, korzysta z pomieszczeń sanitarnych i czasami dostaje coś do jedzenia, jednak nie daje to podstawy do przyjęcia, że wspólnie z nimi gospodaruje, gdyż wspólne gospodarowanie wymaga w swej istocie działania dwustronnego. On natomiast do gospodarstwa tego nic nie wnosi. Jest jedynie zdany na łaskę rodziców. Skarżący wyraził również przekonanie, że wywiad środowiskowy był nierzetelny i wyraźnie tendencyjny. Od początku odmawiano rozmowy z jego ojcem i nie brano pod uwagę składanych przez niego pism. Rozmawiano jedynie z matką, ukierunkowując ją w ten sposób, by uzyskać potwierdzenie wspólnego gospodarowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Zdaniem organu, okoliczność prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego z rodzicami została należycie ustalona i wyjaśniona. Wszystkie pisma ojca skarżącego były brane pod uwagę w toku analizy i oceny sytuacji rodziny. Odnosząc się do załączonego do skargi oświadczenia J.I., stwierdzono, iż zawarte w nim stanowisko, jakoby skarżący w swoim dorosłym życiu nie miał nic wspólnego ani z nim, ani z jego domem, nie jest zgodne z wcześniej prezentowanym stanowiskiem (pismo z 3 października 2007 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl zasad zawartych w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), sąd kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w tym zakresie analiza wykazała zasadność skargi. Zgodnie z treścią art. 37 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zasiłek stały przysługuje bądź pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź też przysługuje on pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kryteria dochodowe, o których mowa, określone zostały w art. 8 ust. 1 w/w ustawy, który stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, jak również osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, a ponadto rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, o ile kwalifikują się w związku z art. 7 pkt 2-15 cyt. ustawy do świadczeń z pomocy społecznej. Według definicji zawartych w pkt 10 i 14 art. 6 ustawy o pomocy społecznej, osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, rodzina zaś to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Właśnie z odmiennego rozumienia pojęcia wspólnego gospodarowania wynikł rozsądzany spór. Fakt, iż analizowana ustawa owego pojęcia nie precyzuje oznacza, iż ma ono znaczenie nadane potocznym rozumieniem składających się na nie słów. Jak podaje Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego (Warszawa, 2005, str. 1330), "wspólny" to "taki, w którym biorą udział dwie osoby lub więcej osób; wykonywany razem z kimś". Natomiast "gospodarować" to: "dysponować czymś; zarządzać czymś" (op. cit. str. 298). Zatem jeśli osoby gospodarują wspólnie, oznacza to, że razem czymś zarządzają, dysponują. W rozpatrywanym kontekście chodzi więc o przyczynianie się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności. Możliwość zarządzania oznacza w istocie uprawnienie do współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny, wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie można tymczasem przypisać skarżącemu świadectwa jakiejkolwiek aktywności w tym zakresie, choćby nawet miała ona polegać tylko na udostępnianiu do wspólnego użytku należących do niego przedmiotów. Samo Kolegium w odpowiedzi na skargę zauważa, że "z przeprowadzonego postępowania wynika, iż skarżący od 17 września 2007 r. mieszka u rodziców, a żadnych czynności związanych z zamieszkiwaniem, nie wykonuje samodzielnie." Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż asumptem do stwierdzenia, iż skarżący gospodaruje wspólnie z rodzicami było wyłącznie ustalenie, iż mieszka on u nich i jest przez nich utrzymywany. Poza zainteresowaniem organów było to, że skarżący korzysta jedynie z doraźnej pomocy rodziców, nie ma wpływu na podział domowego budżetu, ani nie wykonuje żadnych prac domowych. Przedstawiona wykładnia językowa art. 6 pkt 14 wykazuje błędność takiego stanowiska. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy powinien zastosować się do przedstawionej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej. Stwierdzając zatem, iż wydane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, należało je uchylić stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.