II SA/Ol 181/11

Dnia 28 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2011 roku sprawy ze skargi C. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę; 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego J. S.kwotę 240 złotych (słownie: dwieście czterdzieści) powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" nr "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpatrzenia odwołania C. A., utrzymało w mocy decyzję Z-cy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta, z dnia "[...]" znak: "[...]", którą organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego na zakup farb do odświeżenia ścian, szpachli, pigmentu i ciśnieniomierza. W uzasadnieniu organ przytoczył okoliczności faktyczne sprawy, wskazują, iż w dniu 30 listopada 2010 r. C. A. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy finansowej w związku z koniecznością najmu lokalu mieszkalnego. W trakcie wywiadu wyjaśnił, iż pomoc materialna jest mu niezbędna na zakup środków higieny osobistej i czystości, a także na zakup farby, szpachli, pigmentu i ciśnieniomierza. Decyzją z dnia "[...]", znak: "[...]", organ I instancji udzielił stronie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego w wysokości 310 zł na pokrycie opłat z tytułu najmu lokalu, zakupu leków i środków higieny osobistej i czystości. Natomiast decyzją z dnia "[...]" znak: "[...]" organ I instancji odmówił stronie udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup farby do odświeżenia ścian, szpachli, pigmentu i ciśnieniomierza. W uzasadnieniu organ I instancji argumentował, iż dysponuje ograniczonymi środkami, w listopadzie 2010r. w rozdziale 85214 wydatkowano kwotę 171.139,61 zł, pomocą objęto 891 osób, a średnia zasiłku wyniosła 192,07 zł. Zdaniem organu I instancji nie można było uwzględnić wniosku strony także z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, jest tylko jego najemcą. Dlatego przyznanie pomocy na zakup farby, szpachli i pigmentu wiązałoby się z bezpodstawnym wzbogaceniem wynajmującego. Dodatkowo organ wskazał, iż C. A. ma możliwość codziennego mierzenia ciśnienia w przychodni OL-MED przy ul. Wyszyńskiego 16, do której jest zapisany. C. A. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Podniósł w nim, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji. Wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną, ma problemy z poruszaniem się, cierpi na epilepsję. Zauważył też, iż we wcześniejszych okresach otrzymywał pomoc w formie zasiłku celowego. Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, że zgodnie z art. 8. ust l pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64 poz. 593 ze zm.) oraz przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 267, poz. 2259 ze zm) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 tej ustawy, może zostać przyznane osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł miesięcznie. Dodatkowo musi wystąpić, co najmniej jeden z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej lub inna okoliczność uzasadniająca udzielenie pomocy społecznej. W powołanym art. 7 zostało natomiast wskazane, iż pomoc społeczna może być udzielona osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa; sieroctwa; bezdomności; bezrobocia; niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby; przemocy w rodzinie; potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczowychowawcze; trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy; trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizmu lub narkomanii; zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zauważono też, iż w myśl art. 39 ust. 1 i 2 w/w ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Kolegium podkreśliło, iż pomoc w postaci zasiłku celowego ma charakter fakultatywny, a jej udzielenie uzależnione jest od środków, jakimi aktualnie dysponuje ośrodek pomocy społecznej oraz liczby i sytuacji rodzinno - majątkowej osób ubiegających się o jego przyznanie. Zasada ta została określona między innymi w art. 3 ust 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ zauważył, że decyzja organu I instancji zawiera szczegółowe odniesienie do tego, jakimi środkami finansowymi dysponował ośrodek; ile osób ubiegało się o pomoc w postaci zasiłku celowego, ilu osobom pomoc taka została przyznana i na jakie cele. Jednocześnie w sposób szczegółowy została opisana sytuacja wnioskodawcy. Okoliczności te, w ocenie Kolegium, miały istotny wpływ na ocenę zasadności rozstrzygnięcia organu I instancji. Organ administracji przyznający świadczenia z pomocy społecznej ma bowiem obowiązek załatwić sprawę - z jednej strony - w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela - z drugiej zaś - jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Kolegium zgodziło się również z organem I instancji, iż skoro wnioskodawca ma możliwość codziennego mierzenia ciśnienia w przychodni zdrowia, to tym samym trudno uznać, iż zachodzi konieczność zakupu przez niego takiego urządzenia tylko na własne potrzeby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie C. A. wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w związku z naruszeniem przepisów art. 2 ust. 1, art. 7 oraz art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak również art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, dających zdaniem skarżącego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Strona podniosła, że wiadomym i niepodważalnym jest to, iż pomoc społeczna dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi. W ocenie skarżącego zgłoszone potrzeby mieściły się niewątpliwie w możliwościach pomocy społecznej, bowiem kolejny jego wniosek został zrealizowany, także wcześniej pomoc była mu przyznawana. Skarżący podkreślił, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie beneficjentom życie w warunkach odpowiadających godności człowieka i obejmuje ochronę zdrowia i życia. Ma wspomagać osoby i rodziny w chwili, gdy nie są oni w stanie ich samodzielnie przezwyciężyć. Skarżący wymienił schorzenia na które cierpi: epilepsję, dyskopatię, torbiel pajęczynówki prawego płata skroniowego, torbiel pajęczynówek w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, niedowład spastyczny kończyn lewych, przykurcz przywiedzeniowy w stawie barkowym lewym, astmę oskrzelową i nadciśnienie tętnicze (jak zaznaczył –niedawno zdiagnozowane). Zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę tych wszystkich schorzeń, powołując się jedynie na epilepsję. Skarżący zaznaczył niezbędność dokonywania regularnych pomiarów ciśnienia w warunkach domowych u osób z rozpoznanym nadciśnieniem. Skarżący jednocześnie przyznał, że decyzją z dnia 18 lutego 2011 nr "[...]" organ przyznał mu zasiłek celowy na zakup ciśnieniomierza. Stwierdził, iż wbrew stanowisku organu I instancji przedłożone w lutym zaświadczenie lekarskie o konieczności systematycznego mierzenia ciśnienia potwierdza, iż już w grudniu istniała potrzeba posiadania takiego urządzenia. Podkreślił też, że ma wskazane posiłkowanie się kulą łokciową, którą posiada i używa. Natomiast w zakresie odmowy przyznania zasiłku celowego na "drobne naprawy w mieszkaniu", skarżący wyraził tylko niezrozumienie, że wcześniej taka pomoc była mu przyznawana, a teraz nie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wskazał, że w piśmie z dnia 4 marca 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej poinformował, iż w dniu 16 lutego 2011 r. skarżący, powołując się na zmianę sytuacji zdrowotnej, ponownie zwrócił się o pomoc finansową na zakup ciśnieniomierza. Organ wskazał, iż w tym zakresie zostało przedstawione zaświadczenie lekarskie z którego wynikało, iż C. A. wymaga systematycznej kontroli ciśnienia tętniczego w warunkach domowych. W związku z tym decyzją z dnia 18 lutego 2011 r., znak: "[...]", został przyznany zasiłek celowy w kwocie 138,00 zł na zakup ciśnieniomierza. Zdaniem Kolegium okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Ponadto organ podkreślił, iż zgodnie z art. 39 ust. l i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, z tym jednak, iż pomoc w tej postaci ma charakter fakultatywny, a jej udzielenie uzależnione jest od środków, jakimi aktualnie dysponuje ośrodek pomocy społecznej oraz liczby i sytuacji rodzinno - majątkowej osób ubiegających się o jego przyznanie. Zasada ta została określona między innymi wart. 3 ust 3 i 4 w/w ustawy. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji wykazał, iż z uwagi na sumę środków finansowych jakimi dysponował, a także liczbę osób, które ubiegały się o pomoc w postaci zasiłku celowego, a ponadto mając na uwadze sytuację rodzinną i majątkową skarżącego nie było możliwym udzielenie mu pomocy w żądanym zakresie. Odmowa przyznania przez organ pierwszej instancji wnioskowanego świadczenia była zatem zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Uzasadniało to utrzymanie decyzji tego organu w mocy w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem postępowania administracyjnego był wniosek skarżącego o sfinansowanie zakupu farby, szpachli i pigmentu w celu odświeżenia ścian w wynajmowanym mieszkaniu oraz ciśnieniomierza. Organy prawidłowo zakwalifikowały wnioskowane świadczenia do rozpatrzenia jako zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu. Użycie sformułowania "w szczególności" świadczy, że jest to katalog przykładowy, niezamknięty. Jednocześnie, stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Istotą więc zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie. Dlatego też organy orzekające w sprawie obowiązane są ustalić czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne. Organ powinien więc wydając decyzję ocenić całokształt sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej strony, mającej niewątpliwie wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba, która nie może być zaspokojona, w tym w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Organy prawidłowo przyjęły, że z brzmienia unormowań art. 39 i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracyjny, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy (jest on bowiem związany przepisami procedury administracyjnej i przepisami ustawy o pomocy społecznej), ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, tym bardziej, że jak słusznie wskazało Kolegium, - organ I instancji w swym rozstrzygnięciu zwrócił uwagę na ograniczone możliwości finansowe ośrodka oraz wskazywał na już udzieloną skarżącemu pomoc. Podkreślić należy, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. Ponadto w dacie zgłoszenia wniosku o sfinansowanie zakupu ciśnieniomierza skarżący jedynie wskazywał, iż ma problemy z ciśnieniem, nieprecyzując dokładnie na czym one polegają, także w odwołaniu nie uzasadnił konieczności regularnego mierzenia ciśnienia w warunkach domowych. Powoływał się jedynie na niepełnosprawność ruchową. W związku z tym trudno czynić organom zarzuty, że zbagatelizowały zgłoszoną potrzebę, skoro skarżący w ogóle nie wykazał jej niezbędności. Dopiero w lutym 2011r. skarżący udokumentował, że cierpi na nadciśnienie i wymaga systematycznej kontroli ciśnienia tętniczego w warunkach domowych. W związku z tym decyzją z dnia 18 lutego 2011 r., znak: "[...]", został przyznany skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 138,00 zł na zakup ciśnieniomierza. Zatem zgłoszona potrzeba została ostatecznie zaspokojona, co czyni zgłoszone roszczenie w tym zakresie bezprzedmiotowym. Natomiast oceniając żądanie sfinansowania zakupu farby, szpachli i pigmentu dla odświeżenia ścian w wynajmowanym mieszkaniu, zgodzić należy się z organem I instancji, że koszty z tym związane obciążają wynajmującego, który powinien wydać skarżącemu mieszkanie w stanie zdatnym do użytkowania i w takim stanie go utrzymywać (662 § i art. 663 Kodeksu cywilnego). Nie można wobec tego wniosku skarżącego w tym zakresie utożsamiać z niezbędną potrzebą bytową skarżącego w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, skoro stronie przysługuje w tym względzie roszczenie do wynajmującego. Natomiast, gdyby chodzić miało o nieznaczące odświeżenie ścian, jedynie dla upiększenia pomieszczeń wynajmowanych, to trudno uznać taką potrzebę za niezbędną. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) oddalił skargę.