II SA/Ol 184/19

Dnia 21 marca 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Wójta Gminy S., na podstawie art. 9 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 2 pkt 2, art. 3 ust. 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2, art. 19 ust. 1 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 554 ze zm., dalej jako: u.o.p.o.u.a.), po rozpatrzeniu wniosku A.M. (dalej jako: skarżąca), odmówiono świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskowanego na syna. W uzasadnieniu podniesiono, iż wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek wynikających z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nie dołączyła do wniosku zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji wobec ojca małoletniego. W ocenie organu, powołującego się na treść art. 3 ust. 2 u.o.p.o.u.a., podstawą przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczna egzekucja zobowiązań alimentacyjnych potwierdzona zaświadczeniem organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, które w myśl art. 15 ust. 4 pkt. 3 lit. a u.o.p.o.u.a, należy dołączyć do wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podano, że skarżąca oświadczyła, że dłużnik alimentacyjny przebywa poza granicami Polski, tj. wyjechał do Niemiec i złożyła wniosek do Sądu Okręgowego w O. o poszukiwanie dłużnika i dochodzenie roszczeń alimentacyjnych od dłużnika alimentacyjnego przebywającego w Niemczech. Jednakże zdaniem organu Sąd Okręgowy jest jedynie organem przekazującym, tzn. wydaje informację o stanie egzekucji, prezentującą stan prawny aktualny na dzień jej wystawienia w oparciu o oświadczenie wierzycielki oraz akta sprawy. Natomiast sam fakt poszukiwania dłużnika alimentacyjnego przez Sąd nie jest – w ocenie organu - wystarczający do uznania, iż została spełniona przesłanka wskazana w art. 2 pkt 2 u.o.p.o.u.a. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podała, że zwróciła się ponownie do Sądu Okręgowego w O. o wyjaśnienie, czy wydana przez Sąd informacja z dnia 4 października 2018r. zaświadcza o bezskuteczności egzekucji i dołączyła pismo Wiceprezesa Sądu Okręgowego w O. z dnia 30 listopada 2018r. stanowiące odpowiedz na to zapytanie. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, iż przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mają charakter obligatoryjny, co oznacza, iż muszą one być bezwzględnie przestrzegane. Warunkiem podstawowym przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest uzyskanie dochodu nie wyższego niż ustalone w art. 9 ust. 2 u.o.p.o.u.a. kryterium, które aktualnie wynosi 725,00 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Kolejną przesłanką jest bezskuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego, co oznacza sytuację, w której dłużnik nie uiszcza alimentów, jak i nie ma prawnej możliwości wyegzekwowania od niego takich należności. Zdaniem organu o bezskutecznej egzekucji można mówić tylko wówczas, gdy toczy się postępowanie egzekucyjne. Skoro bowiem ustawodawca wyraźnie wskazał sytuacje, które należy kwalifikować jako bezskuteczną egzekucję, gdy postępowanie egzekucyjne nie toczy się, to oznacza, że w pozostałych wypadkach toczące się postępowanie egzekucyjne jest warunkiem ewentualnej bezskuteczności egzekucji. Podano, że z informacji Wiceprezesa Sądu Okręgowego w O. wynika, iż zaległość z tytułu alimentów ojca dziecka, przebywającego na terenie Niemiec, wynosi 3.600,00 zł, a Prezes Sądu, po przetłumaczeniu wniosku o poszukiwanie dłużnika i dochodzenie roszczeń alimentacyjnych na terenie Niemiec, zostanie przekazany do Niemiec. Zdaniem Kolegium z informacji tej wynika, iż Prezes Sądu jest jedynie organem przekazującym, a nie egzekucyjnym. W aktach sprawy brak jest natomiast zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji wydanego przez komornika sądowego. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania poprzez błędne rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Skarżąca podniosła, iż wnioski Kolegium są całkowicie chybione, wewnętrznie sprzeczne oraz niezgodne z zasadami logicznego rozumowania. Wyjaśniła, że komornik sądowy w Polsce nie może przyjąć do prowadzenia sprawy o egzekucję alimentów w sytuacji, kiedy dłużnik przebywa poza granicami kraju i dlatego odmówił przyjęcia wniosku o egzekucję kierowaną przez skarżącą, wskazując jako właściwy Sąd Okręgowy w O. Skarżąca powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, że pojęcie bezskuteczności egzekucji nie jest determinowane tylko i wyłącznie przez zaświadczenie wystawione przez organ egzekucyjny (komornika sądowego), ale obiektywnymi istniejącymi okolicznościami stanu faktycznego, sprowadzającymi się do niewyegzekwowania od dłużnika w okresie ostatnich dwóch miesięcy kwoty zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, co w realiach niniejszej sprawy można było ustalić, zestawiając treść oświadczenia strony z informacjami podanymi przez właściwy sąd o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą. Zaznaczyła przy tym, że art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a u.p.o.u.a. umożliwia stronie przedłożenie w tym względzie wraz z wnioskiem stosownego zaświadczenia albo też odpowiednio oświadczenia, którego wzór określony został w załączniku do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podniosła, iż możliwe jest dochodzenie zaległych takich świadczeń na podstawie rozporządzenia Rady nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008r. w sprawie zobowiązań alimentacyjnych, co ma na celu zagwarantowanie szybkiego i skutecznego uzyskiwania należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych w przypadku dłużnika przebywającego zagranicą. W takim przypadku to sąd, a nie komornik jest uprawniony do wydania stosownej informacji, co w niniejszym przypadku miało miejsce. Przy czym wskazała, że za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami RP, w szczególności z powodu braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika lub braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Przesłankę bezskuteczności egzekucji należy na gruncie przedmiotowej ustawy wykładać szeroko, uwzględniając cel tej ustawy zawarty w preambule, tj. wspieranie osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano, że skarżąca nie skierowała żądania do komornika sądowego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i takie postępowanie nie toczyło się i nie toczy się. Samo zaś skierowanie przez skarżącą do Sądu Okręgowego w O. wniosku o poszukiwanie dłużnika alimentacyjnego w Niemczech nie jest wszczęciem postępowania egzekucyjnego w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2107 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie. Podnieść należy, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia alimentacyjnego, na co słusznie wskazuje Kolegium, jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jednym z tych warunków bezskuteczność jest egzekucji w stosunku do dłużnika alimentacyjnego, co wynika z treści art. 2 pkt 11 u.o.p.o.u.a., zgodnie z którym osobą uprawnioną do świadczenia jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja stała się bezskuteczna. Przy czym przez bezskuteczność egzekucji rozumie się nie tylko egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, ale za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą (art. 2 pkt 2 u.o.o.u.a.). W niniejszej sprawie organy uznały, że warunek bezskuteczności egzekucji nie został spełniony, gdyż skarżąca nie przedłożyła stosownego zaświadczenia wydanego przez komornika sądowego. Organy powołały się przy tym na treść art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a) u.o.p.o.u.a. W ocenie Sądu takie stanowisko w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie jest uzasadnione. Podkreślić bowiem należy, że z dokumentów przedłożonych przez skarżącą wynika, że postępowanie dotyczące egzekucji alimentów od ojca dziecka odbywa się w trybie rozporządzenia Rady (WE) nr 4/2009 z dnia 18 grudnia 2008r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych (Dz.U. UE L 7 z dnia 10 stycznia 2009r.) z uwagi na fakt, że osoba zobowiązana do alimentacji przebywa na terenie Niemiec. W takim przypadku właściwym organem egzekucyjnym nie jest komornik sądowy, którego jurysdykcja rozciąga się wyłącznie na terenie RP, lecz organ egzekucyjny innego państwa. Taką zresztą informację uzyskała skarżąca, która – jak podaje - zwróciła się do komornika sądowego o egzekucję należnych świadczeń. Przy czym w przypadku egzekucji w trybie powołanego rozporządzenia Rady wniosek o dochodzenie należności alimentacyjnych jest składany do właściwego Sądu Okręgowego. Zatem od wnioskodawcy ubiegającego się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, który nie może egzekwować świadczeń alimentacyjnych za pośrednictwem komornika sądowego z uwagi na nieprzebywanie osoby zobowiązanej do alimentacji na terenie Polski nie można żądać przedłożenia zaświadczenia wystawionego przez komornika sądowego. Tym bardziej nie można żądać zaświadczenia od organu egzekucyjnego obcego państwa, skoro tryb postępowania określony jest w rozporządzeniu Rady. Zresztą taki obowiązek – wbrew twierdzeniu organów – nie wynika z powołanych przepisów ustawy. Podnieść bowiem należy, że art. 15 ust. 4 pkt 3 u.o.o.o.u.a. wskazuje na szereg dokumentów, które winien przedłożyć wnioskodawca, lecz z przepisu tego nie sposób wywieść obowiązku przedłożenia wszystkich wymienionych w tym przepisie dokumentów w każdej sprawie, gdyż miedzy poszczególnymi elementami tego punktu brak jest znaku spójności. Zresztą idąc tokiem rozumowania zaprezentowanym przez organy należałoby uznać, że także wnioskodawca, który przedłoży zaświadczenie komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji musiałby jednocześnie przedłożyć informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, skoro o dokumentach tych mowa jest odpowiednio w powołanym art. 15 ust. 4 pkt 3 odpowiednio w lit. a) i lit. e) u.o.p.o.u.a. Taka interpretacja byłaby jednak całkowicie nieuzasadniona. Zważyć ponadto należy, że to art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a. definiuje pojęcie bezskuteczności egzekucji, a art. 15 ust. 4 pkt 3 u.p.o.u.a. określa jedynie rodzaj dokumentów, które mają tę bezskuteczność poświadczyć. Przy czym w art. 15 ust. 4 pkt 3 lit a) u.p.o.u.a. mowa jest o zaświadczeniu organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne albo oświadczeniu stwierdzającym bezskuteczność egzekucji. Jak wskazano zaś w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2018r. (sygn. akt I OSK 1693/17, dostępny w Internecie) posłużenie się w redakcji tego przepisu spójnikiem "albo" oznacza, że możliwe jest dowodzenie przez stronę "bezskuteczności egzekucji" także wyłącznie w drodze oświadczenia, którego wzór określony został w załączniku 7 do rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego – obecnie jest to § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pacy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1467). Zatem nie w każdym wypadku zaświadczenie komornika sadowego jest jedynym dokumentem poświadczającym bezskuteczność egzekucji. Skoro zatem skarżąca złożyła pisma z Sądu Okręgowego, z których wynika że podjęła czynności celem wyegzekwowania należności alimentacyjnych w trybie powołanego rozporządzenia Rady, to jest to wystarczające dla uznania, że została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji. W związku z powyższym organ winien ponownie rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego mając na względzie powyższe wytyczne Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, orzeczono jak w sentencji wyroku.