II SA/Ol 189/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przyznania prawa własności działki – umorzenia postępowania postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku z dnia "[...]" H. P., powołując się na trudną sytuację finansową oraz zły stan zdrowia własnego i męża, wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". Do przedmiotowego wniosku skarżąca załączyła kopie odnoszących się do obojga małżonków orzeczeń lekarskich, zaświadczeń o stanie zdrowia, decyzji w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, decyzji o waloryzacji rent oraz przekazy pocztowe renty własnej i męża. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]", w którym rozszerzając zakres pierwotnego wniosku, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu podniosła, iż sytuacja finansowa jej rodziny jest krytyczna, gdyż brakuje pieniędzy na żywność i leki. Wskazała, że zarówno ona, jak i jej mąż są osobami schorowanymi i z tego tytułu pobierają renty wraz z zasiłkami pielęgnacyjnymi. Podniosła, iż płacą podatek za siedlisko (niecałe "[...]" rocznie), ponoszą miesięcznie wydatki na butlę gazu (w kwocie "[...]") i światło (ok. "[...]"), kupują opał (węgiel i drewno), lecz najwięcej wydają na leki. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. W rubryce nr 7.1. wykazała: w pozycji "nieruchomość rolna" – działkę siedliskową o powierzchni "[...]", w pozycji "mieszkanie" – pomieszczenie socjalne o powierzchni "[...]", wskazując w rubryce nr 11, iż zamieszkuje w nim wspólnie z mężem. W rubryce nr 10 ujawniła dochody własne i męża ze wskazanych wyżej tytułów w łącznej kwocie "[...]" (do wypłaty). Do przedmiotowego wniosku załączyła natomiast aktualne przekazy pocztowe renty własnej i męża oraz rachunek za energię. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej męża oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, pismem z dnia "[...]", skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej jej rodziny. W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżąca złożyła pismo procesowe z dnia "[...]", w którym oświadczyła, iż na działce siedliskowej znajduje się silos, stodoła i obora, przy której jest pomieszczenie socjalne, w którym mieszka wraz z mężem w normalnych warunkach – mają światło, sprzęt gospodarstwa domowego, meble i piecyk do ogrzewania. Wskazała, iż mieszkanie zawaliło się ze starości, lecz na tym samym miejscu wybudowane zostały nowe fundamenty pod nowe mieszkanie, "[...]". Podniosła, iż nie posiada rachunków za gaz i opał, natomiast rachunek za światło już przekazała, poza tym wydatki w pomieszczeniu socjalnym nie różnią się niczym od wydatków w normalnym mieszkaniu. Dodała, iż nie posiada również rachunków za przejazdy i leki, załącza natomiast decyzję w sprawie podatku za siedlisko. Oświadczyła, iż działka siedliskowa nie jest działką rolną, w stodole – w większej części pustej, są "[...]" kozy ("[...]") oraz "[...]" kózki. Co roku oddają młode za darmo "bo nie jest to sposób trzymać", zostają 2 aby porządkować działkę nr "[...]", na której rosną chwasty i z której pochodzi siano na zimę. Z kóz nie mają żadnych finansowych korzyści. Wskazała, iż nie da się wyliczyć ile wynoszą koszty utrzymania działki siedliskowej i działki nr "[...]", która do niej przylega, ponieważ prace na tych działkach wykonują samodzielnie, tylko za koszenie łąki płacą po "[...]" dwa razy w roku. W pracach fizycznych pomaga im córka. Skarżąca oświadczyła, iż działka siedliskowa "widnieje w ewidencji producentów", ale ona nie jest "gospodarzem" ponieważ nie posiada ziemi, nie uzyskuje pieniędzy z funduszy unijnych, nie prowadzi działalności gospodarczej, jest rencistką tak jak jej mąż i wszystko co posiada to efekt ich wyrzeczeń – kupili "[...]" świnie, "[...]" świnie ubili, a "[...]" oprosiły się "[...]" i urodziły łącznie "[...]" prosiąt. Wskazała, iż świnie pozostają w ich gospodarstwie, gdyż prosięta są za małe do sprzedaży. Latem wraz z mężem i córką zarabiali przy pracach sezonowych na zboże dla zwierząt. Podniosła, iż kury kupiła "[...]" temu – kury zadziobują się i codziennie umierają ze starości, nie nadają się do zjedzenia, a znoszą 15 jajek dziennie. Skarżąca podniosła, iż nawet ich nie liczy, "bo jest ich mało". Innych zwierząt nie posiada. Dodała, iż nie jest tak, że "jak się trzyma zwierzęta to są pieniądze", świnie zostawiła, ale źle zrobiła, gdyż nie opłaca się ich trzymać i nie wie nawet, czy zwróci się ich praca. Wskazała, iż z dzierżawy działki nr "[...]" musiała zrezygnować ze względu na wysoki czynsz, budynek po byłej kotłowni przekazali natomiast z mężem w drodze darowizny dzieciom, od których nie byłaby w stanie wziąć pieniędzy. Oświadczyła, iż nie posiadają jakichkolwiek rachunków bankowych. W jej ocenie, jest osobą biedną, która przez całe życie pracuje fizycznie, dlatego wraz z mężem są osobami schorowanymi. Wskazać należy, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym i doktrynie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Z treści przytoczonych przepisów wynika natomiast, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości lub w części. W niniejszej sprawie, na obecnym etapie postępowania sądowego jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu jest uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Kolejne koszty sądowe mogą, ale nie muszą, pojawić się dopiero na dalszym etapie postępowania. W ocenie Referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i męża. Zauważyć należy, iż skarżąca oraz jej mąż uzyskują stałe dochody z tytułu rent wraz z zasiłkami pielęgnacyjnymi. Skarżąca prowadzi ponadto działalność rolniczą. W znajdującym się w aktach administracyjnych odwołaniu z dnia "[...]" skarżąca podniosła, iż od "[...]" figuruje w ewidencji producentów oraz w ewidencji gospodarstw rolnych, posiada "[...]" świnie, "[...]" kur "[...]" i "[...]" kozy. Oświadczyła również, iż w dalszym ciągu chce się rozwijać. Zarówno we wniosku z dnia "[...]", jak i w formularzu z dnia "[...]" skarżąca nie ujawniła faktu prowadzenia działalności rolniczej, jednakże w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie odnoszącym się do aktualnego wykorzystania działki siedliskowej oraz znajdujących się na niej nieruchomości budynkowych, a ponadto prowadzonej działalności rolniczej, o której wspomina w odwołaniu, przyznała, iż nadal figuruje w ewidencji producentów i posiada zwierzęta, w tym "[...]" świnie, "[...]" kóz i kury, których liczby nie podała, wskazując, iż jest ich mało. Skarżąca oświadczyła, iż trzymanie zwierząt wiąże się z wyrzeczeniami i generalnie się nie opłaca. Oświadczeniu temu nie można dać wiary. Nieracjonalne byłoby bowiem prowadzenie gospodarstwa rolnego od "[...]", które nie przynosi korzyści, a wiąże się jedynie z wyrzeczeniami i ciężką pracą, którą jednocześnie wykonywać muszą osobiście, mimo złego stanu zdrowia, skarżąca i jej mąż. W tych okolicznościach niezrozumiała byłaby również chęć dalszego rozwijania działalności rolniczej, którą skarżąca ujawniła w odwołaniu. Podkreślić należy, iż w dacie odwołania skarżąca posiadała "[...]" świnie, "[...]" kozy i "[...]" kur "[...]", czyli znaczną liczbę zwierząt. Obecnie liczba świń nie uległa zmianie, liczba kóz wzrosła, natomiast liczba kur według oświadczenia skarżącej drastycznie zmalała, lecz ostatecznie obecna ich ilość nie została wskazana. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż pomimo wezwania skarżącej do złożenia dodatkowych oświadczeń na temat prowadzonej działalności rolniczej, w tym także w zakresie wysokości przychodów/dochodów uzyskanych z tego tytułu w poszczególnych miesiącach 2011 r. i 2012 r., nie jest możliwe dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej kondycji finansowej jej gospodarstwa rolnego. Zauważyć należy, iż strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Powinny zatem partycypować w kosztach tego postępowania zawsze, gdy pozwala na to ich sytuacja materialna. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu powinno być przyznawane tylko gdy strona wiarygodnie wykaże, że istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. Mając na uwadze to, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu z tytułu rent, nadal prowadzi działalność rolniczą, którą pragnie rozwijać i posiada wciąż liczny inwentarz żywy, którego wartość przewyższa koszty postępowania w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, iż nie wykazała wiarygodnie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i męża. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.