II SA/Ol 197/10

Dnia 6 maja 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2010 roku sprawy ze skargi Cz. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2/ orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu "[...]" C. K. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w E. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci M. D. i K.D. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na obydwu synów oraz z tytułu podjęcia nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na K. D. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w E., działając z upoważnienia Wójta gminy E., odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy od 1 listopada 2009 r. do 31 grudnia 2010r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że miesięczny dochód na jednego członka rodziny w 2008 roku wyniósł 619,38 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego, uprawniającego do zasiłku rodzinnego, które wynosi 583,- zł. Organ przyjął do wyliczeń roczny dochód trzyosobowej rodziny w wysokości 22.297,68 zł bez wyszczególnienia co się nań składa. W odwołaniu od powyższej decyzji C. K. kwestionowała uwzględnienie przez organ dochodu z gospodarstwa rolnego. Podniosła, że z uwagi na chorobę, w dniu 29 marca 2006r. oddała w dzierżawę grunty rolne, w celu uzyskania wyższej wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazała, iż jedynym dochodem, jaki uzyskuje z gospodarstwa rolnego jest czynsz dzierżawny w kwocie 200,- zł za hektar rocznie. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., decyzją z dnia "[...]", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w całości. W uzasadnieniu wskazało, iż z akt administracyjnych wynika, że dochód rodziny C. K. w roku 2008 wyniósł 22.297,68 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę miesięcznie daje kwotę 619,38 zł. Na dochód ten składają się: opodatkowany dochód C. K. w kwocie 7.083,97 zł, zaliczka alimentacyjna w kwocie 2.881,- zł, alimenty wyegzekwowane przez komornika w kwocie 732,28 zł, świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 1.050,- zł, opodatkowany dochód syna K. D. w kwocie 3.945,86 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego 6.604,57 zł, obliczony poprzez przemnożenie areału gospodarstwa 3,0905 ha przez dwunastokrotność kwoty 171,33 zł, wynikającej z Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2009r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2008 r. ( M.P. Nr 62, poz. 829). Organ odwoławczy powołał się na przepis art.5 ust. 8 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż przesłanką wyłączenia z dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego jest jedynie dzierżawa tego gospodarstwa dokonana na podstawie ściśle określonych przepisów szczególnych bądź wniesienie gospodarstwa rolnego do użytkowania przez spółdzielnię rolniczą. W ocenie organu okolicznością taką nie jest oddanie gospodarstwa, jeżeli powoduje to przeniesienie obowiązku podatkowego w podatku rolnym na osobę posiadającą gospodarstwo. Organ II instancji podniósł, że osoba nie będąca właścicielem gospodarstwa rolnego może być podatnikiem podatku rolnego, jeżeli umowa, na podstawie której osoba ta włada gospodarstwem rolnym, została zawarta bezpośrednio z właścicielem tego gospodarstwa lub z Agencją Nieruchomości Rolnych. Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., z powołaniem się na art.5 ust. 8 i ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazało, że "utrzymuje się " z gospodarstwa rolnego ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego, pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, to jest w dzierżawę lub w użytkowanie. Oddanie gospodarstwa w dzierżawę lub użytkowanie powoduje, iż jego właściciel "nie utrzymuje się " z gospodarstwa jedynie w ściśle określonych przypadkach : 1) oddania w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, 2) wniesienia gospodarstwa rolnego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną, 3) oddania gospodarstwa rolnego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty, określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków Funduszy Europejskich. Organ odwoławczy wywodził, że w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, " utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego również ten, kto jest posiadaczem zależnym tego gospodarstwa, jeżeli posiadanie to wynika z jednej z umów, wymienionych w art. 5 ust. 8 a tej ustawy. Na wymienioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. C. K. wniosła skargę, w której zarzucała organom orzekającym w sprawie błędne ustalenie sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. Podnosiła, że z tytułu dzierżawy gospodarstwa rolnego otrzymuje 200,- zł za hektar, to jest 600,- zł rocznie. Wyjaśniła, że w 2008 roku otrzymywała zasiłki rodzinne. Wówczas organ brał pod uwagę umowę z dzierżawcą i zobowiązania podatkowe. Ponadto skarżąca wskazywała, iż utrzymuje się wraz z dziećmi z renty swojej i renty socjalnej syna z tytułu jego niepełnosprawności oraz zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego jej do kwietnia 2010r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ II instancji podkreślił, że w dochodzie rodziny mogą być pominięte tylko grunty rolne, o których mowa w art. 5 ust. 8 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym grunty oddane na podstawie tytułu do wykonywania prawa do emerytury lub renty w znaczeniu art. 28ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnej przeprowadzana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym. Sprowadza się ona do oceny, czy organ orzekający w sprawie, należycie przeprowadził postępowanie administracyjne, po czym, czy w stosunku do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego zastosował odpowiednie przepisy prawa materialnego. Usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Sąd obowiązany jest uchylić zaskarżoną decyzję m. in. w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organy administracji publicznej, orzekające w sprawie naruszyły przepisy proceduralne, a naruszenie to mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią do rozważenia było, czy do dochodu rodziny wnioskodawczyni należało doliczyć dochód osiągnięty z gospodarstwa rolnego, wyliczony według zasad określonych w art. 5 ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz.992 ze zmianami, dalej powoływanej jako ustawa o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art.5 ust. 1 tej ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2, w tym rodzicom lub jednemu z nich, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł miesięcznie. Gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu o niepełnosprawności, dochód ten nie może przekroczyć kwoty 583 zł ( art. 5 ust. 2). Z akt niniejszej sprawy wynika, iż dochód na jedną osobę w rodzinie został ustalony na kwotę 619,38 zł, z uwzględnieniem dochodów z gospodarstwa rolnego, które organ wyliczył w sposób określony w art. 5 ust. 8 i ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, iż w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zmianami). Stosownie zaś do art.5 ust. 9 tej ustawy w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się. Na tej podstawie organy uwzględniły w dochodzie rodziny hipotetyczny dochód z gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni. C. K. już w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosiła, że oddała w dzierżawę przedmiotowe gospodarstwo, z którego, poza czynszem dzierżawnym, nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Treść odwołania mogła sugerować, że dzierżawa ta miała związek z rentą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, tym bardziej, że strona dołączyła do odwołania kopię decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]" nr "[...]". Organ II instancji jednak, poza ogólnikowym powołaniem się na przepisy prawa i przedstawieniem matematycznego sposobu wyliczenia dochodu, nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń i nie odniósł się szczegółowo do kwestii podnoszonych przez odwołującą się. Stosownie do art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadą jest, że przy ustalaniu dochodu rodziny z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego, wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę. Nie dotyczy to jednak sytuacji, gdy część lub całość znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa została oddana w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stanowi o tym przepis art. 5 ust.8a pkt 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych. Zgodnie z postanowieniami art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zmianami) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej, zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego, jego zstępnym lub pasierbem lub ich małżonkiem, osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym z właścicielem (posiadaczem) gospodarstwa rolnego lub jej małżonkiem. Z akt administracyjnych nie wynika, aby organy orzekające w sprawie ustalały, czy umowa dzierżawy, na którą powołuje się C. K. spełnia przesłanki do uznania jej za zawartą stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Na przepis art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników organ II instancji powołał się ogólnikowo dopiero w odpowiedzi na skargę. Kwestia oceny umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego wnioskodawczyni pod kątem spełnienia przesłanek, określonych w tym przepisie, w postępowaniu administracyjnym została pominięta. W świetle powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że na podstawie dotychczasowych ustaleń organów brak jest podstaw do tego, aby ocenić, czy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego dołączona do skargi, spełnia warunki, wymagane w cytowanym przepisie, a tym samym, czy może być uznana za umowę, na podstawie której zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej. W niniejszej sprawie Sąd nie przesądza o tym, iż powyższa umowa dzierżawy stanowi podstawę do uznania, iż skarżąca nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego. Organy bowiem nie poczyniły w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych i nie dokonały oceny prawnej tej umowy. Organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winien wnikliwie zbadać te okoliczności. Ustalenia wymaga przede wszystkim, czy umowa dzierżawy, na którą powołuje się skarżąca spełniała przesłanki, wymienione w art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to znaczy, czy wydzierżawiający był rencistą lub emerytem, czy umowa dzierżawy została zawarta na piśmie na co najmniej na 10 lat i została zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków oraz, czy dzierżawca był osobą obcą, nienależącą do kręgu osób wymienionych w tym przepisie. Tylko te okoliczności są istotne dla oceny, czy w sprawie może mieć zastosowanie przepis art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czy też hipotetyczny dochód z gospodarstwa rolnego winien być uwzględniony przy ustalaniu dochodu rodziny za 2008 rok. Dla sytuacji nieobjętych wyjątkiem, określonym w art. 5 ust.8a pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustawodawca przyjął bowiem domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. Niezależnie od powyższych rozważań należy zwrócić uwagę, że organy nie poczyniły też żadnych ustaleń co do wysokości przekroczenia kryterium dochodowego i nie dokonały oceny, czy w rozpoznawanej sprawie zostały ewentualnie spełnione przesłanki, określone w art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniły w sposób nie nasuwający wątpliwości wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez co naruszyły art. 7 i art. 77 k.p.a. a w konsekwencji także art. 107 § 3 k.p.a. Jeżeli bowiem organ nie zebrał i nie rozpatrzył wyczerpująco całego materiału dowodowego i nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego, nie mógł też sporządzić uzasadnienia odpowiadającego wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na to, że stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie wyjaśniony sąd nie mógł oceniać dokonanej przez organy wykładni przepisów prawa materialnego. Taka ocena może być bowiem dokonana tylko przy niewadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji Sąd podjął na podstawie art. 152 p.p.s.a.