II SA/Ol 197/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2011 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego 1/ oddala skargę, 2/ przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata T. B. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z akt sprawy, przesłanych Sądowi wraz ze skargą wynika, iż pismem z dnia 5 października 2010 roku D. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 400,00 zł. Do wniosku dołączył kserokopie recept. Pismem z dnia 21 października 2010 roku zmodyfikował żądanie wnosząc o przyznanie pomocy w kwocie 350,00 zł. Decyzją z dnia 26 października 2010 roku, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta M. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. przyznał zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 220,00 zł oraz odmówił przyznania zasiłku na zakup leków w kwocie 130,00 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że przyznano pomoc na zakup niezbędnych leków wskazanych przez lekarza w zaświadczeniu z dnia 15 lutego 2010 roku. Organ jednocześnie poinformował, iż strona jest beneficjentem szeregu świadczeń z pomocy społecznej. D. P. w terminie wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazał, że oczywistym jest, iż wszystkie wypisane na receptach lekarstwa są niezbędne i w związku z tym pomoc winna być przyznana w żądanej kwocie. W odwołaniu wskazał równocześnie na listę leków na które otrzymał zasiłek oraz wymienił trzy medykamenty na które nie otrzymał środków. Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 15 lutego 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że D. P. jest osobą samotnie gospodarującą. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 października 2012 roku ("[...]"). Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie 444 zł oraz uzyskiwane zasiłki celowe. Organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Oznacza to, że nawet jeśli niezbędna potrzeba bytowa wymagająca zaspokojenia występuje i znajdzie to potwierdzenie w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, to zasiłek celowy w formie pieniężnej może, ale nie musi być przyznany. Prawo decydowania o przyznaniu lub odmowie przyznania pomocy pieniężnej w tej formie, a także o wysokości udzielonej pomocy przysługuje wyłącznie organowi pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ wskazał dalej w uzasadnieniu decyzji, iż wysokość przyznawanych zasiłków celowych na zakup leków w miesiącu wrześniu 2010 roku wynosiła od 30,00 zł do 250,00 zł i otrzymało ją 9 świadczeniobiorców w tym wnioskodawca (w łącznej kwocie 280,00 zł). Poinformował również, iż tylko w okresie od dnia 1 października 2010 roku do dnia 21 października 2010 roku do organu wpłynęły 664 wnioski o pomoc finansową. Ponadto z akt sprawy wynika, iż D. P. systematycznie otrzymywał zasiłki celowe na zakup lekarstw (od lipca do września 2010 r. w łącznej kwocie 605,00 zł) oraz zasiłek stały w kwocie 444,00 zł miesięcznie. Kolegium wskazało, że organ I instancji nie negując trudnej sytuacji osobistej strony, przyznał pomoc na zakup niezbędnych lekarstw (wskazanych przez lekarza w zaświadczeniu z dnia 15 lutego 2010 roku) w kwocie 220,00 zł. Z przepisów art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W związku z powyższym w ocenie Kolegium organ I instancji w niniejszej sprawie nie przekroczył granic uznania administracyjnego, przyznając stronie pomoc w mniejszej kwocie 220,00 zł niż wnioskowanej 350,00 zł. Skargę na powyższą decyzję wniósł D. P., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazał, że z uwagi na liczne schorzenia musi przyjmować dużą liczbę leków przepisywanych przez lekarzy, co stanowi niezbędną potrzebę bytową skarżącego. Skarżący stwierdził, że przyznanie zasiłku celowego na niezbędną pomoc bytową, to proces ustalania niezbędnego minimum świadczenia, które zaspokoi tą potrzebę i następnie wydanie decyzji dla tej konieczności, to uznanie badanego stanu według tej potrzeby. Skarżący zakwestionował uznaniowość w przyznawaniu zasiłków celowych, wskazując, że to grupa prawników wymyśliła ten zwrot przeciwko społeczeństwu. Natomiast w ustawie o pomocy społecznej nie ma wyrażenia "nie musi być przyznany", a słowo "może" jest użyte i obliguje do przyznania pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia 15 lutego 2010 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy w całości decyzję organu I instancji z dnia 21 października 2010 r. o przyznaniu świadczenia pieniężnego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 220 zł oraz odmowie przyznania pomocy na zakup leków w kwocie 130 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 ustawy. W sprawie poza sporem pozostaje, iż skarżący kwalifikuje się do objęcia go świadczeniami z pomocy społecznej, spełnia bowiem kryterium dochodowe, ponadto dotknięty jest długotrwałą chorobą i niepełnosprawnością. Stosownie jednak do treści do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zamieszczenie w niniejszym przepisie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza wbrew temu co twierdzi skarżący, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, podejmowana jest na podstawie uznania administracyjnego. Tym samym spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, w tym także świadczenia na leki, musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Skoro więc decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, która musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania jej tego świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Wskazał na to również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 25 stycznia 2008r. (sygn. akt l OSK 624/2007,) orzekł, iż: "sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej". Jednakże decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ rozpoznając wniosek osoby ubiegającej się o pomoc (która spełnia wymogi do jej przyznania) ma obowiązek wyjaśnić jakimi środkami dysponował na cele pomocy społecznej, ilu było potrzebujących, według jakich kryteriów kierował się przyznając potrzebującym świadczenia z pomocy społecznej, jaka była średnia wysokość zasiłku. Skarżący musi zdać sobie sprawę, że nie jest jedynym potrzebującym wsparcia ze środków pomocy społecznej na terenie M., że oprócz niego jest jeszcze wielu potrzebujących znajdujących się w równie trudnej lub wręcz gorszej sytuacji finansowej, a organ dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na pomoc społeczną, których wysokość często nie zależy od organu. Wpływu na wysokość tychże środków nie ma także sąd administracyjny rozpoznający skargi z zakresu pomocy społecznej. Organ dysponujący ograniczoną pulą środków na zadania związane z pomocą społeczną musi mieć na uwadze fakt, że zwiększając, czy też przyznając pomoc jednej z osób potrzebujących musi tę pomoc zmniejszyć lub wręcz odmówić pomocy innej osobie potrzebującej. Przyjąć należy, że pomoc na zakup leków jest niewątpliwie niezbędną potrzebą bytową. Niemniej jednak przyznając tą pomoc organ musi kierować się przesłankami płynącymi z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, pozwalającymi na przyznanie tej pomocy, również tym, że decyzja przyznająca pomoc na zakup lekarstw jest wydawana w granicach uznania administracyjnego. W sprawie niniejszej skarżący otrzymał pomoc na zakup leków w kwocie 220 zł. Organ I instancji przyznając pomoc w takiej wysokości odniósł się do swoich możliwości finansowych wskazując, że w 2010 r. dysponował kwotą 688.539,00 zł, z czego na koniec września rozdysponował kwotę 235.983, 32 zł, co stanowi ok. 35% posiadanych środków. Jednakże organ wyjaśnił, że musiał wziąć pod uwagę zbliżający się okres zimowy, co wiąże się z zabezpieczeniem środków na opał w wysokości około 100.000,00 zł, a także potrzeby związane z zakupem odzieży i obuwia jesienno – zimowego dla gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci. Organ I instancji podniósł ponadto, że pomocą objęte są także inne osoby i rodziny o dochodach znacznie niższych niż wnioskodawcy. Wskazano w decyzji, że na dzień 21 października 2010 r. zarejestrowano w danym tylko miesiącu 664 wnioski o pomoc finansową. Organ I instancji nadmienił także, iż systematycznie wspiera skarżącego przyznając stronie zasiłki celowe na zakup lekarstw (od lipca do września 2010 r. łącznie w kwocie 605 zł). Ponadto w miesiącu wrześniu 2010 r. wysokość zasiłków celowych na zakup leków dla innych potrzebujących wahała się w kwotach od 30 do 250 zł i otrzymało ją dziewięciu świadczeniobiorców w tym również skarżący, który otrzymał zasiłek celowy w wysokości 280 zł. Organ przyznając pomoc dla skarżącego wziął także pod uwagę zaświadczenia lekarskie wskazujące na potrzebę stosowania niezbędnych leków. Dodatkowo podnieść trzeba, że skarżący wraz z wnioskiem o pomoc z dnia 5 października 2010 r., przedłożył wykaz leków wraz z ich wyceną dokonaną przez dwie apteki, z której wynikało, że skarżący potrzebuje kwoty 335,05 zł potrzebnej do wykupienia lekarstw. Organ prowadząc postępowanie wycenił w dniu 19 października 2010 r. w Aptece "[...]" w M. niezbędne leki wynikające z wystawionych recept na kwotę 221,58 zł (karta 16 akt administracyjnych). Przy czym część lekarstw przepisanych przez lekarzy została zamieniona na tańsze zamienniki, zgodnie z zaświadczeniami lekarskimi z dnia 27 stycznia 2010 r. i 15 lutego 2010 r. znajdującymi się w aktach administracyjnych (karta 2 i 4), z których wynika dopuszczalność takiej zamiany. Z porównania medykamentów znajdujących się na wskazanej wycenie z 19 października 2010 r. z lekami przepisanymi w październiku 2010 r. wynika, że wycena ta objęła wszystkie niezbędne lekarstwa przepisane w tym miesiącu. Ponadto wskazać należy, że na wspomnianej wycenie znajdują się także leki o nazwach D (zamiast, którego wyceniono zamiennik) oraz C. Niezasadnym jest więc zarzut skarżącego podniesiony w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że na te leki nie został przyznany zasiłek stały. Biorąc pod uwagę powyższe nie sposób przyjąć, że Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 220zł wyszło poza granice uznania administracyjnego, a tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Mając powyższe na względzie, wobec braku podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę za czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług.