II SA/Ol 198/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2011r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I uchyla zaskarżoną decyzję; II orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta P. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. orzeczono wobec A. P. obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobieranych na osoby uprawnione A. i J. P. od dnia 1 czerwca 2009r. do dnia 30 listopada 2009r. w wysokości 3.372,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 czerwca 2009r. do dnia spłaty. Organ zaznaczył, iż przedmiotowa sprawa była ponownie rozpoznawana w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]", uchylającą decyzję organu z dnia "[...]" w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, iż jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia "[...]" oraz z dnia "[...]" przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – A. i J. P. W dniu 9 grudnia 2009r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wpłynęło pismo od organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne informujące o fakcie otrzymywania przez A.P. równocześnie ze świadczeniami wypłacanymi przez organ pomocy społecznej, alimentów wypłacanych przez dłużnika bezpośrednio wnioskodawczyni. Jednocześnie organ egzekucyjny zawiadomił o fakcie orzeczonej sądownie zmiany wysokości dotychczas przysługujących alimentów. Następnie w dniu 8 lutego 2010r. organ egzekucyjny poinformował, że dłużnik w okresie od dnia 1 września 2010r. do dnia 31 grudnia 2009r. przekazał bezpośrednio wierzycielce na poczet alimentów kwotę ogółem 4000 zł. Jak wynika z treści pisma wnioskodawczyni nie poinformowała o tym komornika, ani też Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., do czego była zobowiązana. Jak wynika z zaświadczenia komornika sądowego wnioskodawczyni posiada nadpłatę alimentów w wysokości 3.896,40 zł. Biorąc powyższe pod uwagę organ na podstawie art. 23 ust. 1, 5 i 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uznał, iż wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i nałożył na wnioskodawczynię obowiązek ich zwrotu. A. P. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, iż naliczona kwota jest niezgodna ze stanem faktycznym. W uzasadnieniu odwołująca podniosła, iż komornik działał w niniejszej sprawie w sposób stronniczy, biorąc pod uwagę jedynie argumenty dłużnika alimentacyjnego, natomiast jej nie poinformował nawet o prawie do czynnego uczestnictwa w postępowaniu i możliwości przedłożenia dowodów. Organ prowadzący niniejsze postępowanie również nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia składanych przez nią wniosków, dotyczących rzetelności dokonanych przez Komornika wyliczeń, mimo iż na podstawie art. 7 kpa jest zobowiązany z urzędu do podejmowania wszelkich kroków zmierzających do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Wydanie aktualnego zaświadczenia przez Komornika ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i zgodnie z art. 97 kpa organ miał możliwość zawieszenia postępowania do czasu zajęcia stanowiska Komornika w przedmiotowej sprawie. A. P. zaznaczyła, iż nie uchyla się od spłaty nienależnie pobranych świadczeń, jednakże nie zgadza się z naliczoną kwotą. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazano, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która nienależnie pobrała świadczenie alimentacyjne zobowiązana jest do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Podkreślono, iż od dnia podjęcia pierwszej wpłaty z funduszu dług alimentacyjny staje się długiem wobec organu, który przyznał świadczenie. Osoba pobierająca świadczenie z funduszu nie może pobrać od dłużnika alimentów przysługujących za czas trwania okresu świadczeniowego. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym. Zaznaczono przy tym, iż istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Wskazano, iż organ pierwszej instancji określając kwotę świadczeń pobranych nienależnie opierał się na informacji od organu egzekucyjnego dotyczącego zmiany wysokości alimentów oraz fakcie otrzymania przez wnioskodawczynię pewnych kwot bezpośrednio od dłużnika. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, który jest obszerny i w ocenie Kolegium nie budzi wątpliwości co do swojej autentyczności, zarzuty dotyczące wysokości nienależnie pobranych świadczeń są nieuzasadnione. Wskazano ponadto, iż brak było podstaw do zawieszenia przedmiotowego postępowania. Na powyższe rozstrzygnięcie A. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego poprzez brak uzyskania wymaganego prawem stanowiska Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. w trakcie rozpatrywania sprawy, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej oraz nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącej i niepodanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącej odmówiono wiarygodności. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż we wrześniu 2009r. otrzymała od dłużnika przekazem pocztowym kwotę 1000 zł, jednakże bez wskazania na jaki cel te pieniądze są przeznaczone. Komornik udzielił skarżącej informacji, iż w tej sytuacji może przeznaczyć te pieniądze na dowolny cel. Jednocześnie skarżąca podniosła, iż za miesiąc listopad Komornik nie wziął pod uwagę, że pieniądze w wysokości 800 zł zostały zwrócone dłużnikowi, co ma istotny wpływ na naliczenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Mimo kilkukrotnego pisemnego występowania do Komornika o wnikliwe rozpatrzenie i ponowne wyliczenie wysokości świadczenia alimentacyjnego na rzecz funduszu, do chwili obecnej Komornik nie zajął żadnego stanowiska. Skarżąca podkreśliła, iż organ nie współpracował z Komornikiem w zakresie wyliczeń nadpłaconych alimentów, a co za tym idzie niedokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy. Kolegium w zaskarżonej decyzji nie wyjaśniło także powodów, dla których organ pierwszej instancji nie skorzystał z przysługującego mu prawa zawieszenia postępowania do czasu zajęcia stanowiska przez Komornika Sądowego w przedmiotowej sprawie. W ocenie skarżącej organ postąpił w sposób stronniczy i nieobiektywny, a jego działania zmierzały do uproszczenia i przyspieszenia zakończenia postępowania, nie uwzględniając słusznego interesu skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Organ dodał, iż w aktach sprawy znajduje się pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 8 lutego 2010r., z którego jednoznacznie wynika, że nie był on informowany przez stronę o otrzymywaniu przez nią świadczeń alimentacyjnych bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego. Błędne jest także twierdzenie skarżącej, iż do rozstrzygnięcia jej sprawy w postępowaniu administracyjnym z mocy prawa wymagane jest wcześniejsze zajęcie stanowiska przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Żaden przepis ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie zawiera takich regulacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna, lecz nie wszystkie zarzuty w niej podniesione zasługują na uwzględnienie. Podnieść należy, iż zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicja nienależnie pobranego świadczenia zawarta jest w art. 2 pkt 7 powołanej ustawy. Za takie świadczenie uznaje się między innymi świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Przy czym zgodnie art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W niniejszej sprawie organ uznał za nienależnie pobrane świadczenie z uwagi na fakt, iż skarżąca w okresie jego pobierania otrzymywała alimenty świadczone bezpośrednio do jej rąk przez dłużnika alimentacyjnego. Wprawdzie skarżąca twierdzi, iż nie wiedziała z jakiego tytułu otrzymywała świadczone kwoty, lecz okoliczność ta nie ma znaczenia. Przede wszystkim skarżąca o fakcie uzyskania należności od dłużnika alimentacyjnego nie poinformowała organ, pomimo iż w decyzjach przyznających jej świadczenie z funduszu alimentacyjnego o takim obowiązku była poinformowana. Ponadto zgodnie z art. 1025 §1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego należności uzyskane od dłużnika zalicza się w pierwszej kolejności na zaspokojenie należności alimentacyjnych. Nie jest także uzasadniony zarzut konieczności odliczenia kwoty alimentów zwróconej dłużnikowi. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jedynie w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego. Nie można zatem uznać, iż egzekucja jest bezskuteczna, jeśli dłużnik dobrowolnie przekazuje kwotę alimentów, a skarżąca jej nie przyjmuje. W niniejszej sprawie zaistniała zatem podstawa do wydania zaskarżonej decyzji. Jednakże wskazać należy, iż ani z akt administracyjnych, ani z decyzji organu pierwszej instancji nie wynika, w jaki sposób ustalono wysokość kwoty podlegającej zwrotowi. Organ I instancji wręcz wskazał, iż oparł się w tym zakresie wyłącznie na informacji uzyskanej od komornika sądowego. Jednakże to na organie orzekającym, a nie na komorniku sądowym, ciąży obowiązek dokładnego ustalenia i wskazania, w jaki sposób wyliczono kwotę objętą obowiązkiem zwrotu. Należy przy tym podnieść, iż organ ustalił, iż nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie uzyskane w okresie od 1 czerwca 2009r. do 30 listopada 2009r. podczas gdy z uzasadnienia decyzji wynika, iż skarżąca uzyskała alimenty od dłużnika dopiero od miesiąca września 2009r. Nie wskazano zatem na jakiej podstawie uznano za nienależnie pobrane świadczenie wypłacone za miesiące poprzedzające wrzesień 2009r. Przy czym podnieść należy, iż w piśmie z dnia 8 lutego 2010r. komornik sądowy poinformował organ jedynie o fakcie przekazania wierzycielce kwoty alimentów w miesiącach od września do grudnia 2009r., podczas gdy z kserokopii pisma komornika sądowego z dnia 9 listopada 2009r. przedstawionego przez dłużnika alimentacyjnego wynika, iż jakieś kwoty zostały wyegzekwowane w okresie wcześniejszym. Utrzymując decyzję organu I instancji w mocy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. nie wyjaśniło powyższych kwestii, pomimo iż zgodnie z art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Brak dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego odnośnie kwoty świadczenia uznanego za nienależnie pobrane uniemożliwia Sądowi ocenę legalności zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.