II SA/Ol 2/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. i J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania W.W. prawa pomocy. We wniosku z dnia 12 stycznia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu, W.W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniosła, iż z uwagi na wysokie koszty bieżące i wydatki na naukę dwojga dzieci nie stać jej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania tym bardziej, że jej mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trojgiem dzieci. Do jej majątku należy dom "[...]". Łączny dochód 5-osobowej rodziny wynosi "[...]" brutto. Pismem z dnia 19 stycznia 2009 r., skarżąca wezwana została do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w terminie 10 dni od daty doręczenia wezwania i pouczona, że ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe wezwanie doręczone zostało skarżącej w dniu 21 stycznia 2009 r. Wskazać należy, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać sąd, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi bowiem instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy strona wykaże, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Jeżeli zatem strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności zaś posiada stały miesięczny dochód, który po zabezpieczeniu koniecznych kosztów jej utrzymania pozwala na poczynienie oszczędności, to powinna partycypować w kosztach postępowania. Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości to strona, zgodnie z art. 255 powołanej ustawy, ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe, pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, celem uzupełniającego postępowania wyjaśniającego było przede wszystkim ustalenie dokładnej wysokości środków finansowych, jakimi dysponuje miesięcznie rodzina skarżącej oraz wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez skarżącą i członków jej rodziny wydatków. Jak bowiem wskazano już wyżej, na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także wysokość wydatków na jej utrzymanie konieczne. Pomimo wezwania z dnia 19 stycznia 2009 r. i zawartego w nim pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżąca w wyznaczonym terminie nie przedłożyła ani żadnych oświadczeń i dokumentów źródłowych ani żadnego pisma wyjaśniającego przyczyny braku ich złożenia. Wobec braku złożenia żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych nie jest natomiast możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, tym bardziej, że wykazany dochód brutto 5-osobowej rodziny nie świadczy o tym aby znajdowała się ona w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej. Wobec braku przekazania informacji dotyczących dokładnej wysokości środków finansowych, jakimi dysponuje miesięcznie rodzina skarżącej oraz wysokości ponoszonych przez skarżącą i członków jej rodziny wydatków na utrzymanie konieczne nie jest również możliwe ustalenie, w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla ich utrzymania. Dodatkowo zauważyć należy, iż brak przedłożenia jakichkolwiek żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych przy jednoczesnym braku przedłożenia jakiegokolwiek pisma wyjaśniającego przyczyny braku ich złożenia nie tylko uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, ale również rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Oświadczenie, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Nieujawnienie przez stronę własnej sytuacji materialnej w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy strona występuje z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, to w jej interesie leży bowiem podjęcie współpracy z sądem, gdy jest to niezbędne do rozpoznania wniosku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.