II SA/Ol 201/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. We wniosku z dnia "[...]", złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – F. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, wskazując w uzasadnieniu, iż wobec faktu, że obecnie nie osiąga żadnego dochodu, znalezienie adwokata z wyboru jest niemożliwe. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie nie posiadają majątku. Dochód miesięczny brutto żony skarżącego z tytułu "umowy" wynosi "[...]". Wskazać należy, iż w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje jedynie kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 ppsa, do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ppsa, ustanowienie adwokata następuje, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. W konsekwencji to strona powinna przekonać rozpoznającego wniosek o zasadności przyznania prawa pomocy. Co do zasady, w sytuacji gdy dane, jakie strona zawiera we wniosku, nie są wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, na podstawie art. 255 ppsa, wzywa się ją do złożenia dodatkowego oświadczenia i/lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie odstąpiono od wezwania skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, poprzestając na uwzględnieniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie o sygn. akt "[...]". Powodem tego jest stanowisko skarżącego, wyrażone w złożonym w tej sprawie sprzeciwie z dnia "[...]", zgodnie z którym "oświadczenie na odpowiednim druku urzędowym w pełni wyczerpuje konieczne informacje do podjęcia prawidłowej decyzji". Wskazać należy, iż w sprawie o sygn. akt "[...]", po złożeniu przez skarżącego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, którego treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach odpowiada co do istoty treści oświadczenia, złożonego w niniejszej sprawie (z tą różnicą, że w sprawie o sygn. akt "[...]" wykazany został dochód własny skarżącego z tytułu "[...]" w kwocie "[...]"), skarżący wezwany został do przedłożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów źródłowych. Po otrzymaniu odpowiedzi skarżącego, Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, postanowieniem z dnia "[...]", odmówił ustanowienia dla niego adwokata. W uzasadnieniu powołał się na brak wymaganej ze strony skarżącego współpracy w wyjaśnianiu jego sytuacji majątkowej i osobistej – zakwestionował wiarygodność złożonych przez skarżącego oświadczeń oraz wskazał, iż nie przedłożył on wszystkich żądanych dokumentów źródłowych. Wskazał, iż dając wiarę jego oświadczeniom należałoby przyjąć, iż dysponuje jedynie kwotą "[...]" miesięcznie, która jak sam zauważa "ledwo wystarcza na zakup niezbędnych leków". Pytanie o wysokość pozostałych jego wydatków i źródło ich finansowania nie znajduje odpowiedzi. Stwierdzenia odnoszące się do żony i córek poddają w wątpliwość, by to one zapewniały mu utrzymanie. Z drugiej strony we wniosku skarżący wyraźnie wykazał żonę jako osobę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Za nieuprawnione uznał ponadto zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony w pełnym zakresie, szczególnie że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet bowiem jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa, nie zwalnia to małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. W takim przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka, czego skarżący nie umożliwił w warunkach rozpoznawanej sprawy. Starszy referendarz sądowy podniósł ponadto, iż wytłumaczeniem zaniechania dostarczenia żądanej dokumentacji nie może być również jej niegromadzenie. W zakresie wypłaty dochodów i uiszczania periodycznych należności zawsze istnieje bowiem możliwość jej powtórnego wygenerowania. Większych trudności nie nastręcza również pozyskanie wyciągów z rachunków bankowych. Nieprzedłożenie żądanych dokumentów źródłowych pozbawia natomiast rozpoznającego wniosek możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Skarżący złożył od przedmiotowego postanowienia sprzeciw z dnia "[...]", w którym jednak - poza wyrażeniem swojego niezadowolenia z podjętego rozstrzygnięcia - nie odniósł się do zastrzeżeń Starszego referendarza sądowego, zawartych w uzasadnieniu postanowienia. Nie złożył też brakujących dokumentów źródłowych. Uznał, że "złożone oświadczenie na odpowiednim druku urzędowym w pełni wyczerpuje konieczne informacje do podjęcia prawidłowej decyzji". Mając na uwadze stanowisko skarżącego, kierując się względami ekonomiki procesowej, za zasadne uznano odstąpienie w tych okolicznościach od wzywania skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych wykraczających poza zakres uznany przez niego za wystarczający do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Opierając się na informacjach zawartych we wniosku, złożonym w niniejszej sprawie oraz materiale dowodowym, włączonym do akt niniejszej sprawy ze sprawy o sygn. akt "[...]" [wniosek skarżącego z dnia "[...]", wezwanie Starszego referendarza sądowego z dnia "[...]", oświadczenie skarżącego z dnia "[...]" (odpowiedź na wezwanie) oraz sprzeciw z dnia "[...]"], stwierdzić jednak należy, że skarżący nie wykazał wiarygodnie, że spełnia przesłankę uzasadniającą ustanowienie dla niego adwokata. Sprzeczne oświadczenia w zakresie pozostawania przez skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistych zdolności płatniczych. Dodatkowo skarżący nie wykazał obecnie jakiegokolwiek dochodu własnego, nie wyjaśnił jednak jak w tej sytuacji jest w stanie pokrywać konieczne koszty utrzymania. Zaspokajanie podstawowych potrzeb związanych chociażby z wyżywieniem nie jest możliwe bez posiadania jakichkolwiek dochodów, oszczędności lub uzyskiwania pomocy finansowej/rzeczowej ze strony rodziny, osób trzecich lub jakichkolwiek instytucji. Skarżący nie ujawnił natomiast źródła utrzymania - nie wykazał tym samym, że nie jest w stanie z tego źródła sfinansować kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Oświadczenie, którego nie można uznać za wiarygodne, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji postanowienia.