II SA/Ol 207/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] r., Wójt Gminy B. (dalej jako: "Wójt", "organ pierwszej instancji"), po rozpatrzeniu wniosku S. P. (dalej jako: "strona", "skarżący"), odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną B. P. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że skarżący nie jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną, a świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę, lecz za brak możliwości podjęcia zatrudnienia z tego powodu. Dodano również, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność B. P. W odwołaniu od ww. decyzji skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – zarzucił organowi oparcie rozstrzygnięcia na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej jako: "u.ś.r.") który to artykuł jest niezgodny z Konstytucją oraz naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Decyzją z dnia [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy w całości. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że podczas wizyty pracownika organu, skarżącego nie było w domu. B. P. – osoba wymagająca opieki – poinformowała, że mąż robi zakupy (odzież i żywność) i realizuje recepty; sam ma problemy zdrowotne. W toku wywiadu wskazano, że małżonka strony jest osobą chodzącą, nie wymaga pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje rodzicom córka. Organ odwoławczy podkreślił, że nie kwestionuje faktu wymagania częściowej opieki przez osobę niepełnosprawną, jednak strona wykonuje czynności, które są powszechnie wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, również przez osoby pracujące. W sytuacji tej istnieje zatem realna możliwość połączenia przez skarżącego pracy zawodowej i opieki nad żoną we wskazanym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik powołał szereg orzeczeń sądowoadministracyjnych podając, że podstawowym wymogiem uzyskania wnioskowanego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jednak opieka ta nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana. Ostatecznie podniósł, że nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej". W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej jako: "p.p.s.a."). W myśl tego przepisu, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony zarówno przez pełnomocnika skarżącego w skardze jak i przez organ w odpowiedzi na skargę. W rozpoznawanej sprawie podstawę materialnoprawną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r. zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie, świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, których celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych, świadczenie pielęgnacyjne – jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny – nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy (zob. wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 562/22, LEX nr 3434681). Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z zatrudnienia. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Jak wprost wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego (w rozpoznawanej sprawie zaprzestaniem zatrudnienia – dopisek Sądu) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (wyrok NSA z 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1004/23, LEX nr 3724837). W kontrolowanym postępowaniu organy spełniły ten obowiązek, co potwierdza wywiad środowiskowy przeprowadzony 19 września 2023 r. przez organ pierwszej instancji. Wynika z niego, że "Pani Bożena poinformowała podczas rozmowy, że mąż robi zakupy, kupuje także żywność oraz odzież, realizuje recepty" (k. 39 akt administracyjnych). Dodatkowo z protokołu przesłuchania strony (k. 50-51 akt administracyjnych) wynika, że skarżący pomaga małżonce przy kąpieli, przygotowuje śniadania, umawia on wizyty lekarskie i realizuje recepty. Skarżący sam przyznał, że w większości czynności dnia codziennego i opiekuńczych pomaga mu córka lub inni członkowie rodziny (pozostałe czynności higieniczne, ubieranie niepełnosprawnej, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, ogrzewanie domu, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych). Z protokołu przesłuchania córki skarżącego (k. 52-53 akt administracyjnych) wynika natomiast, że to ona pomaga matce przy czynnościach higienicznych, przygotowuje obiady, robi pranie, załatwia większość spraw urzędowych. Pomoc przy ubieraniu obejmuje zakładanie skarpet i obuwia. Raz jeszcze podkreślić należy, że oczywistym jest, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z tym, musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą niepełnosprawną. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wobec tego, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza jeszcze o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie (por. wyrok NSA z 23 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1219/23, LEX nr 3728768). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, (zob. NSA z 16 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1004/23, LEX nr 3724837; wyrok NSA z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, LEX nr 3602174 czy wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21, LEX nr 3214970). W ocenie tutejszego Sądu, Kolegium prawidłowo oceniło, iż pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem częściowej opieki (wraz z córką) nad niepełnosprawną małżonką nie występuje związek przyczynowo-skutkowy. Również zakres opieki nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ jak wynika z akt sprawy opieka nad małżonką w znacznej mierze opiera się na codziennych czynnościach tj. gotowanie, sprzątanie czy ogrzewanie domu, a zgodzić się należy, że "czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie są typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) i jako takie nie mogą być uznane za czynności zawierające się w pojęciu "sprawowanie opieki". Uwzględnienie tego rodzaju czynności [...] prowadziłoby bowiem do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (Wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23, LEX nr 3717778). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.